Οι φόβοι αλλαγών στα όρια ηλικίας οδήγησαν σε εκρηκτική αύξηση αιτήσεων, με 20.552 νέες μέσα στον περασμένο Σεπτέμβριο
Ενα πρωτοφανές κύμα αιτήσεων συνταξιοδότησης καταγράφεται τους τελευταίους μήνες στον ΕΦΚΑ, δημιουργώντας εικόνα «όπου φύγει φύγει» μεταξύ των ασφαλισμένων. Τα τελευταία επίσημα στοιχεία του συστήματος «ΑΤΛΑΣ» αφορούν τον Σεπτέμβριο και μέσα σε μόλις 30 ημέρες κατατέθηκαν 20.552 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης, ο υψηλότερος αριθμός των τελευταίων πέντε ετών για αντίστοιχη περίοδο.
- Από τον Σπύρο Φρεμεντιτη*
Στο εννεάμηνο οι αιτήσεις έχουν ήδη φτάσει τις 149.308, προϊδεάζοντας για ένα εξαιρετικά «βαρύ» φινάλε χρονιάς. Εκτιμάται ότι οι αιτήσεις συνταξιοδότησης θα ξεπεράσουν τις 200.000.
Η εκρηκτική αύξηση των αιτήσεων δεν θεωρείται τυχαία. Στελέχη του ΕΦΚΑ μιλούν για μια ιδιότυπη προληπτική φυγή από την αγορά εργασίας, καθώς «χαμηλόφωνες» συζητήσεις για μελλοντικές παρεμβάσεις στα όρια ηλικίας καλλιεργούν αβεβαιότητα. «Καλύτερα τώρα που ξέρουμε τι ισχύει» είναι η φράση που συνοψίζει το κλίμα. Σύμφωνα με υπηρεσιακούς παράγοντες, τρεις είναι οι βασικοί λόγοι της φετινής κλιμάκωσης. Πρώτον, οι εργαζόμενοι φοβούνται αλλαγή του σημερινού πλαισίου και επιλέγουν οριστική έξοδο.
Ωστόσο, το υπουργείο Εργασίας δηλώνει ότι δεν πρόκειται να αυξηθούν τα όρια συνταξιοδότησης. Δεύτερον, δυστυχώς γερνάμε! Ασφαλισμένοι που μπήκαν στην αγορά εργασίας τη δεκαετία του ’80 και στις αρχές του ’90 συμπληρώνουν πλέον συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Τρίτον, το ποσό της σύνταξης καταβάλλεται στο ακέραιο, χωρίς την παρακράτηση του 30%, κι έτσι αθροίζεται ως εισόδημα με τη συνέχιση της απασχόλησης.
Με σχέδιο ή υπό πίεση
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η βιασύνη μπορεί να αποδειχθεί κακός σύμβουλος. Η έξοδος στη σύνταξη απαιτεί συγκεκριμένα βήματα και προσεκτικό σχεδιασμό. Το πρώτο στάδιο είναι η θεμελίωση ή η κατοχύρωση δικαιώματος. Η θεμελίωση προϋποθέτει τη συμπλήρωση του ελάχιστου χρόνου ασφάλισης και του ορίου ηλικίας, συνήθως 40 έτη στα 62 ή 15 έτη στα 67, ενώ η κατοχύρωση επιτρέπει αποχώρηση με τις προϋποθέσεις που ίσχυαν όταν συμπληρώθηκαν τα απαιτούμενα όρια.
Καθοριστική είναι η επιλογή μεταξύ πλήρους και μειωμένης σύνταξης. Η μειωμένη συνεπάγεται μόνιμο «πέναλτι», έως και 30% στην εθνική σύνταξη, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να αποφευχθεί με εξαγορά πλασματικών ετών. Ορισμένοι εσφαλμένα θεωρούν ότι αν λάβουν μειωμένη σύνταξη στα 67 τους θα μπορούν να τη μετατρέψουν σε πλήρη. Μύθος!
Τα «κλειδιά»
Η εξαγορά πλασματικού χρόνου, εφόσον απαιτείται, η αξιοποίηση διαδοχικής και παράλληλης ασφάλισης και ο σωστός χρόνος υποβολής της αίτησης αποτελούν κρίσιμα εργαλεία. Η εξαγορά αυξάνει τα συντάξιμα έτη και το ποσοστό αναπλήρωσης, οδηγώντας σε υψηλότερη ανταποδοτική σύνταξη, αρκεί να γίνεται μόνο για τον χρόνο που πραγματικά χρειάζεται ο ασφαλισμένος.
Η εξαγορά πλασματικού χρόνου υπολογίζεται για κάθε μήνα με το 20% επί του μεικτού μισθού ή επί του κλάδου σύνταξης της ασφαλιστικής κατηγορίας που έχετε επιλέξει. Παράλληλα, η διαδοχική ασφάλιση αυξάνει τα συνολικά έτη, ενώ η παράλληλη -ιδίως έως το 2016- μπορεί να αποδώσει μεγαλύτερο όφελος αν επιλεγεί η προσαύξηση της σύνταξης αντί δεύτερης ανταποδοτικής.
Ανακεφαλαίωση ενσήμων
Τι πρέπει να κάνω στην περίπτωση που έχω και άλλον χρόνο ασφάλισης πέραν αυτού που εμφανίζεται στην ασφαλιστική μου ιστορία; Ισως είναι από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα, καθώς είτε στην ασφαλιστική ιστορία εμφανίζεται ασφαλιστικός χρόνος, για τον οποίο έχουν χαθεί οι καρτέλες, είτε δεν εμφανίζεται ο συνολικός ασφαλιστικός χρόνος. Σύμφωνα με τον ν. 4670/2020, σε περίπτωση που έχετε στην κατοχή σας καρτέλες ενσήμων που δεν έχει ψηφιοποιηθεί, υποχρεούστε να καταχωρίσετε τον επιπλέον χρόνο ασφάλισης στην ηλεκτρονική αίτηση και να επισυνάψετε με την αίτησή σας τις σχετικές καρτέλες.
Σε περίπτωση που δεν θα το κάνετε, ο επιπλέον χρόνος ασφάλισης δεν λαμβάνεται υπόψη στην επεξεργασία της αίτησης και, όταν εκδοθεί η συνταξιοδοτική απόφαση, θα έχετε «χάσει το τρένο». Το καλύτερο που έχετε να κάνετε είναι η αίτηση για «προσυνταξιοδοτική βεβαίωση», με την οποία πιστοποιείται ο συνολικός χρόνος ασφάλισης. Το αίτημα πρέπει να το υποβάλετε μέσα στα δύο τελευταία χρόνια πριν από την ημερομηνία συμπλήρωσης του ορίου ηλικίας για συνταξιοδότηση στην τοπική διεύθυνση e-ΕΦΚΑ του τόπου κατοικίας σας.
Κρίσιμο το ζήτημα των οφειλών προς τον ΕΦΚΑ
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη συγκέντρωση και την κατάθεση των δικαιολογητικών για τη σύνταξη, καθώς ακόμη και μία μικρή έλλειψη μπορεί να προκαλέσει καθυστερήσεις μηνών. Ο ασφαλισμένος οφείλει να ελέγξει ότι έχουν υποβληθεί όλα τα απαραίτητα έγγραφα από κάθε πηγή ασφάλισης, όπως τα ένσημα, οι βεβαιώσεις υπηρεσιών, καθώς και τα στοιχεία που αφορούν την οικογενειακή κατάσταση και τις ηλικίες των παιδιών, όπου αυτά επηρεάζουν το δικαίωμα ή το ποσό της σύνταξης.
Παράλληλα, πρέπει να έχουν δηλωθεί σωστά ο αριθμός μητρώου του τελευταίου Ταμείου, ο ΑΜΚΑ και τα πλήρη στοιχεία ταυτότητας, ώστε να αποφευχθούν τεχνικά ή διοικητικά προβλήματα. Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα των οφειλών προς τον ΕΦΚΑ. Τυχόν χρέη που δεν έχουν ρυθμιστεί λειτουργούν ως φραγμός στη διαδικασία απονομής της σύνταξης. Σήμερα, το ανώτατο επιτρεπτό όριο οφειλών ανέρχεται στα 30.000 ευρώ για τον ΟΑΕΕ και το ΕΤΑΑ και στα 10.000 ευρώ για τον ΟΓΑ. Κάτω από τα όρια αυτά η σύνταξη μπορεί να χορηγηθεί με παρακράτηση μέρους του ποσού.
Προϋπόθεση για την ευνοϊκή ρύθμιση αποτελεί η συγκατάθεση για άρση τραπεζικού απορρήτου (για έλεγχο καταθέσεων έως 12.000 ευρώ για ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολουμένους, και έως 6.000 ευρώ για αγρότες). Υπέρβαση των ανωτέρω ορίων απαιτεί ο ασφαλισμένος να πληρώσει το υπερβάλλον ποσό εφάπαξ εντός 2 μηνών, αλλιώς απορρίπτεται η αίτηση και η έξοδος στη σύνταξη «μπλοκάρει» επ’ αόριστον.
Σε κάθε περίπτωση η σύνταξη δεν είναι μόνο θέμα ηλικίας ή συγκυρίας, αλλά αποτέλεσμα σωστού σχεδιασμού. Οσοι αποφασίσουν να φύγουν «τώρα» οφείλουν να το κάνουν με πλήρη εικόνα των δικαιωμάτων και των επιλογών τους, ώστε η βιασύνη να μη μετατραπεί σε μόνιμη απώλεια εισοδήματος.
*Δικηγόρος – δημοσιογράφος, ειδικός για ασφαλιστικά και εργατικά θέματα
