Ανησυχίες για συγκέντρωση εξουσιών στις Βρυξέλλες και υπονόμευση των εθνικών υπηρεσιών
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται να ετοιμάζει τη δημιουργία νέας υπηρεσίας πληροφοριών, που θα υπάγεται απευθείας στην Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με στόχο τη συλλογή και ανάλυση δεδομένων από τις εθνικές υπηρεσίες κατασκοπείας των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με αποκάλυψη των Financial Times, η νέα αυτή μονάδα θα λειτουργεί εντός της Γενικής Γραμματείας της Κομισιόν, προκαλώντας ήδη έντονες αντιδράσεις στις Βρυξέλλες και σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Το σχέδιο, όπως το περιγράφουν τέσσερις πηγές των FT, προβλέπει τη στελέχωση της νέας υπηρεσίας με αξιωματούχους από διάφορα κράτη-μέλη, οι οποίοι θα αναλάβουν να συντονίσουν και να αξιοποιούν πληροφορίες που συλλέγονται σε εθνικό επίπεδο.
Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως μια προσπάθεια να υπάρξει «έξυπνη συνένωση» των πληροφοριών, με στόχο τη βελτίωση της αντίδρασης της ΕΕ απέναντι σε εξωτερικές απειλές, όπως η τρομοκρατία, ο κυβερνοπόλεμος και η ρωσική δραστηριότητα στην Ευρώπη.
Εκπρόσωπος της Κομισιόν επιβεβαίωσε την ύπαρξη της ιδέας, δηλώνοντας ότι «διερευνώνται τρόποι ενίσχυσης των λειτουργιών ασφαλείας και πληροφοριών», συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας ειδικής μονάδας στη Γενική Γραμματεία.
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα.
Η πρόταση έχει προκαλέσει αντιδράσεις εντός των ίδιων των ευρωπαϊκών θεσμών.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) εκφράζει έντονες επιφυλάξεις, θεωρώντας ότι η νέα δομή θα επικαλύψει τις λειτουργίες του υφιστάμενου Κέντρου Πληροφοριών και Καταστάσεων (Intcen), το οποίο ήδη συγκεντρώνει πληροφορίες από τις χώρες-μέλη.
Αρκετοί αξιωματούχοι ανησυχούν ότι η πρωτοβουλία της φον ντερ Λάιεν θα αποδυναμώσει τον ρόλο της ΕΥΕΔ και θα δημιουργήσει ένα παράλληλο σύστημα ελέγχου υπό την Κομισιόν.
Η συνεργασία σε ζητήματα κατασκοπείας παραμένει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ζήτημα για τα κράτη της ΕΕ.
Χώρες όπως η Γαλλία, που διαθέτουν ισχυρούς εθνικούς μηχανισμούς πληροφοριών, αντιμετωπίζουν με καχυποψία την προοπτική συγκέντρωσης τέτοιων δεδομένων υπό τις Βρυξέλλες.
Παράλληλα, η πολιτική διαφοροποίηση ανάμεσα στις κυβερνήσεις –ιδίως η άνοδος φιλορωσικών δυνάμεων σε χώρες όπως η Ουγγαρία– κάνει τα ζητήματα εμπιστοσύνης ακόμη πιο περίπλοκα.
Οι κυβερνήσεις είναι, συνεπώς, απρόθυμες να παραδώσουν πληροφορίες ή να επιτρέψουν στην Κομισιόν να λειτουργήσει ως υπερεθνική υπηρεσία κατασκοπείας.
Ωστόσο, η απογοήτευση από την περιορισμένη αποτελεσματικότητα του Intcen, ιδίως στην αντιμετώπιση ρωσικών απειλών και υβριδικών επιθέσεων, έχει ενισχύσει τη δυναμική υπέρ της πρότασης.
Πηγή των FT τόνισε ότι η νέα υπηρεσία «δεν θα αναπτύξει επιχειρησιακούς πράκτορες», αλλά θα περιοριστεί στη συλλογή και διασταύρωση δεδομένων για στρατηγική χρήση από την Κομισιόν και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ.
«Οι εθνικές υπηρεσίες κατέχουν πολλές πληροφορίες, όπως και η Κομισιόν. Το ζητούμενο είναι να βρεθεί ένας πιο έξυπνος τρόπος να συνδυαστούν όλα αυτά», ανέφερε χαρακτηριστικά μία από τις πηγές.
Η πρωτοβουλία της φον ντερ Λάιεν εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση ενίσχυσης των υπερεθνικών εξουσιών της Κομισιόν σε τομείς που παραδοσιακά ανήκαν στην κυριαρχία των κρατών-μελών.
Αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για μια προσπάθεια συγκέντρωσης πληροφοριακής ισχύος υπό τον έλεγχο των Βρυξελλών, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει νέες πολιτικές εντάσεις μεταξύ Βορρά και Νότου, αλλά και Ανατολής και Δύσης.
