Σε καθεστώς φορολογικής απαλλαγής βρίσκονται οι περισσότερες γονικές παροχές και δωρεές μεταξύ στενών συγγενών, μετά την καθιέρωση αφορολόγητου ορίου 800.000 ευρώ. Το υψηλό αυτό όριο έχει μεταβάλει ριζικά το τοπίο στις μεταβιβάσεις περιουσίας από γονείς σε παιδιά, αλλά και μεταξύ συζύγων ή παππούδων και εγγονιών.
Ιδίως όταν στη μεταβίβαση περιλαμβάνεται ακίνητο που προορίζεται για πρώτη κατοικία, το συνολικό αφορολόγητο μπορεί να φτάσει ή και να ξεπεράσει το 1.000.000 ευρώ, ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση και τα τέκνα του δικαιούχου.
Ωστόσο, παρά τη γενικευμένη απαλλαγή, η ισχύουσα νομοθεσία περιλαμβάνει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και τεχνικές λεπτομέρειες που απαιτούν προσοχή.
Πότε επιβάλλεται φόρος
Φόρος γονικής παροχής ή δωρεάς προκύπτει όταν μεταβιβάζεται περιουσιακό στοιχείο ή χρηματικό ποσό σε φυσικό πρόσωπο (στην περίπτωση γονικής παροχής) ή σε φυσικό ή νομικό πρόσωπο (στην περίπτωση δωρεάς).
Η δήλωση φόρου υποβάλλεται υποχρεωτικά και από τα δύο μέρη (δωρητή και δωρεοδόχο). Αρμόδια υπηρεσία είναι η ΔΟΥ εισοδήματος του δωρεοδόχου ή, όπου ισχύει, το Κέντρο Φορολογίας Κεφαλαίου Αττικής. Για κατοίκους εξωτερικού, αρμόδιο είναι το ΚΕΦΟΚ Αττικής.
Εάν συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο, η δήλωση προηγείται της υπογραφής. Αν δεν απαιτείται συμβόλαιο, η προθεσμία είναι έξι μήνες από την παράδοση του αντικειμένου.
Οι τρεις κατηγορίες συγγένειας
Οι φορολογούμενοι κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:
Α’ κατηγορία: σύζυγος ή μέρος συμφώνου συμβίωσης, τέκνα, εγγόνια και γονείς.
Β’ κατηγορία: πιο μακρινοί συγγενείς (αδέλφια, ανιψιοί, παππούδες, πεθεροί κ.ά.).
Γ’ κατηγορία: κάθε άλλο πρόσωπο χωρίς στενή συγγένεια.
Αφορολόγητο 800.000 ευρώ
Για δικαιούχους της Α’ κατηγορίας ισχύει αφορολόγητο 800.000 ευρώ, για δωρεές και γονικές παροχές που πραγματοποιούνται από 1η Οκτωβρίου 2021 και μετά.
Εάν η αξία υπερβαίνει το ποσό αυτό, ο φόρος για το υπερβάλλον επιβάλλεται με ενιαίο συντελεστή 10%.
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ παρέχεται εφάπαξ μεταξύ των ίδιων προσώπων. Δηλαδή, αν από το 2021 και μετά έχουν γίνει περισσότερες μεταβιβάσεις, συνυπολογίζονται και εφόσον το συνολικό ποσό υπερβεί τις 800.000 ευρώ, φορολογείται η διαφορά με 10%. Για Β’ και Γ’ κατηγορία ισχύουν διαφορετικές κλίμακες και υψηλότεροι συντελεστές.
Χρηματικές δωρεές – Τραπεζική μεταφορά υποχρεωτικά
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για χρηματικές παροχές ισχύει μόνο εφόσον η μεταφορά γίνει μέσω τραπεζικού συστήματος. Δηλαδή:
- Με μεταφορά μεταξύ τραπεζικών λογαριασμών (ατομικών ή κοινών).
- Με έκδοση τραπεζικής επιταγής (όχι κατάθεση μετρητών).
- Με μεταφορά χρημάτων απευθείας στον πωλητή, όταν το ποσό αφορά αγορά ακινήτου ή οχήματος.
Στη δήλωση πρέπει να αναγράφονται οι IBAN λογαριασμών, το πιστωτικό ίδρυμα και, όπου απαιτείται, ο αριθμός της επιταγής. Επισυνάπτεται υποχρεωτικά το αποδεικτικό μεταφοράς.
Αν τα χρήματα δοθούν εκτός τραπεζικού συστήματος, επιβάλλεται αυτοτελής φόρος:
- 10% για Α’ κατηγορία,
- 20% για Β’ κατηγορία,
- 40% για Γ’ κατηγορία.
Πρόσθετα αφορολόγητα για πρώτη κατοικία
Σε γονική παροχή πρώτης κατοικίας προβλέπονται επιπλέον απαλλαγές:
- 200.000 ευρώ για άγαμο τέκνο,
- 250.000 ευρώ για έγγαμο τέκνο,
με επιπλέον προσαύξηση:
- 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά,
- 30.000 ευρώ για το τρίτο και κάθε επόμενο.
Αντίστοιχα, για γονική παροχή οικοπέδου προβλέπεται πρόσθετο αφορολόγητο 50.000 ευρώ (άγαμος) ή 100.000 ευρώ (έγγαμος), με προσαυξήσεις ανά τέκνο.
Τα ποσά αυτά μπορούν να λειτουργήσουν αυτοτελώς ή συμπληρωματικά στο βασικό όριο των 800.000 ευρώ.
Πότε επιβάλλεται φόρος
Μετά την αφαίρεση όλων των προβλεπόμενων αφορολόγητων, αν απομένει υπερβάλλουσα αξία, ο φόρος υπολογίζεται με συντελεστή 10% για την Α’ κατηγορία.
Το ισχύον πλαίσιο καθιστά τις περισσότερες γονικές παροχές ουσιαστικά αφορολόγητες, εφόσον τηρούνται οι τυπικές προϋποθέσεις και οι διαδικασίες.
