Ένα εκτεταμένο πλέγμα απλήρωτων λογαριασμών ηλεκτρικού ρεύματος, που ξεπερνά τα 200 εκατ. ευρώ για την περίοδο 2021-2023, αποκαλύπτεται στους κόλπους του δημοσίου, με το κόστος να μετακυλίεται τελικά στον κρατικό προϋπολογισμό και κατ’ επέκταση στους φορολογούμενους. Την ώρα που νοικοκυριά και επιχειρήσεις περιορίζουν την κατανάλωση υπό τον φόβο διακοπών και κατασχέσεων, δεκάδες δημόσιοι φορείς εμφανίζονται να λειτουργούν χωρίς ουσιαστικό έλεγχο, συσσωρεύοντας χρέη και αντιμετωπίζοντας τη ΔΕΗ ως μόνιμο πιστωτή.
Η εικόνα που προκύπτει είναι ακόμη πιο προβληματική, καθώς μέρος αυτών των οφειλών δεν δηλώθηκε καν στο Μητρώο Δεσμεύσεων και Πληρωμών, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα «αόρατο» δημοσιονομικό βάρος, εκτός άμεσης εποπτείας. Το φαινόμενο, σύμφωνα με πηγές του οικονομικού επιτελείου, έχει χαρακτηριστικά στρατηγικής κακοπληρωμής, την ώρα που για τους ιδιώτες ισχύουν αυστηροί κανόνες και άμεσες κυρώσεις.
Παρέμβαση με αυστηρούς όρους
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, το υπουργείο Οικονομικών με νέα διάταξη αναμένεται να καλύψει για τελευταία φορά το συσσωρευμένο άνοιγμα των 200-250 εκατ. ευρώ που αφορά χρέη έως και το 2023. Από εκεί και πέρα, αλλάζει ριζικά το πλαίσιο.
Οι λογαριασμοί ηλεκτρικού ρεύματος των ετών 2024 και 2025 θα πρέπει να έχουν εξοφληθεί έως το τέλος του 2026. Σε διαφορετική περίπτωση, τα χρέη θα βεβαιώνονται αυτομάτως στην ΑΑΔΕ ως ληξιπρόθεσμα, με τους δημόσιους φορείς να αντιμετωπίζονται πλέον όπως κάθε φορολογούμενος που δεν τηρεί τις υποχρεώσεις του.
Καθοριστικής σημασίας θεωρείται η πρόβλεψη για ενεργοποίηση της προσωπικής ευθύνης των διοικήσεων. Με βάση τον Κώδικα Είσπραξης Δημοσίων Εσόδων, οι οφειλές δεν θα βαραίνουν μόνο τον φορέα ως νομική οντότητα, αλλά και τα φυσικά πρόσωπα που τον διοικούν.
Πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων, διοικητές και άλλα αρμόδια στελέχη θα μπορούν να θεωρηθούν συνυπεύθυνοι για τα χρέη που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Για υψηλά ποσά αυτό συνεπάγεται προσωπικές συνέπειες: ένταξη στη λίστα μεγαλοοφειλετών, δημοσιοποίηση στοιχείων για οφειλές άνω των 150.000 ευρώ και άμεση εμπλοκή με τις εισπρακτικές διαδικασίες της Εφορίας.
Πώς στήθηκε το σύστημα της προπληρωμής
Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στα έτη 2018-2019, όταν θεσπίστηκε μηχανισμός προπληρωμής των λογαριασμών ρεύματος των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης μέσω μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Δημοσίου και της ΔΕΗ. Το κράτος προκατέβαλλε κάθε χρόνο σημαντικά ποσά, της τάξης των 500 έως 900 εκατ. ευρώ, με στόχο να διασφαλιστεί η ομαλή εξόφληση.
Η υπουργική απόφαση του 2019 προέβλεπε ρητά ότι τα ποσά αυτά θα εκκαθαρίζονταν: η ΔΕΗ θα συμψήφιζε όσα πλήρωναν οι φορείς από τους δικούς τους προϋπολογισμούς και θα επέστρεφε στο Δημόσιο το υπόλοιπο. Στην πράξη, ωστόσο, πολλοί φορείς ερμήνευσαν την προπληρωμή ως μόνιμη κάλυψη και σταμάτησαν να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους.
Έτσι, αντί για επιστροφές χρημάτων στο Δημόσιο, προέκυπταν κάθε χρόνο νέα ελλείμματα, καθώς η ΔΕΗ συμψήφιζε απλήρωτες οφειλές. Το σύστημα αυτό λειτούργησε ως αντικίνητρο για εξοικονόμηση ενέργειας ή εξορθολογισμό δαπανών, ενώ επέτρεψε σε ορισμένες διοικήσεις να αποφεύγουν πολιτικό κόστος, μεταφέροντας το βάρος στον κρατικό κορβανά.
Στο μικροσκόπιο εκατοντάδες φορείς
Στο καθεστώς προπληρωμής εντάσσονται πάνω από 500 φορείς για το 2025, μεταξύ των οποίων δήμοι, περιφέρειες, νοσοκομεία, οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης και πλήθος φορέων της Κεντρικής Κυβέρνησης. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί ποιοι εξ αυτών ευθύνονται για τη δημιουργία των χρεών.
Η ασάφεια αυτή οφείλεται αφενός στο γεγονός ότι ορισμένοι φορείς δεν κατέγραφαν πλήρως τις ληξιπρόθεσμες οφειλές τους στο Μητρώο Δεσμεύσεων και αφετέρου στις μεγάλες καθυστερήσεις της εκκαθάρισης από τη ΔΕΗ, διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει ακόμη και ενάμιση χρόνο χωρίς να λαμβάνονται ενδιάμεσα μέτρα είσπραξης.
