Δυστυχώς, οι μέχρι σήμερα ελληνικές επιδόσεις στο SAFE απέχουν πολύ από το να χαρακτηριστούν ικανοποιητικές. Την υποβολή ενός εξαιρετικά «μίζερου» αιτήματος χρηματοδότησης (550 εκατ. έως 1,15 δισ. ευρώ), το δεύτερο χαμηλότερο μεταξύ των 19 κρατών-μελών, ακολούθησε η υποβολή εθνικού επενδυτικού σχεδίου ύψους ανώτερου του ποσού της προσωρινής κατανομής (787.669.283 ευρώ), η εκ των υστέρων προσαρμογή του σε αυτή και η απώλεια της καταληκτικής ημερομηνίας της 30ής Μαΐου 2026 έως την οποία έπρεπε να έχουν υπογραφεί οι συμβάσεις προμηθειών από ένα μόνο κράτος-μέλος, ώστε να παραμείνουν επιλέξιμες για χρηματοδότηση στο πλαίσιο του SAFE.
- Του Περικλή Ζορζοβίλη
Στη θετική πλευρά, στις 23 Ιουλίου 2026 κατεβλήθη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Ελλάδα η προχρηματοδότηση ύψους 118,2 εκατ. ευρώ από το SAFE, που αντιστοιχεί στο 15% της συνολικής εγκεκριμένης χρηματοδοτικής στήριξης των 787,7 εκατ. ευρώ.
Αρα είναι άμεση ανάγκη η υποβολή των υπογεγραμμένων συμβάσεων για συνεργατικές (κοινές) προμήθειες στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού χρηματοδοτικού μέσου SAFE («Δράση για την Ασφάλεια στην Ευρώπη») μέχρι τα τέλη Δεκεμβρίου του 2026 ή στο πλαίσιο μίας άτυπης παράτασης, το αργότερο μέχρι τις 15 Ιανουαρίου 2027, όπως ενημέρωσε το υπουργείο Εθνικής Αμυνας η αρμόδια ομάδα εργασίας (SAFE Task Force).
Η ομάδα, που υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας και Διαστήματος (DG DEFIS) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου επισκέφθηκε την Αθήνα και είχε επαφές με υπηρεσιακούς παράγοντες του υπουργείου Εθνικής Αμυνας. Εκ των πραγμάτων, η ενημέρωση θα λειτουργήσει επιταχυντικά για την έγκαιρη ολοκλήρωση των διαδικασιών, καθώς απομένουν περίπου τέσσερις μήνες (εξαιρουμένου του Αυγούστου που είναι παραδοσιακά μήνας υποτονικής δραστηριότητας).
Σήμερα, ομαλή θεωρείται η εξέλιξη δύο προγραμμάτων που περιλαμβάνονται στην τελική έκδοση του εθνικού επενδυτικού σχεδίου για το SAFE και τα οποία εγκρίθηκαν από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) κατά τη συνεδρίαση της 23ης Ιουλίου:
>Η προμήθεια 2+4 μικροδορυφόρων τηλεπισκόπησης με ραντάρ συνθετικής απεικόνισης (SAR: Synthetic Aperture Radar) προϋπολογισμού 80.000.000 ευρώ, που η υλοποίηση του θα γίνει ως κοινή (συνεργατική) προμήθεια με την Πολωνία.
>Η προμήθεια 3.500 δικύαλων διοπτρών νυκτερινής παρατήρησης με προσάρτημα θερμικής κάμερας και συστοιχία συσσωρευτών, προϋπολογισμού 75.600.000 ευρώ, κατασκευής της ελληνικής εταιρίας THEON. Η υλοποίηση της θα γίνει μέσω κοινού (συμμετέχουν Βέλγιο και Γερμανία) προγράμματος του ευρωπαϊκού Οργανισμού για τη Συνεργασία στους Κοινούς Εξοπλισμούς (OCCAR).
Από τα υπόλοιπα προγράμματα, κινητικότητα καταγράφεται στο προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ πρόγραμμα πρόσκτησης εθνικού (γεωστατικού) δορυφόρου για την κάλυψη στρατιωτικών αναγκών, που θα υλοποιηθεί ως συνεργατική προμήθεια με τη Γαλλία. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η γαλλική Αρχή εξοπλισμών (DGA) ενημέρωσε την ελληνική πλευρά ότι για την επιλογή του αναδόχου θα διεξαγάγει διαγωνισμό με υποψήφιους την ευρωπαϊκή κοινοπραξία Airbus, με την οποία έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, και τη γαλλική κρατική εταιρία Thales. Σημειώνεται ότι τον Οκτώβριο του 2025 η Airbus, η Thales και ο ιταλικός όμιλος Leonardo υπέγραψαν Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) για τη συνένωση των διαστημικών δραστηριοτήτων τους σε μια νέα εταιρία, που αναμένεται να αρχίσει τη λειτουργία της το 2027, και η οποία θα «κληρονομήσει» τη σύμβαση της συνεργατικής ελληνογαλλικής προμήθειας. Από ελληνικής πλευράς καταβάλλεται προσπάθεια να εξευρεθούν πιστώσεις ώστε να αυξηθεί ο προϋπολογισμός του προγράμματος στα 460 έως 470 εκατ. ευρώ, ενώ οριακό είναι το χρονοδιάγραμμα για την παράδοση των συμβατικών αντικειμένων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2030 (απαράβατη προϋπόθεση για τη χρηματοδότηση του προγράμματος από το SAFE).
Από τα υπόλοιπα προγράμματα:
>Η προϋπολογισμού 120 εκατ. ευρώ προμήθεια αντιδρονικών συστημάτων ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ) θα υλοποιηθεί ως συνεργατική με τις Κύπρο και πιθανώς με τη Βουλγαρία. Η ελληνική απαίτηση ανέρχεται σε 76 συστήματα, ενώ η Κύπρος έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για τέσσερα συστήματα που θα εγκατασταθούν επί οχημάτων, έργο που έχει ζητηθεί να αναληφθεί από κυπριακή εταιρεία. Η συμβασιοποίηση του ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ για Ελλάδα και Κύπρο αναμένεται ότι θα λάβει χώρα μέχρι τα τέλη του 2026. Σε ό,τι αφορά τη Βουλγαρία που έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον για περίπου 150 συστήματα, σύμφωνα με πληροφορίες δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει τη συμμετοχή της, ενώ πηγές της αγοράς κάνουν λόγο για επαφές της βαλκανικής χώρας με ισπανικές εταιρίες ανάπτυξης αντιδρονικών συστημάτων.
>Η προμήθεια Συστημάτων μη Επανδρωμένων Αεροσκαφών (ΣμηΕΑ) τύπου ATLAS 204 A10 της ελληνικής εταιρίας Altus ως συνεργατική με την Κύπρο. Η ελληνική απαίτηση ανέρχεται σε 70 συστήματα και η κυπριακή σε 84. Και σε αυτή την περίπτωση όλες οι ενδείξεις συντείνουν στο ότι η συμβασιοποίηση θα λάβει χώρα εντός του τρέχοντος έτους.
Σε αντίθεση με τα ανωτέρω δεν στάθηκε δυνατό να συλλεχθούν πληροφορίες για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται ακόμη δύο συνεργατικά προγράμματα με την Κύπρο. Η προϋπολογισμού 36 εκατ. ευρώ προμήθεια του MORPHEUS, ενός κινητού, ενεργειακά αυτόνομου (ανανεώσιμες πηγές) συστήματος ταχείας σχεδίασης και παραγωγής δρόνων στο πεδίο. Η ελληνική απαίτηση ανέρχεται σε τρία συστήματα επ’ ωφελεία των ΓΕΝ (2) και ΓΕΣ (1). Το δεύτερο πρόγραμμα, προϋπολογισμού 70 εκατ. ευρώ, αφορά την προμήθεια ευρυζωνικών συστημάτων επικοινωνιών.
Κινητικότητα καταγράφεται επίσης σε άλλα δύο προγράμματα από κοινού με τη Σλοβακία: την προϋπολογισμού 40 εκατ. ευρώ προμήθεια πυρομαχικών ασκήσεων – επιχειρήσεων διαμετρήματος 120 χλστ. για τα άρματα μάχης Leopard 2HEL / -A4 του Ελληνικού Στρατού) και την προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ προμήθεια πυρομαχικών ακριβείας πυροβολικού διαμετρήματος 155 χλστ.
EDPCI: Ελληνικό ενδιαφέρον για βιομηχανικά έργα
Στις 3 Ιουλίου 2026 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιοποίησε την πρότασή της προς το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για τον προσδιορισμό των Ευρωπαϊκών Αμυντικών Εργων Κοινού Ενδιαφέροντος (EDPCIs: European Defence Projects of Common Interest) στο πλαίσιο του προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία (EDIP: European Defence Industry Programme). Πρόκειται για συνεργατικά βιομηχανικά έργα που αποσκοπούν στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής βάσης άμυνας (EDTIB) συνολικά, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη στρατιωτικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών που είναι κρίσιμες για τα συμφέροντα ασφάλειας και άμυνας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, συμπεριλαμβανομένων αυτών που διασφαλίζουν την πρόσβαση σε όλους τους επιχειρησιακούς τομείς. Η πρόταση περιλαμβάνει πέντε EDPCIs:
- DECODER: ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για ΣμηΕΑ και συστήματα αντιμετώπισης τους, προϋπολογισμού 3,5-5 δισ. ευρώ μέχρι το 2033.
- IMSD: Ολοκληρωμένη θαλάσσια και υποθαλάσσια άμυνα, προϋπολογισμού 43-72 δισ. ευρώ μέχρι το 2045.
- Διάστημα, που αποσκοπεί στην ανάπτυξη όλου του φάσματος των διαστημικών δυνατοτήτων, προϋπολογισμού έως 24 δισ. ευρώ μέχρι το 2034.
- EU-FIAMD: Διασυνδεδεμένο ολοκληρωμένο σύστημα αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένης της έγκαιρης προειδοποίησης, προϋπολογισμού 55-80 δισ. ευρώ μέχρι το 2040.
- ΕFW: Επιτήρηση της Ανατολικής Πτέρυγας, προϋπολογισμού 60-100 δισ. ευρώ μέχρι το 2036.
Η Ελλάδα έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον συμμετοχής στα πρώτα τέσσερα EDCPIs και απαιτείται συστηματική κινητοποίηση σε κρατικό και βιομηχανικό επίπεδο ώστε να αντλήσει τα μέγιστα δυνατά οφέλη από τη νέα πραγματικότητα που διαμορφώνεται στους εξοπλισμούς σε επίπεδο Ε.Ε.