Με αφορμή τους ανυπόστατους ισχυρισμούς περί «αναστροφής του Brain Drain», το παρόν κείμενο μαζεύει, χωρίς πολλά-πολλά, τους τρεις βασικούς τρόπους με τους οποίους στραβώνουν τα στατιστικά στη δημόσια συζήτηση.
Το «θετικό ισοζύγιο μεταναστευτικών ροών» αναφέρθηκε σαν αναστροφή του brain drain. Μόνο που, στην πράξη, αυτό δείχνει απλώς ότι μπήκαν στη χώρα περισσότεροι ξένοι μετανάστες και πρόσφυγες απ’ όσους Έλληνες έφυγαν, ενώ δεν λέει τίποτα, κυριολεκτικά τίποτα, για τη μετακίνηση εξειδικευμένου επιστημονικού προσωπικού.
Ο ισχυρισμός ότι οι Έλληνες επιστρέφουν πάτησε αποκλειστικά σε στοιχεία από μία μόνο χώρα. τη Γερμανία, ενώ αγνοήθηκε ότι η μείωση των εκροών οφειλόταν στην κάθετη πτώση της ζήτησης στη γερμανική βιομηχανία και όχι σε κάποια εγχώρια βελτίωση.
Η επιβράδυνση των αποχωρήσεων φορτώθηκε, λανθασμένα, στην εγχώρια ανάπτυξη. Στην πραγματικότητα, έχει να κάνει με το ότι οι διεθνείς προορισμοί περιόρισαν τις προσλήψεις λόγω οικονομικών κρίσεων, τεχνητής νοημοσύνης και αυστηρότερων πολιτικών. Και στην Ελλάδα; Καμία ουσιαστική αύξηση θέσεων υψηλών προσόντων ή κονδυλίων έρευνας.
Οδηγός Επαλήθευσης Ειδήσεων
Τώρα, όσο αφορά τη διαστρέβλωση, κοιτάξτε αν οι αριθμοί μετρούν όντως αυτό που ισχυρίζεται ο τίτλος. Μετά, τσεκάρετε αν εξετάζεται το συνολικό δείγμα ή μια βολική εξαίρεση.
Αναλυτικά:
«Λοιπόν, πολύς κόσμος με έχει ρωτήσει για την είδηση που κυκλοφόρησε στα ελληνικά μέσα, ότι σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, η Ελλάδα υποτίθεται ότι έχει αναστρέψει το brain drain.
Ο ισχυρισμός αυτός βασίζεται σε δύο δημοσιεύσεις, μία του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και μία της ΕΛΣΤΑΤ.
Η μελέτη του Κέντρου Τεκμηρίωσης πολύ σωστά παρατηρεί ότι υπάρχει επιβράδυνση της μετανάστευσης των Ελλήνων προς το εξωτερικό. Τονίζει όμως πως το πρόβλημα του brain drain παραμένει βαθύ και δεν κάνει κανένα λόγο περί αναστροφής.
Από την άλλη, η ετήσια ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ κάνει κάποιες περίεργες επιλογές στο πώς παρουσιάζει τα στοιχεία. Στην ανακοίνωση λοιπόν, η ΕΛΣΤΑΤ λέει απλά ότι από το 2022 η Ελλάδα παρουσιάζει θετικό καθαρό ισοζύγιο μεταναστευτικών ροών. Αυτό όμως δεν σημαίνει απολύτως τίποτα για το brain drain. Το μόνο που δείχνει είναι ότι έρχονται περισσότεροι ξένοι μετανάστες και πρόσφυγες από τους Έλληνες που φεύγουν έξω.
Η ανακοίνωση αυτή όμως συνοδεύεται και από ένα μεθοδολογικό σημείωμα, το οποίο και εγώ και άλλοι συνάδελφοι βρίσκουν ότι δεν αρμόζει στο επιστημονικό κύρος της ΕΛΣΤΑΤ και ότι χρησιμοποιεί στατιστικές πρακτικές που δεν είναι οι ενδεδειγμένες για τέτοιες έρευνες.
Σε αυτό το σημείωμα παρουσιάζεται το συμπέρασμα ότι το 2023 πιο πολλοί Έλληνες επέστρεψαν παρά έφυγαν, και αυτό πήραν τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ και έγραψαν ότι το brain drain αναστράφηκε.
Πρόσεξε όμως να δεις τι έχει γίνει εδώ. Αυτό το συμπέρασμα που παρουσιάζεται ως γενικευμένη τάση, εξάγεται εξετάζοντας το μεταναστευτικό ισοζύγιο με μία μόνο χώρα: τη Γερμανία. Όποιος όμως στοιχειωδώς παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις, ξέρει ότι στη Γερμανία, σε πολλά industries την τελευταία τριετία, υπάρχει πρωτοφανής κατάρρευση της ζήτησης εργαζομένων.
Αυτή η έρευνα λοιπόν της ΕΛΣΤΑΤ, αντί να εκτιμά τις μεταναστευτικές ροές της Ελλάδας όπως νομίζει, απλώς αποτυπώνει την πτώση της γερμανικής βιομηχανίας. Αυτό είναι τόσο επιστημονικά άκυρο, σαν να νομίζεις ότι η χοληστερίνη σου βελτιώθηκε επειδή τη συνέκρινες με του πατέρα σου.
Τι ισχύει λοιπόν στην πραγματικότητα; Υπάρχει όντως μία τάση σταθεροποίησης των μεταναστευτικών ροών, αυτή όμως δεν οφείλεται στην ανάκαμψη της Ελλάδας, γιατί ούτε αύξηση στην προσφορά θέσεων εργασίας κορυφαίων προσόντων καταγράψαμε, ούτε κάποια ουσιαστική αλλαγή στη χρηματοδότηση της έρευνας και της τεχνολογίας.
Γιατί μειώθηκαν οι εκροές; Απλά επειδή στην περίοδο που διανύουμε, οι χώρες που κατά κανόνα ελκύουν υψηλής ποιότητας εργατικό δυναμικό έχουν κλείσει τις πόρτες τους—είτε επειδή διέρχονται κρίσεις, είτε λόγω του AI, είτε επειδή περνάνε κάποιον εθνικιστικό-πολιτικό κύκλο—και δέχονται πολύ λιγότερους μετανάστες.»
Η εικόνα αυτή δημιουργήθηκε με τη βοήθεια εφαρμογής τεχνητής νοημοσύνης υπό την επιμέλεια δημοσιογράφου.
