Καθώς η ανθρωπότητα προετοιμάζεται πυρετωδώς για το επόμενο μεγάλο άλμα στο διάστημα, με τα προγράμματα Artemis της NASA και τις αντίστοιχες αποστολές της Κίνας να στοχεύουν στη μόνιμη παρουσία στη Σελήνη και τον Άρη, ένα θεμελιώδες ερώτημα έρχεται στο προσκήνιο: Είναι εφικτή η αναπαραγωγή των ειδών σε εξωγήινα περιβάλλοντα; Μια νέα, αποκαλυπτική έρευνα από την Αυστραλία, η οποία δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Communications Biology, έρχεται να προσθέσει σοβαρές προκλήσεις στους φιλόδοξους σχεδιασμούς για τον αποικισμό άλλων πλανητών.
Σύμφωνα με το ΑΠΕ ΜΠΕ οι επιστήμονες, χρησιμοποιώντας προσομοιώσεις συνθηκών μικροβαρύτητας στο εργαστήριο, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η έλλειψη βαρυτικής έλξης διαταράσσει πλήρως την ικανότητα «πλοήγησης» των σπερματοζωαρίων, μειώνοντας δραματικά τα ποσοστά γονιμοποίησης. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τα σπερματοζωάρια ανθρώπων και ποντικών αποδείχθηκαν κατά 50% λιγότερο αποτελεσματικά στον εντοπισμό του ωαρίου μέσω διαύλων που μιμούνται το γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα. Στα πειραματόζωα, αυτό μεταφράστηκε σε μείωση της αναπαραγωγικής ικανότητας κατά 30%, ενώ η παρατεταμένη έκθεση σε αυτές τις συνθήκες φάνηκε να επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα και την επιβίωση των εμβρύων στα πρώιμα στάδια της ανάπτυξής τους.
Η Νικόλ Μακφίρσον, επικεφαλής της Ομάδας Βιολογίας Σπέρματος και Εμβρύου στο Ινστιτούτο Ρόμπινσον του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας, υπογράμμισε ότι η κατανόηση αυτών των μηχανισμών είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία ενός αυτάρκους οικοσυστήματος μακριά από τη Γη, το οποίο θα περιλαμβάνει όχι μόνο τον άνθρωπο αλλά και τα ζώα και τα φυτά. Η ίδια εξήγησε πως, παρότι η κινητικότητα του σπέρματος παραμένει ανεπηρέαστη, τα σπερματοζωάρια κυριολεκτικά «χάνουν τον δρόμο τους». Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, οι πρωτεΐνες στην επιφάνεια του σπέρματος λειτουργούν ως μηχανοαισθητήρες που ανιχνεύουν τις φυσικές δυνάμεις της βαρύτητας. Χωρίς αυτή την έλξη, οι αισθητήρες αποσυντονίζονται, αφήνοντας το σπέρμα χωρίς σαφές πλαίσιο αναφοράς για την κατεύθυνση που πρέπει να ακολουθήσει. «Είναι σαν να προσπαθείς να πλοηγηθείς σε έναν λαβύρινθο με δεμένα τα μάτια και ενώ περιστρέφεσαι», τόνισε η Μακφίρσον.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι η προσθήκη προγεστερόνης, της θηλυκής ορμόνης που λειτουργεί ως σήμα προσανατολισμού κατά την ωορρηξία, βοήθησε ένα μέρος των ανθρώπινων σπερματοζωαρίων να ανακτήσει τον προσανατολισμό του, με παρόμοια αποτελέσματα να παρατηρούνται και σε σπέρμα χοίρων. Ωστόσο, το γενικό συμπέρασμα παραμένει δυσοίωνο: το ανθρώπινο σώμα είναι προϊόν εκατομμυρίων ετών εξέλιξης στις γήινες συνθήκες και η αναπαραγωγή στο διάστημα θα αποτελέσει μια πολύ μεγαλύτερη πρόκληση από ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα, καθώς τα εμπόδια εμφανίζονται σε πολλαπλά βιολογικά στάδια.
