Τα εγκαίνια τέλεσε πρόσφατα ο Αρχιεπίσκοπος κ. Ιερώνυμος. Στα αναπαλαιωμένα κτίρια, κοντά στη Μονή Πετράκη, θα στεγαστούν η Βιβλιοθήκη της Ιεράς Συνόδου, το ψηφιοποιημένο αρχειακό υλικό της και χώρος για πολιτιστικές εκδηλώσεις
Η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος και ο πρόεδρός της, Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος, μας προσκάλεσαν στην τελετή των εγκαινίων του Μνημείου των Νεομαρτύρων του Εθνους, την Τρίτη 7 Οκτωβρίου, στον ιστορικό εκκλησιαστικό χώρο της οδού Δεινοκράτους 68, κοντά στην Ιερά Μονή Ασωμάτων Πετράκη.
- Aπό τον καθηγητή Χρήστο Σιάσο
Η τελετή έγινε στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος για τη 200ή εθνική επέτειο από από την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Ακολουθεί μια σύντομη ιστορική ανασκόπηση και κατάταξη των κτιρίων του πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου. Στα αναπαλαιωμένα κτίρια, που ανεγέρθηκαν στα τέλει του 1800 από τον πρωθυπουργό Χαρίλαο Τρικούπη, η Εκκλησία μας σήμερα δίνει ζωή. Το όλο συγκρότημα των κτιρίων παραχωρήθηκε από τη Μονή Πετράκη στο Δημόσιο για την εγκατάσταση του Α’ Συντάγματος Πεζικού. Το 1881 με 1887 εγκαταστάθηκε η Στρατιωτική Ακαδημία Υπαξιωματικών, η οποία το 1946 έλαβε το όνομα «401».
Το 1882 ο πρωθυπουργός και υπουργός Στρατιωτικών, ο Μεσολογγίτης Χαρίλαος Τρικούπης, ανέλαβε την οργάνωση του Ελληνικού Στρατού και η ανέγερση κτισμάτων εντός του στρατοπέδου ολοκληρώθηκε το 1889. Λειτούργησε στον χώρο έως το 1898, ενώ στη συνέχεια η σχολή εγκαταστάθηκε στα κτίρια της Σχολής Ευελπίδων, στο Πεδίον του Αρεως.
Σήμερα λίγοι γνωρίζουν ότι ο χώρος εντός του οποίου στεγάστηκε το Στρατιωτικό Νοσοκομείο ήταν το Στρατόπεδο του 1ου Συντάγματος Πεζικού και σηματοδότησε την εποχή εκείνη τη ζωή της πόλης της Αθήνας. Κάτοικοι δε της περιοχής γνώριζαν την ονομασία την παλιά ως στρατιωτικά παραπήγματα (σύνορα οδών: περιφερειακός Λυκαβηττού, Ιατρίδου, λεωφόρου Βασ. Σοφίας, τότε Κηφισίας, Μακεδόνων και Δορυλαίου).
Στο σχολείο αυτό εκπαιδεύονταν κατάλληλα οι αξιωματικοί και το 1ο Σύνταγμα Πεζικού έλαβε μέρος σε όλες τις ιστορικές μάχες της περιόδου εκείνης, ενώ σταμάτησε τη λειτουργία του το 1951. Από το 1960 άρχισε η οικοδόμηση του Ναυτικού Νοσοκομείου, του ΝΙΜΤΣ, της αμερικανικής πρεσβείας, του Μεγάρου Μουσικής κ.τλ., με αποτέλεσμα να μειωθεί αρκετά σε έκταση ο χώρος, τα δε κτίρια σε περίπου 11 στρέμματα, διατηρητέα πλέον, μαζί με το Πάρκο Ελευθερίας είναι τα τελευταία του στρατοπέδου.
Στις εγκαταστάσεις αυτού του νοσοκομείου νοσηλεύτηκαν στρατιώτες που έρχονταν από το μέτωπο τραυματισμένοι από τους Βαλκανικούς Πολέμους, από το Μακεδονικό μέτωπο 1916-1918, από τη Μικρασιατική Καταστροφή 1919-1922, από τον Ελληνοϊταλικό – Γερμανικό Πόλεμο 1940-1941, την Κατοχή και τον Εμφύλιο 1941-1949 καθώς και διάφορων επιδημιών κι άλλων λοιμωδών νοσημάτων.
Τα τελευταία χρόνια με πρωτοβουλία της Εκκλησίας, αφού το 1971 περιήλθε το όλο συγκρότημα στην ιδιοκτησία της έπειτα από ανταλλαγή με το υπουργείο Εθνικής Αμυνας στη Βάρη, όπου εγκαταστάθηκε η Σχολή Ευελπίδων, ξεκίνησε μια παρέμβαση για τη διάσωση όλων αυτών των ιστορικών κτιρίων, που βρίσκονται στην «καρδιά» της πόλης της Αθήνας, στο Κολωνάκι. Οι εργασίες αναβάθμισης του όλου συγκροτήματος ξεκίνησαν με χρηματοδότηση της Περιφέρειας, σε συνεργασία με την Εκκλησία της Ελλάδος και του υπουργείου Πολιτισμού. Στα νέα κτίρια θα στεγαστεί η Βιβλιοθήκη της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, το ψηφιοποιημένο αρχειακό της υλικό και χώρος πολιτιστικών εκδηλώσεων.
Την Πέμπτη 8 Μαΐου πραγματοποιήθηκε η τελετή παράδοσης και παραλαβής του έργου «Επισκευή – Ενίσχυση – Διαρρύθμιση και Αλλαγή χρήσης τριών κτιρίων οικοδομικού συγκροτήματος πρώην 401 Στρατιωτικού Νοσοκομείου», στην οδό Δεινοκράτους 68, στην Αθήνα. Την τελετή διοργάνωσαν η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος και η Περιφέρεια Αττικής. Ο μακαριότατος Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμος στον χαιρετισμό που απηύθυνε μετά την ακολουθία του αγιασμού έκανε μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία των εν λόγω κτιρίων και αφού ευχαρίστησε όσους συνέβαλαν στην ολοκλήρωση του έργου, μεταξύ των άλλων, είπε: «Με βαθιά συγκίνηση και αίσθημα ευγνωμοσύνης στεκόμαστε σήμερα μπροστά σε ένα έργο το οποίο δεν είναι απλώς μία αποκατάσταση κτιρίων, αλλά μία πράξη σεβασμού προς την Ιστορία και τον πολιτισμό μας.
Τα τρία αυτά κτίρια με την αρχιτεκτονική τους ευγένεια και τον ιστορικό τους συμβολισμό γίνονται σήμερα τόπος γνώσης, μελέτης και δημιουργίας, συνεχίζοντας να αφηγούνται την πορεία του έθνους, την πίστη της Εκκλησίας και την αγωνία του λαού μας για πρόοδο εδραιωμένη στην παράδοση». Το Μνημείο των Νεομαρτύρων της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 φιλοτεχνήθηκε από τον γλύπτη Πραξιτέλη Τζανουλίνο ύστερα από ανάθεση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ο σχεδιασμός και η ανέγερσή του υλοποιήθηκαν με δωρεά από το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος.