Τη μνήμη της Αγίας Σοφίας και των τριών θυγατέρων της, Πίστης, Ελπίδας και Αγάπης, τιμά σήμερα, 17 Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία. Παράλληλα τιμούνται σήμερα, μεταξύ άλλων, η Αγία Αγαθόκλεια η Μάρτυς, ο Όσιος Ολβιανός, ο Άγιος Παντολέων, καθώς και ο Άγιος Πηλέας, Ιερομάρτυρας και Επίσκοπος.
Η Αγία Σοφία και οι θυγατέρες της
Κεντρική θέση στο εορτολόγιο της ημέρας κατέχουν η Αγία Σοφία και οι κόρες της, οι οποίες συγκαταλέγονται στις γνωστότερες μορφές των πρώτων χριστιανικών χρόνων. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, έζησαν τον 2ο αιώνα μ.Χ., κατά τη βασιλεία του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού. Η Σοφία, ευσεβής χριστιανή, έδωσε στις τρεις κόρες της τα ονόματα Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη, παραπέμποντας στις τρεις μεγάλες χριστιανικές αρετές.
Μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Σοφία έζησε μαζί με τις κόρες της στη Ρώμη, όπου η χριστιανική τους πίστη έγινε γνωστή στις αρχές. Κατά την παράδοση, ο αυτοκράτορας απαίτησε από τις τρεις νεαρές κοπέλες να απαρνηθούν τον Χριστιανισμό και να προσφέρουν θυσία στη θεά Άρτεμη. Εκείνες αρνήθηκαν και παρέμειναν σταθερές στην πίστη τους, παρά τα βασανιστήρια που υπέστησαν.
Η Πίστη ήταν μόλις 12 ετών, η Ελπίδα 10 και η Αγάπη 9 ετών όταν μαρτύρησαν. Η μητέρα τους βρισκόταν στο πλευρό τους, ενθαρρύνοντάς τες να μην υποχωρήσουν. Μετά τον αποκεφαλισμό τους, η Σοφία έλαβε τα σώματά τους και τα ενταφίασε. Παρέμεινε, σύμφωνα με την παράδοση, επί τρεις ημέρες στον τάφο τους, όπου και άφησε την τελευταία της πνοή.
Η Αγία Αγαθόκλεια
Ιδιαίτερη είναι και η ιστορία της Αγίας Αγαθόκλειας. Σύμφωνα με τον Συναξαριστή, γεννήθηκε δούλη και παρέμεινε ακλόνητη χριστιανή παρά τις πιέσεις που δεχόταν. Ο κύριός της, Νικόλαος, είχε ασπαστεί τον Χριστιανισμό και της συμπεριφερόταν με καλοσύνη, σε αντίθεση με την Παυλίνα, η οποία παρέμενε ειδωλολάτρισσα και επιχείρησε επανειλημμένα να την αναγκάσει να εγκαταλείψει την πίστη της.
Η Αγαθόκλεια υπέμεινε επί οκτώ χρόνια κακομεταχείριση και βασανισμούς, χωρίς να αρνηθεί τον Χριστό. Τελικά μαρτύρησε όταν ρίχθηκε στη φωτιά, με την Εκκλησία να τιμά τη μνήμη της ως παράδειγμα υπομονής και αφοσίωσης στην πίστη.
Οι Άγιοι Παντελέων και Χαράλαμπος
Στις 17 Σεπτεμβρίου τιμάται ακόμη ο Άγιος Παντολέων μαζί με τον Άγιο Χαράλαμπο και τη συνοδεία τους. Για τον βίο τους δεν έχουν διασωθεί εκτενείς πληροφορίες στην εκκλησιαστική παράδοση.
Ο Συναξαριστής αναφέρει ότι η σύναξή τους τελείται «ἐν τῷ Δευτέρῳ», ενώ ο Παντολέων καταγράφεται μεταξύ των μαρτύρων που τιμώνται τη συγκεκριμένη ημέρα.
Οι Άγιοι Πηλέας, Νείλος και Ιερομάρτυρες και Επίσκοποι
Η Εκκλησία τιμά επίσης τον Άγιο Πηλέα μαζί με τον Άγιο Νείλο, Ιερομάρτυρες και Επισκόπους. Οι δύο Άγιοι κατάγονταν από την Αίγυπτο και, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ομολόγησαν δημόσια τη χριστιανική τους πίστη μαζί με τον Πατερμούθιο, τον Ηλία και ακόμη εκατό χριστιανούς. Υπέστησαν σκληρά βασανιστήρια και τελικά θανατώθηκαν στην πυρά, παραμένοντας μέχρι τέλους σταθεροί στην πίστη τους.
Στο εορτολόγιο της ημέρας περιλαμβάνεται και ο Όσιος Ολβιανός, για τον οποίο οι σωζόμενες αγιολογικές πληροφορίες είναι ιδιαίτερα περιορισμένες. Η μνήμη του καταγράφεται για τις 17 Σεπτεμβρίου, χωρίς να έχουν διασωθεί εκτενέστερα στοιχεία για τη ζωή και την ασκητική του πορεία.
Έτσι, η 17η Σεπτεμβρίου αποτελεί μία ημέρα αφιερωμένη σε μορφές που, σύμφωνα με την ορθόδοξη παράδοση, συνδέθηκαν με την ομολογία της πίστης, το μαρτύριο και την πνευματική αντοχή. Ξεχωριστή παραμένει η ιστορία της Σοφίας και των τριών παιδιών της, με τα ονόματα Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη να έχουν αποκτήσει ισχυρό συμβολισμό στη χριστιανική παράδοση.
