Σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές του βρίσκεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, με την έντονη ρητορική και το τελεσίγραφο του Ντόναλντ Τραμπ να λειτουργούν καταλυτικά, οδηγώντας τελικά την ιρανική ηγεσία σε επανεξέταση της στάσης της και ανοίγοντας τον δρόμο για συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ο νέος ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έδωσε τη Δευτέρα για πρώτη φορά από την έναρξη των εχθροπραξιών εντολή στους διαπραγματευτές του να κινηθούν προς την κατεύθυνση συμφωνίας εκεχειρίας. Η απόφαση αυτή φέρεται να ελήφθη υπό την πίεση της κλιμακούμενης απειλής από την Ουάσιγκτον, με τον Αμερικανό πρόεδρο να προειδοποιεί για ολοκληρωτική καταστροφή του Ιράν.
Διπλωματικός «πυρετός» υπό σκιά στρατιωτικής κλιμάκωσης
Την ίδια ώρα που οι δημόσιες δηλώσεις κλιμάκωναν την ένταση, στο παρασκήνιο εξελισσόταν έντονη διπλωματική κινητικότητα. Παρά το γεγονός ότι ακόμη και πρόσωπα κοντά στον Τραμπ δεν μπορούσαν να προβλέψουν την τελική του στάση, οι επαφές μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών ήταν συνεχείς.
Στρατιωτικά, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ήδη προετοιμαστεί για εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών κατά ιρανικών υποδομών, με το Πεντάγωνο και τις δυνάμεις στη Μέση Ανατολή να βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα. Χαρακτηριστική είναι η αποτύπωση της αβεβαιότητας από αξιωματούχο άμυνας, ο οποίος δήλωσε: «Δεν είχαμε ιδέα τι θα συμβεί. Ήταν τρελό».
Παράλληλα, σύμμαχοι των ΗΠΑ στην περιοχή προετοιμάζονταν για ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα μεγάλης κλίμακας, ενώ στο εσωτερικό του Ιράν άμαχοι εγκατέλειπαν τις εστίες τους υπό τον φόβο γενικευμένων επιθέσεων.
Ο ρόλος των μεσολαβητών και οι διαπραγματεύσεις
Καθοριστική αποδείχθηκε η διαμεσολάβηση τρίτων χωρών, με το Πακιστάν να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη μεταφορά προτάσεων μεταξύ των δύο πλευρών. Κατά τη διάρκεια της Δευτέρας, διαμορφώθηκε ένα συνεχές «πήγαινε-έλα» σχεδίων, με τον Αμερικανό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί να βρίσκονται στο επίκεντρο των επαφών.
Την ίδια στιγμή, διπλωματικές πρωτοβουλίες ανέλαβαν και άλλοι περιφερειακοί παράγοντες, όπως οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου και της Τουρκίας, επιχειρώντας να γεφυρώσουν τις σημαντικές διαφορές που παρέμεναν.
Μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας, οι μεσολαβητές είχαν εξασφαλίσει την έγκριση των ΗΠΑ για αναθεωρημένη πρόταση κατάπαυσης του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων. Η τελική απόφαση πέρασε στον Χαμενεΐ, ο οποίος, σύμφωνα με πηγές, συμμετείχε ενεργά στις διαβουλεύσεις, παρά τις συνθήκες αυξημένου κινδύνου και τις απειλές κατά της ζωής του.
Η έγκρισή του προς τους διαπραγματευτές χαρακτηρίστηκε από δύο πηγές ως «σημαντική πρόοδο», ενώ επισημαίνεται ότι χωρίς τη δική του συναίνεση δεν θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία.
Αντιφατικά μηνύματα και πιέσεις
Παρά την πρόοδο που καταγραφόταν, ο Τραμπ συνέχισε να διατυπώνει σκληρές απειλές, φτάνοντας στο σημείο να δηλώσει: «Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε».
Την ίδια ώρα, πληροφορίες που ήθελαν το Ιράν να αποχωρεί από τις συνομιλίες διαψεύδονταν από πηγές που συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις, οι οποίες έκαναν λόγο για ουσιαστική δυναμική προς συμφωνία.
Στο διπλωματικό πεδίο, ενεργό ρόλο διαδραμάτισε και ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος από την Ουγγαρία πραγματοποίησε σειρά τηλεφωνικών επαφών, κυρίως με Πακιστανούς αξιωματούχους.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου διατηρούσε συνεχή επικοινωνία με τον Τραμπ και την ομάδα του, με ισραηλινές πηγές να εκφράζουν ανησυχία ότι χάνεται ο έλεγχος της διαδικασίας.
Η τελική συμφωνία και τα επόμενα βήματα
Το μεσημέρι της Τρίτης διαμορφώθηκε ευρύτερη συναίνεση για κατάπαυση του πυρός διάρκειας δύο εβδομάδων, ενώ λίγες ώρες αργότερα ο πρωθυπουργός του Πακιστάν Σεχμπάζ Σαρίφ δημοσιοποίησε τους όρους της πρότασης, καλώντας τις δύο πλευρές να την αποδεχθούν.
Παρά τις πιέσεις από «σκληροπυρηνικούς» συμβούλους και συμμάχους που ζητούσαν την απόρριψη της συμφωνίας, ο Τραμπ τελικά προχώρησε στην αποδοχή της, αφού προηγουμένως εξασφάλισε τη δέσμευση του Ισραήλ για την τήρησή της και ήρθε σε επικοινωνία με τον Πακιστανό στρατάρχη Ασίμ Μουνίρ.
Οι αμερικανικές δυνάμεις έλαβαν εντολή να σταματήσουν τις επιχειρήσεις μόλις 15 λεπτά μετά τη σχετική ανακοίνωση, ενώ ο Αραγτσί επιβεβαίωσε ότι το Ιράν θα τηρήσει την εκεχειρία και θα ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ υπό συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας.
Ανοιχτά μέτωπα και αβεβαιότητες
Παρά την επίτευξη της συμφωνίας, σημαντικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά, όπως το εύρος της επανέναρξης της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και η σταθερότητα της δέσμευσης του Ισραήλ στην κατάπαυση του πυρός.
Ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι η χώρα του έλαβε διαβεβαιώσεις πως οι ΗΠΑ θα επιμείνουν στις διαπραγματεύσεις, με στόχο το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό του πρόγραμμα, να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και να περιορίσει τις βαλλιστικές του δυνατότητες.
Οι συνομιλίες αναμένεται να συνεχιστούν στο Πακιστάν, με επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας τον Τζέι Ντι Βανς, σε μια αποστολή που χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα κρίσιμη για την εξέλιξη της σύγκρουσης.
Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση, οι βαθιές διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών διατηρούν ανοιχτό το ενδεχόμενο αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών, ενώ τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη επιχειρούν να παρουσιάσουν τη συμφωνία ως αποτέλεσμα της δικής τους στρατηγικής.
