Ο εικαστικός Κλεομένης Κωστόπουλος, με αφορμή την υποψηφιότητα της τοιχογραφίας του «Καλαμάτα» στα Best Mural of the World 2025, τη μοναδική ελληνική συμμετοχή στον διεθνή θεσμό, μιλά στο «ENJOY» για τη street art που αντέχει στον χρόνο, για τη Μαρία Κάλλας ως σύμβολο πολιτισμικής μνήμης και αντίστασης, και για τις πόλεις που αλλάζουν όχι όταν γεμίζουν εικόνες, αλλά όταν μαθαίνουν να κοιτάζουν ξανά τον εαυτό τους.
Περπατώντας κανείς στην καρδιά της Καλαμάτας, μια αναπάντεχη έκπληξη τον περιμένει στον πλαϊνό τοίχο μιας πολυώροφης πολυκατοικίας. Η μορφή της Μαρίας Κάλλας σε μια μεγάλη τοιχογραφία, που έχει επιμεληθεί ο καλλιτέχνης και εικαστικός ζωγράφος Κλεομένης Κωστόπουλος (KLE), είναι ένα από εκείνα τα έργα που δεν περιορίζονται στην εικόνα, αλλά λειτουργούν ως σημείο συνάντησης μνήμης, τόπου και συλλογικής εμπειρίας, μετατρέποντας έναν αστικό τοίχο σε πεδίο διαλόγου.
- Συνέντευξη στη Γιώτα Βαζούρα
Η τοιχογραφία με τίτλο «Καλαμάτα» βρίσκεται ανάμεσα στις κορυφαίες υποψηφιότητες των Best Mural of the World 2025, εκπροσωπώντας τη σύγχρονη ελληνική street art στον διεθνή θεσμό των Street Art Cities, μιας πλατφόρμας που διαχειρίζεται περισσότερες από 80.000 τοιχογραφίες από 2.000 πόλεις του πλανήτη. Μάλιστα, αυτή είναι η μοναδική ελληνική συμμετοχή, ενώ το συγκεκριμένο έργο τον περασμένο Νοέμβριο είχε κατακτήσει την πρώτη θέση παγκοσμίως, μια πρωτιά που εξασφάλισε και τη συμμετοχή στον ετήσιο διαγωνισμό.
Με αφορμή τη συμμετοχή του αυτή και λίγο πριν από την ανακοίνωση των νικητών στις 31 Ιανουαρίου ο δημιουργός και καλλιτεχνικός διευθυντής του Διεθνούς Street Art Festival Πάτρας – ArtWalk κ. Κωστόπουλος μιλά στο «Enjoy» για τη διαδρομή, τη συνέπεια και την ευθύνη της τέχνης στον δημόσιο χώρο, για τη Μαρία Κάλλας όχι ως πορτρέτο, αλλά ως σύμβολο πολιτισμικής αντοχής, για την ανάγκη του διαλόγου με την πόλη και για τη δύναμη της street art όταν επιλέγει να σταθεί, να αντέξει και να συνομιλήσει ουσιαστικά με τον χρόνο.
Τι σημαίνει για εσάς -σε προσωπικό αλλά και σε καλλιτεχνικό επίπεδο- η υποψηφιότητα του έργου σας στα Best Mural of the World 2025;
Προσωπικά αυτή η διάκριση της «Καλαμάτας» αποτελεί μια σημαντική στιγμή που γίνεται αφορμή να σταθώ για λίγο. Να κοιτάξω τη διαδρομή με ευγνωμοσύνη και να συνειδητοποιήσω πως κάτι που δημιουργήθηκε με αγάπη βρήκε έναν τόσο μακρύ δρόμο πέρα από τον τόπο όπου γεννήθηκε. Σε ανθρώπινο επίπεδο, τη βιώνω ως μια ήρεμη δικαίωση μέσα σε μια απαιτητική χρονιά για εμένα, γεμάτη ετερόκλητες προκλήσεις. Σε καλλιτεχνικό επίπεδο, αυτό που με ενδυναμώνει περισσότερο δεν είναι τόσο το ίδιο το αποτέλεσμα του διαγωνισμού, όσο η αναγνώριση της συνέπειας και της καλλιτεχνικής μου πορείας στον χρόνο. Είναι μια επιβεβαίωση ότι ένα έργο που γεννιέται με ειλικρίνεια, τόλμη και σεβασμό στον δημόσιο χώρο μπορεί να ξεπεράσει τα σύνορα και να συνομιλήσει παγκόσμια, χωρίς να χάσει τη σχέση του με τον τόπο από τον οποίο προέρχεται. Αυτό είναι κάτι που με συγκινεί ιδιαίτερα.
Τι θεωρείτε ότι έκανε το συγκεκριμένο έργο να ξεχωρίσει και να φτάσει μέχρι τη διεθνή ετήσια ψηφοφορία;
Με το έργο «Καλαμάτα» επιλέγω να μιλήσω με έναν σύγχρονο τρόπο για τον τόπο, τη φύση και τη μνήμη. Για μένα δεν λειτουργεί απλώς ως μια εικόνα, αλλά ως μια εμπειρία που εγκαθίσταται σιωπηλά στη μνήμη του παρατηρητή. Θέλω να πιστεύω ότι απευθύνεται στον θεατή με έναν πιο αργό ρυθμό, αφήνοντάς του χώρο για σκέψεις και συνειρμούς, με έναν τρόπο βαθιά ανθρώπινο. Στην πραγματικότητα δεν μπορώ να γνωρίζω τι είναι αυτό που κάνει ένα έργο τέχνης να ξεχωρίζει στα μάτια των πολλών. Μπορώ όμως να γνωρίζω και να υπηρετώ με συνέπεια τις δικές μου καλλιτεχνικές προθέσεις και αξίες.
Οταν δημιουργούσατε το έργο, φανταζόσασταν ότι θα φτάσει να διεκδικεί τον τίτλο της καλύτερης τοιχογραφίας στον κόσμο;
Οταν εργάζομαι, η σκέψη μου βρίσκεται αλλού και σίγουρα όχι σε βραβεία ή τίτλους. Με απασχολεί κυρίως αν το έργο θα μπορέσει να συνυπάρξει με τον χρόνο και τον τόπο, αν θα αντέξει τις πολλαπλές αναγνώσεις που θέλω να «φυτέψω», αν διαθέτει την απαραίτητη τεχνική αρτιότητα, αλλά και αν μπορεί να αποκτήσει μια συνθήκη πνευματικότητας και διαλόγου μέσα στην καθημερινή ζωή της πόλης. Τα έργα μου στον δημόσιο χώρο θέλω να στέκονται με σεβασμό απέναντι στους ανθρώπους που περνούν και ζουν μαζί τους. Αυτά είναι για μένα τα ουσιαστικά μέτρα ενός έργου τέχνης και τα μόνα πάνω στα οποία μπορώ πραγματικά να έχω τον έλεγχο. Ολα τα υπόλοιπα που έρχονται ή δεν έρχονται είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων και συχνά δεν είναι μόνο στο χέρι του καλλιτέχνη.
Στη δική σας προσέγγιση η Μαρία Κάλλας δεν λειτουργεί ως πορτρέτο αλλά ως σύμβολο. Τι συμβολίζει τελικά αυτή η μορφή;
Εδώ θέλω να υπενθυμίσω πως η τοιχογραφία μου είναι το πορτρέτο της Καλαμάτας και όχι της Κάλλας. Τη Μαρία Κάλλας δεν την προσεγγίζω απλώς ως μία μορφή εξιδανίκευσης, αλλά ως φορέα πολιτισμικού φορτίου. Συμβολίζει τη συνύπαρξη της ευαισθησίας με τη δύναμη, της φύσης με την τέχνη, του παρελθόντος με το παρόν. Πρόκειται για μια μορφή- σύμβολο που γεννήθηκε σε έναν συγκεκριμένο τόπο, αλλά κατόρθωσε να ξεπεράσει τα γεωγραφικά του όρια και να αποκτήσει παγκόσμια οικουμενική διάσταση. Για μένα η παρουσία της Μαρίας Κάλλας λειτουργεί και ως μια αντίσταση απέναντι στη σύγχρονη πολιτισμική ισοπέδωση της χώρας. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο πολιτισμός δεν είναι στατικός, ούτε προσκολλημένος στο παρελθόν, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός, που συνεχώς επαναδιαπραγματεύεται τη θέση του μέσα στον σύγχρονο κόσμο.
Τι λέει αυτή η υποψηφιότητα για το επίπεδο της σύγχρονης ελληνικής street art σήμερα;
Δείχνει ότι η σύγχρονη ελληνική street art έχει πλέον ωριμάσει, διαθέτει συνέπεια και επιδιώκει να αποκτήσει ορατότητα και σε θεσμικό επίπεδο. Εδώ και χρόνια έχει ξεπεράσει τα όρια του περιθωρίου και συνομιλεί ισότιμα με τη διεθνή σκηνή, τόσο σε επίπεδο ποιότητας όσο και καλλιτεχνικού λόγου. Πρωτοβουλίες όπως το Διεθνές Street Art Festival Πάτρας │ ArtWalk, το οποίο εδώ και πάνω από μια δεκαετία φέρνει σε διάλογο πόλεις, καλλιτέχνες και κοινότητες, έχουν συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση αυτής της ωριμότητας και στη σταδιακή θεσμική αναγνώριση της street art στη χώρα. Το ζητούμενο σήμερα στην Ελλάδα δεν είναι η ύπαρξη ταλέντου, αλλά η καλλιέργεια εμπιστοσύνης, συνέχειας και μακροπρόθεσμων πολιτικών πολιτισμού από τις πόλεις και τους θεσμούς. Εκεί μπορεί και οφείλει να διαμορφωθεί το μέλλον της ελληνικής street art.
Επειτα από τόσα χρόνια εμπειρίας, τι είναι αυτό που σας συγκινεί ακόμη όταν στέκεστε μπροστά σε έναν άδειο τοίχο;
Ενας άδειος τοίχος παραμένει πάντα μια ανοιχτή πρόκληση, μία μεγάλη υπόσχεση, αλλά και μια ευθύνη. Είναι μια δημόσια δήλωση που δεν προσφέρει προστασία, αντίθετα, δημιουργεί μία συνθήκη μεγάλης έκθεσης. Ο δημόσιος χώρος σε καλεί να σταθείς με ειλικρίνεια και παρουσία και κάθε φορά ξεκινάς από την αρχή, χωρίς βεβαιότητες. Επίσης, η σχέση μου με τον δημόσιο χώρο έχει καλλιεργηθεί αρκετά μέσα από τη μακρόχρονη εμπειρία μου ως καλλιτεχνικός διευθυντής στο ArtWalk, όπου κάθε τοίχος είναι μια νέα συνάντηση με την πόλη και τους ανθρώπους της. Αυτή η αίσθηση λοιπόν, της ευθραυστότητας είναι εκείνη που συνεχίζει να με συγκινεί και να με κρατά δημιουργικά παρόντα.
Υπάρχει κάποιο όνειρο ή κάποια πόλη του κόσμου όπου θα θέλατε ιδανικά να αφήσετε το επόμενο μεγάλο σας καλλιτεχνικό αποτύπωμα;
Με ελκύουν κυρίως πόλεις και γειτονιές που βρίσκονται σε διαδικασία αναζήτησης ταυτότητας. Τόποι που έχουν ανάγκη τον ουσιαστικό διάλογο με την κοινότητα και όχι απλώς την εικόνα ή το θέαμα. Αυτή η προσέγγιση έχει διαμορφωθεί μέσα από την εμπειρία του ArtWalk, όπου η τέχνη στον δημόσιο χώρο λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον τόπο, στους κατοίκους και στις ιστορίες τους. Σε τέτοιους τόπους η παρέμβαση στον δημόσιο χώρο αποκτά πραγματικό λόγο ύπαρξης και ουσιαστικό νόημα.
Σας ενδιαφέρει περισσότερο ένα έργο να γίνει «τοπόσημο» ή να λειτουργεί ως ζωντανός διάλογος με την πόλη;
Τα τοπόσημα «γερνούν» γρήγορα. Ο διάλογος, αντίθετα, είναι για μένα το ουσιαστικό ζητούμενο, γιατί εξελίσσεται διαρκώς στον χρόνο. Ενα έργο που γεννά σκέψεις, ανοίγει συζητήσεις ή αφήνει χώρο στη σιωπηλή παρατήρηση, μπορεί να παραμείνει ζωντανό μέσα στην καθημερινότητα της πόλης. Αν μέσα από αυτή τη διαδικασία αποκτήσει και τον χαρακτήρα τοποσήμου, αυτό έρχεται οργανικά, χωρίς να αποτελεί αυτοσκοπό. Χωρίς ζωντανό διάλογο με την πόλη η κλίμακα από μόνη της δεν αρκεί για να δώσει σε ένα έργο βάθος και διάρκεια.
Πιστεύετε ότι ένα έργο street art μπορεί πραγματικά να αλλάξει τον τρόπο που μια πόλη βλέπει τον εαυτό της;
Ναι, όταν δεν αντιμετωπίζεται ως μια επιφανειακή παρέμβαση. Η street art μπορεί να λειτουργήσει σαν καθρέφτης και πολλές φορές δεν είμαστε όλοι έτοιμοι να σταθούμε μπροστά του, κάτι που το έχουμε δει έντονα και στην περίπτωση της Αθήνας. Στη βαθύτερη εκδοχή της, η street art είναι μια βαθιά δημοκρατική και συμπεριληπτική μορφή έκφρασης, ικανή να ενεργοποιήσει τη σκέψη και να επανασυστήσει τον δημόσιο χώρο στους κατοίκους του. Δεν μπορώ να μην αναφερθώ και στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων στο Παρίσι – προσωπικά τη χάρηκα πολύ. Οι Γάλλοι, με βαθιά εξοικείωση στην πρωτοπορία και την καινοτομία, μετέτρεψαν ολόκληρη την πόλη σε μια ζωντανή σκηνή street art. Για μένα αυτή η εικόνα ήταν μια καθαρή υπενθύμιση ότι η street art δεν αποτελεί πια περιθώριο, αλλά μία από τις πιο ζωντανές και ουσιαστικές μορφές τέχνης του μέλλοντος. Οι πόλεις αλλάζουν όταν αλλάζει ο τρόπος που τις κοιτάμε. Και αυτή η αλλαγή αρχίζει συχνά από μια μικρή, αλλά ουσιαστική, μετατόπιση του βλέμματος.
Τελικά, τι θα θέλατε να «πάρει μαζί του» ο θεατής φεύγοντας από τη συνάντησή του με τη «Μαρία Κάλλας» στον δρόμο;
Σίγουρα όχι μια απάντηση. Περισσότερο θα ήθελα να «πάρει μαζί του» μια σκέψη, ίσως μια μικρή αμφιβολία, μια αίσθηση εσωτερικής μετακίνησης. Αν ο θεατής φύγει έχοντας σηκώσει το βλέμμα ψηλά ή παρατηρώντας τον χώρο γύρω του με μεγαλύτερη προσοχή, τότε το έργο έχει εκπληρώσει το σκοπό του. Μπορείτε να αναζητήσετε τον καλλιτέχνη και τα έργα του και στο προφίλ του στο Instagram: @kle_omenis.
