Οι προτάσεις του για την αναθεώρηση του Συντάγματος αποκαλύπτουν ότι θέλει να κυβερνάει για πάντα με εξουσίες… μονάρχη και χωρίς λογοδοσία
Από τη λειτουργία των ΜΜΕ και των κομμάτων, μέχρι το εκλογικό σύστημα, τη Δικαιοσύνη, τις ανεξάρτητες Αρχές, ακόμη και την πολεοδομία, η κυβέρνηση προωθεί μια λογική υπερσυγκέντρωσης ισχύος που θυμίζει τις περιόδους εκείνες όπου η θεσμική «κανονικότητα» χρησιμοποιούνταν ως όχημα για τη σταδιακή περιστολή ισορροπιών, δικαιωμάτων και αντιβάρων όπως έγινε με την κατάληξη που είχε η Δημοκρατία της Βαϊμάρης.
Η περίφημη «αποκάθαρση και εξορθολογισμός» του Τύπου, της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και του διαδικτύου (άρθρα 14, 15) γεννά εύλογους φόβους για απόπειρα διαμόρφωσης ενός αυστηρότερου πλαισίου ελέγχου της ενημέρωσης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η κυβέρνηση έχει βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο για ζητήματα υποκλοπών, χειραγώγησης της δημόσιας συζήτησης και ασφυκτικών πιέσεων προς δημοσιογράφους και μέσα ενημέρωσης.
Παράθυρο
Στο ίδιο πνεύμα, η πρόβλεψη ότι τα κόμματα θα υπόκεινται ουσιαστικά σε αυξημένο έλεγχο από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο ως προς τη συμμετοχή τους στις εκλογές, σε συνδυασμό με την ασαφή και επικίνδυνα ερμηνεύσιμη επίκληση της «δημοκρατικής λειτουργίας» τους (άρθρο 29), ενισχύει την εικόνα μιας εξουσίας που επιδιώκει να αποκτήσει ολοένα μεγαλύτερο θεσμικό έλεγχο πάνω στον πολιτικό ανταγωνισμό.
Ακόμη και η αναφορά σε εκλογικό σύστημα που θα διασφαλίζει «εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα» (άρθρο 54), αφήνει ορθάνοιχτο το παράθυρο για έναν νέο γύρο αυταρχικών παρεμβάσεων με στόχο τη διατήρηση τεχνητών κοινοβουλευτικών πλειοψηφιών και τη θωράκιση της εκτελεστικής εξουσίας.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και η επιμονή της κυβέρνησης να ανοίξει θέμα λειτουργικού ασυμβίβαστου βουλευτών και υπουργών (άρθρο 81), αλλά και να μεταβάλει συνολικά το πλαίσιο λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, την ώρα που βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές καταγγελίες για αδιαφάνεια, πελατειακές σχέσεις και συγκεντρωτισμό εξουσίας.
Στην ίδια αναθεωρητική δέσμη εντάσσεται και η πρόταση για περιορισμό του ρόλου της Βουλής στην ποινική διερεύνηση υπουργών μέσω αλλαγών στο άρθρο 86, με το Μέγαρο Μαξίμου να επιχειρεί να εμφανιστεί ως δήθεν υπέρμαχος της θεσμικής λογοδοσίας, ενώ βρίσκεται εδώ και μήνες στο επίκεντρο πολιτικών και δικαστικών ερευνών που έχουν προκαλέσει σοβαρά ερωτήματα για κυβερνητικούς χειρισμούς και υποθέσεις διαφάνειας.
Ακόμη και ζητήματα που φαινομενικά δεν συνδέονται με τον σκληρό πυρήνα της πολιτικής εξουσίας, όπως η δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης και η λεγόμενη «δυναμική πολεοδομία» (άρθρο 17), αντιμετωπίζονται με καχυποψία, καθώς πολλοί βλέπουν πίσω από τις διατυπώσεις αυτές ένα νέο πεδίο εξυπηρετήσεων, αναδιανομής συμφερόντων και παρεμβάσεων με ισχυρό οικονομικό αποτύπωμα.
Η ίδια λογική διαπερνά και την πρόβλεψη για δυνατότητα επιβολής τοπικών φόρων από τους ΟΤΑ, αλλά και τη συνταγματική κατοχύρωση δημοσιονομικής ισορροπίας και πρωτογενών πλεονασμάτων (άρθρο 79), με τον πρωθυπουργό να επαναφέρει ουσιαστικά στο συνταγματικό πεδίο τις πιο σκληρές μνημονιακές λογικές λιτότητας και επιτήρησης.
Σε όλο το φάσμα
Πέρα όμως από τα αιχμηρά και βαθιά πολιτικά φορτισμένα σημεία, η κυβερνητική πρόταση περιλαμβάνει δεκάδες ακόμη αλλαγές σχεδόν σε όλο το φάσμα του Συντάγματος. Προτείνεται η συνταγματική αναφορά στην Τεχνητή Νοημοσύνη και στην ανάγκη να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την κοινωνική ευημερία, ενώ στο άρθρο 16 εισάγεται η δυνατότητα λειτουργίας μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων υπό εποπτεία ανεξάρτητης Αρχής, μαζί με αύξηση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από εννέα σε έντεκα έτη.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική κρατική μέριμνα για την προστασία της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής σημαίας. Στο άρθρο 17 επιχειρείται διεύρυνση της έννοιας της προστατευόμενης περιουσίας ώστε να περιλαμβάνει όχι μόνο την ιδιοκτησία αλλά και μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, ενώ εισάγεται αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση.
Η θητεία του ΠτΔ
Στο άρθρο 21 προβλέπεται κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη και ενίσχυση της διαγενεακής δικαιοσύνης, ενώ στο άρθρο 24 εντάσσονται αναφορές στην κλιματική αλλαγή, στη διαχείριση υδάτων, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την προστασία των ζώων. Η πρόταση περιλαμβάνει ακόμη εξαετή θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας, κατάργηση της δυνατότητας διάλυσης της Βουλής για «εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας», κανόνες για τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων, καθιέρωση επιστολικής ψήφου και εντός επικράτειας, μείωση του ηλικιακού ορίου εκλογής βουλευτών στα 21 έτη, νέο πλαίσιο για την καλή νομοθέτηση, απαγόρευση αναδρομικής επιβολής φόρων και δυνατότητα παροχής σταθερού φορολογικού καθεστώτος σε στρατηγικές επενδύσεις.
Παράλληλα, εισάγονται νέοι κανόνες για τη λειτουργία της κυβέρνησης και της Δημόσιας Διοίκησης, αξιολόγηση δημοσίων υπαλλήλων με δυνατότητα επιβραβεύσεων ή και οριστικής παύσης, αμφίδρομη αξιολόγηση από πολίτες και υφισταμένους, αλλαγές στις προαγωγές ανώτατων δικαστών χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, αλλά και ενίσχυση του ρόλου του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου με δυνατότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας νομοσχεδίων. Μια γιγάντια δέσμη παρεμβάσεων που η κυβέρνηση παρουσιάζει ως «νέα Μεταπολίτευση», αλλά οι επικριτές της περιγράφουν ως απόπειρα θεσμικής μετάλλαξης με χαρακτηριστικά επικίνδυνα για τη δημοκρατική ισορροπία της χώρας.
Απονενοημένη προσπάθεια για εσπευσμένη αλλαγή ατζέντας και κουκούλωμα σκανδάλων
Με σαφές προεκλογικό αποτύπωμα και εμφανή προσπάθεια αλλαγής της πολιτικής ατζέντας μέσω της συνταγματικής αναθεώρησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης με περίσσια αλαζονεία παρουσίασε στην Κ.Ο. της Ν.Δ. έναν «πυρήνα 30 αλλαγών», κάνοντας λόγο για έναν «νέο καταστατικό χάρτη» που -όπως είπε- θα οδηγήσει τη χώρα «σε μία νέα εποχή».
Ο πρωθυπουργός επιχείρησε να εμφανίσει την αναθεώρηση ως «θεσμική ρήξη» και «μεταρρυθμιστικό κύμα» μέχρι το 2030, σε μια περίοδο όπου η κυβέρνηση παραπαίει και βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονη πολιτική πίεση και συνεχιζόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια. Δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη «συνταγματική πρόβλεψη ότι κάθε κρατική δαπάνη θα πρέπει να είναι δημοσιονομικά βιώσιμη ώστε ποτέ κανείς ξανά να μην πειραματιστεί με τις τύχες της χώρας», ο Μητσοτάκης επανέφερε ουσιαστικά τη λογική της αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας στο ανώτατο θεσμικό επίπεδο, ενώ ανακοίνωσε πρόταση ώστε «το κράτος να μην μπορεί πλέον να επιβάλλει αναδρομικά φόρους», αλλά και να κατοχυρωθεί συνταγματικά η «προσιτή στέγη».
Ο πρωθυπουργός στάθηκε ιδιαίτερα και στις αλλαγές για το Δημόσιο, ζητώντας «να επανακαθοριστεί η έννοια της μονιμότητας με συνταγματική καθιέρωση της καθολικής αξιολόγησης», ενώ επανήλθε στο άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών, υποστηρίζοντας ότι «μόνο η Νέα Δημοκρατία τολμά να το αλλάξει». Ο πρωθυπουργός πρότεινε επίσης αλλαγές στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης εξηγώντας ότι «όχι από την εκάστοτε κυβέρνηση αλλά από την Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής», ενώ μίλησε για «τολμηρές παρεμβάσεις» σχετικά με τη λειτουργία των κομμάτων και την ενίσχυση του ρόλου του βουλευτή.
Αναφέρθηκε ακόμη και στην ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων, στην επιστολική ψήφο για όλες τις εκλογές και στη «συνταγματική κατοχύρωση της ελληνικής γλώσσας και σημαίας». Από την παρέμβασή του δεν έλειψαν και οι αιχμές κατά της αντιπολίτευσης, με τον πρωθυπουργό να κάνει λόγο για «αφωνία και αμηχανία» απέναντι στη συνταγματική αναθεώρηση, κατηγορώντας παράλληλα όσους «ναρκοθετούν το ήθος της παράταξης» με αφορμή τις υποθέσεις που ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Ανησυχία για τις πραγματικές στοχεύσεις
Με μία καθεστωτική φιλοσοφία που παραπέμπει στα χρόνια της σκοτεινής θεσμικής αποσύνθεσης της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, όπου πίσω από τον μανδύα της «νομιμότητας» οικοδομούνταν σταδιακά ένα ασφυκτικό δόγμα ελέγχου πάνω στην κοινωνία, τους θεσμούς και την πολιτική ζωή, η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιχειρεί τώρα μια σαρωτική αναθεώρηση του Συντάγματος που προκαλεί έντονες ανησυχίες για τις πραγματικές της στοχεύσεις.
Το Μέγαρο Μαξίμου, παρά τη φθορά, τα αλλεπάλληλα σκάνδαλα και την εμφανή αποδυνάμωση της πολιτικής του κυριαρχίας, εξακολουθεί να λειτουργεί με όρους πρωτοφανούς αλαζονείας, επιδιώκοντας να εμφανίσει ως «θεσμική τομή» ένα πακέτο παρεμβάσεων που αγγίζει σχεδόν κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής και έχει μοναδικό στόχο των πλήρη έλεγχο των πάντων.
ΠΑΣΟΚ: Προσωποποίηση του τυχοδιωκτισμού. ΣΥΡΙΖΑ: Μοίρασε… συγχωροχάρτια
Την οξεία αντίδραση σύσσωμης της αντιπολίτευσης προκάλεσαν οι πρωθυπουργικές αναφορές στη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, τόσο η στροφή προς την αναθεώρηση του Συντάγματος όσο και οι ευθείες βολές στα κόμματα. Είναι ενδεικτικό το σχόλιο του εκπροσώπου Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστα Τσουκαλά, ο οποίος υποστήριξε ότι η ομιλία του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι η «προσωποποίηση του τακτικισμού και του τυχοδιωκτισμού».
Μιλώντας στο Open, κατήγγειλε πως όλα όσα ο πρωθυπουργός προκρίνει λέγοντας ότι θα αναθεωρήσει, τα έχει ήδη παραβιάσει. Ενδεικτικά, αναφερόμενος στην ποινική ευθύνη των υπουργών, σχολίασε πως «επί της υποθέσεως των κ. Καραμανλή και Τριαντόπουλου η κυβέρνηση έλεγε ότι πρέπει να αναθεωρηθεί γιατί οι βουλευτές δεν είναι ανακριτές και ζητούσε fast track διαδικασία προς το δικαστικό συμβούλιο».
Και πρόσθεσε: «Τώρα, ενώ ακόμη και η κυρία Αραμπατζή ζητούσε από τους συναδέλφους της να ψηφίσουν τη σύσταση προανακριτικής επιτροπής ώστε να αποδειχθεί ότι οι κατηγορίες εις βάρος της είναι άδικες, η κυβέρνηση κρύβεται πίσω από το άρθρο 86 και υποστηρίζει ότι οι βουλευτές πρέπει να ασκήσουν ανακριτικά καθήκοντα και καταψηφίσουν την πρόταση σύστασης. Η κυβέρνηση μάλιστα φαίνεται να γράφει στα παλιά της τα παπούτσια το αίτημα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας».
Ο Κώστας Τσουκαλάς απάντησε και στις αιχμές περί υπαναχώρησης του Νίκου Ανδρουλάκη στο ζήτημα των ανεξάρτητων Αρχών, αντιτείνοντας πως «αυτός που υπαναχώρησε ήταν ο κ. Μητσοτάκης» καθώς «υπήρχαν τα 3/5 της πλειοψηφίας για την κυρία Συγγούνα».
«Παραδοξότητα, αν όχι αστειότητα»
Εντονη ήταν η αντίδραση και του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος σχολίασε πως ο πρωθυπουργός μοίρασε… συγχωροχάρτια στους βουλευτές του. «Το είδαμε κι αυτό: τον επικεφαλής ενός κόμματος με εμπλοκή δεκάδων βουλευτών του σε δικογραφίες για ποινικά αδικήματα, να τους συγχαίρει για τη στάση τους! Αλλά για ποια στάση τους ακριβώς; Για την άρση ασυλιών των βουλευτών ή για το κουκούλωμα των πιθανών ευθυνών των υπουργών; Επιτελικός αχταρμάς!» ανέφερε η Κουμουνδούρου, ενώ αναφορικά με τις προτάσεις της Ν.Δ. για τη συνταγματική αναθεώρηση σχολίασε πως συνιστά «πολιτική παραδοξότητα, αν όχι αστειότητα», τονίζοντας, ανάμεσα στα άλλα, πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη, «που συστηματικά, απροκάλυπτα και αλαζονικά εργαλειοποίησε το άρθρο 86 και το εκμεταλλεύτηκε, έτσι ώστε να πέσουν στα μαλακά οι υπουργοί της, ενώ λέει ότι θέλει να το αναθεωρήσει».
Η Νέα Αριστερά τόνισε πως «η προωθούμενη από το καθεστώς Μητσοτάκη συνταγματική αναθεώρηση λειτουργεί μεν ως μια έσχατη προσπάθεια αλλαγής της πολιτικής ατζέντας από τα σκάνδαλα, παραμένει ωστόσο η αιχμή του δόρατος για την επιβολή βασικών αντιδραστικών στρατηγικών επιλογών της κυβέρνησης», κάνοντας λόγο για επιλογές που οδηγούν στη «συνταγματοποίηση του νεοφιλελευθερισμού και στην περαιτέρω αυταρχικοποίηση του κράτους».
Τέλος, ο εκπρόσωπος Τύπου της ΝΙΚΗΣ Δήμος Θανάσουλας σχολίασε αιχμηρά: «Πριν αλέκτωρ λαλήσει ο πρωθυπουργός μας έβγαλε τον μανδύα του αρχιερέα της κάθαρσης και φόρεσε το κουστούμι του κομματάρχη! Αυτοί που παραπέμπονται για κακουργήματα θα είναι υποψήφιοι υπεράνω υποψίας! Ο κ. Μητσοτάκης πιστεύει ότι μπορεί να συνεχίσει να κοροϊδεύει τον ελληνικό λαό ασύστολα».