Του Δρ. Νικόλαου Γιαννόπουλου*
Στην πολιτική, όπως και στη στρατιωτική στρατηγική, η πρόωρη αποκάλυψη των προθέσεων δεν αποτελεί πάντοτε ένδειξη αποφασιστικότητας. Συχνά αποτελεί σοβαρό σφάλμα σχεδίασης. Εκείνος που αποκαλύπτει το σχέδιό του πριν συγκροτήσει τις αναγκαίες δυνάμεις προσφέρει στον αντίπαλο χρόνο, πληροφορίες και επιλογές. Του επιτρέπει να προετοιμάσει την άμυνά του, να εντοπίσει τα αδύνατα σημεία του εγχειρήματος και, τελικά, να επιχειρήσει την εξουδετέρωσή του πριν ακόμη αυτό αναπτυχθεί.
Υπηρετώντας επί τέσσερις δεκαετίες στις Ένοπλες Δυνάμεις, διδάχθηκα ότι η επιτυχία μιας επιχείρησης δεν εξαρτάται μόνο από την ισχύ των διαθέσιμων μέσων. Εξαρτάται από την ασφάλεια της σχεδίασης, την επιλογή του χρόνου, τη διατήρηση της πρωτοβουλίας και τη συγκέντρωση των δυνάμεων στο αποφασιστικό σημείο. Με αυτό το μέτρο πρέπει να αξιολογηθεί η μέχρι σήμερα στάση του Αντώνη Σαμαρά.
Οι πληροφορίες για τη δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα πληθαίνουν. Δημοσιεύματα αναφέρονται σε προσωπικές επαφές, σε αναζήτηση στελεχών και σε οργανωτική προετοιμασία. Ο ίδιος, όμως, δεν έχει αποκαλύψει το σχέδιό του. Δεν έχει παρουσιάσει το όνομα, τη δομή, τα ψηφοδέλτια ή το ακριβές χρονοδιάγραμμα των κινήσεών του. Δεν έχει επιτρέψει να μετατραπεί η πολιτική πρωτοβουλία του σε καθημερινό τηλεοπτικό θέαμα.
Η στάση αυτή ερμηνεύεται από ορισμένους ως αναμονή ή αναποφασιστικότητα. Υπάρχει, όμως, και μια διαφορετική ανάγνωση. Η σιωπή μπορεί να αποτελεί οργανικό μέρος της στρατηγικής. Δεν σημαίνει υποχρεωτικά απουσία σχεδίου. Μπορεί να σημαίνει προστασία του σχεδίου μέχρι την κατάλληλη στιγμή.
Η πρώτη αρχή που φαίνεται να εφαρμόζει ο Αντώνης Σαμαράς είναι η ασφάλεια των προθέσεων. Στη στρατηγική, η πληροφορία αποτελεί δύναμη. Όταν ο αντίπαλος γνωρίζει τι σχεδιάζεις, πότε σκοπεύεις να κινηθείς και ποιες δυνάμεις θα χρησιμοποιήσεις, αποκτά τη δυνατότητα να προσαρμόσει εγκαίρως τη δική του διάταξη.
Στην πολιτική αυτό μεταφράζεται με απλό τρόπο. Μια κυβέρνηση που γνωρίζει τα πρόσωπα ενός νέου κόμματος μπορεί να αρχίσει την προσωπική αποδόμησή τους. Μπορεί να ασκήσει πιέσεις, να δημιουργήσει αναχώματα και να προκαλέσει αντιπαραθέσεις πριν ακόμη διαμορφωθεί μια κοινή πολιτική ταυτότητα. Εάν γνωρίζει εγκαίρως τις βασικές θέσεις του νέου φορέα, μπορεί να τις οικειοποιηθεί, να τις διαστρεβλώσει ή να τις παρουσιάσει ως επικίνδυνες. Εάν γνωρίζει τον χρόνο της ανακοίνωσης, μπορεί να οργανώσει γεγονότα που θα περιορίσουν την πολιτική και επικοινωνιακή της επίδραση.
Ο Αντώνης Σαμαράς δεν έχει προσφέρει ακόμη αυτή την ευχέρεια στην κυβέρνηση.
Η δεύτερη αρχή αφορά την επιλογή του χρόνου. Στη στρατηγική δεν αρκεί να ληφθεί η σωστή απόφαση. Πρέπει να εφαρμοστεί στον σωστό χρόνο. Μια ενέργεια που εκδηλώνεται πρόωρα μπορεί να αποτύχει, ακόμη και αν η αρχική της σύλληψη είναι ορθή. Οι δυνάμεις ίσως δεν έχουν συγκροτηθεί και η κοινωνική ανάγκη ίσως δεν έχει ωριμάσει. Το πολιτικό περιβάλλον μπορεί να μην επιτρέπει ακόμη τη μετατροπή της δυσαρέσκειας σε θετική επιλογή.
Ένα νέο κόμμα που ανακοινώνεται πολύ πριν αποκτήσει οργανωτική ετοιμότητα εισέρχεται σε μια επικίνδυνη περίοδο έκθεσης. Από εκείνη τη στιγμή καλείται να απαντά καθημερινά για το πρόγραμμά του, τα στελέχη του, τις εσωτερικές του διαφωνίες και κάθε δήλωση των ανθρώπων που το πλαισιώνουν. Φθείρεται προτού αποκτήσει τη δυνατότητα να δράσει.
Η περίπτωση της Μαρίας Καρυστιανού αποτυπώνει ορισμένες πλευρές αυτού του κινδύνου. Η πολύ υψηλή αρχική κοινωνική αποδοχή του προσώπου της δεν μεταφέρθηκε αυτομάτως σε αντίστοιχη εκλογική επιρροή του πολιτικού της φορέα. Σύμφωνα με δημοσιευμένες μετρήσεις, τον Μάρτιο η συνολική πιθανότητα στήριξης ενός κόμματος υπό την ηγεσία της περνούσε το 20%. Στην τελευταία δημοσκόπηση της Interview (25 Αυγούστου 2026), το κόμμα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» καταγράφει σημαντική υποχώρηση, συγκεντρώνοντας ποσοστό 3,6% στην εκτίμηση ψήφου. Η μέτρηση αυτή αποτυπώνει σαφή πτώση (καθίζηση) σε σύγκριση με το 5,3% που είχε καταγράψει η ίδια εταιρεία τον Ιούλιο.
Η μεταβολή αποκαλύπτει κάτι ουσιαστικό. Άλλο είναι η συναισθηματική και κοινωνική αποδοχή ενός προσώπου και άλλο είναι η συγκρότηση μιας ανθεκτικής πολιτικής πρότασης. Από τη στιγμή που η Καρυστιανού εισήλθε επισήμως στο πεδίο της κομματικής αντιπαράθεσης, η κυβέρνηση και οι μηχανισμοί που τη στηρίζουν απέκτησαν σαφή στόχο. Άρχισε η εξέταση κάθε προσώπου, κάθε θέσης και κάθε εσωτερικής διαφοροποίησης.
Η περίπτωση του Αλέξη Τσίπρα είναι διαφορετική. Ο νέος σχηματισμός του δεν κατέρρευσε δημοσκοπικά. Αντίθετα, καταγράφηκε σε αρκετές μετρήσεις στη δεύτερη θέση. Η έγκαιρη αποκάλυψη της επιστροφής του, όμως, έδωσε στην κυβέρνηση τη δυνατότητα να οργανώσει τη στρατηγική της. Η δημόσια συζήτηση μετατοπίστηκε γρήγορα από το περιεχόμενο της νέας πρότασης στο κυβερνητικό παρελθόν της περιόδου 2015 έως 2019. Οι παλαιές αντιφάσεις επανήλθαν και οι ευθύνες ανασύρθηκαν. Η επιστροφή του έγινε προβλέψιμη και, επομένως, πολιτικά αντιμετωπίσιμη.
Ο Αντώνης Σαμαράς φαίνεται να ακολουθεί διαφορετική πορεία. Δεν επιχειρεί να διατηρείται καθημερινά στην επικαιρότητα με διαρροές χωρίς περιεχόμενο. Δεν ανακοινώνει πρόσωπα που θα αφεθούν εκτεθειμένα για μήνες. Δεν παρουσιάζει τμηματικά ένα πρόγραμμα, επιτρέποντας στους αντιπάλους του να το αποδομούν πριν γίνει γνωστό ως ενιαία πρόταση.
Με αυτή τη στάση διατηρεί την πρωτοβουλία.
Η πρωτοβουλία αποτελεί κρίσιμο στοιχείο κάθε στρατηγικής αντιπαράθεσης. Δεν την κατέχει αναγκαστικά εκείνος που κινείται συχνότερα. Την κατέχει εκείνος που υποχρεώνει τον αντίπαλο να προσαρμόζεται στις δικές του επιλογές. Όσο ο Σαμαράς δεν αποκαλύπτει τον χρόνο, τα πρόσωπα και την πολιτική διάταξη του νέου εγχειρήματος, η κυβέρνηση αναγκάζεται να αντιδρά σε υποθέσεις. Δεν γνωρίζει ποιο θα είναι το εύρος του νέου φορέα, από ποιους κοινωνικούς και πολιτικούς χώρους θα αντλήσει δυνάμεις και ποιο θα είναι το κεντρικό του μήνυμα.
Η αβεβαιότητα αυτή περιορίζει τη δυνατότητα εκδήλωσης μιας στοχευμένης κυβερνητικής αντεπίθεσης.
Υπάρχει και η αρχή της οικονομίας δυνάμεων. Στην πολιτική, όπως και στις επιχειρήσεις, οι δυνάμεις δεν είναι ανεξάντλητες. Το πολιτικό κεφάλαιο, η δημόσια προσοχή και η αξιοπιστία φθείρονται. Όποιος επιχειρεί να απαντά σε κάθε φήμη και σε κάθε επίθεση καταναλώνει τις δυνάμεις του σε δευτερεύουσες συγκρούσεις.
Η σιωπή, όταν είναι συνειδητή, προστατεύει αυτές τις δυνάμεις και επιτρέπει τη συγκέντρωσή τους στο αποφασιστικό σημείο.
Για τον Αντώνη Σαμαρά το αποφασιστικό σημείο δεν μπορεί να είναι απλώς η ανακοίνωση ενός νέου κόμματος. Η ελληνική κοινωνία δεν χρειάζεται ακόμη μία κομματική πινακίδα. Χρειάζεται μια σαφή πρόταση εθνικής κατεύθυνσης, με αξιόπιστα πρόσωπα, οργανωτική συνοχή και δυνατότητα κυβερνητικής εφαρμογής.
Η πρόταση αυτή θα πρέπει να απαντά στα πραγματικά προβλήματα της χώρας. Στην υποχώρηση της Ελλάδας απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική πολιτική. Στην εγκατάλειψη της περιφέρειας, στη δημογραφική κατάρρευση και στην οικονομική πίεση των νοικοκυριών. Στην κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και στην αίσθηση ότι σημαντικές αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική κοινωνική νομιμοποίηση.
Η στρατηγική σιωπή αποκτά αξία μόνο εφόσον προστατεύει μια τέτοια ολοκληρωμένη πρόταση. Η μυστικότητα από μόνη της δεν συνιστά στρατηγική. Εάν πίσω από αυτή δεν υπάρχουν σχέδιο, άνθρωποι και οργάνωση, μετατρέπεται πράγματι σε αναμονή. Εάν όμως υπάρχει ώριμη προετοιμασία, τότε η καθυστέρηση της ανακοίνωσης αποτελεί πλεονέκτημα.
Εδώ ακριβώς θα κριθεί ο Αντώνης Σαμαράς.
Ο πρώην πρωθυπουργός διαθέτει ένα χαρακτηριστικό που δεν μπορεί εύκολα να αμφισβητηθεί. Έχει αποδείξει ότι μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις σε συνθήκες μεγάλης πίεσης και να επιμένει σε επιλογές με υψηλό προσωπικό κόστος. Γνωρίζει τον κρατικό μηχανισμό, το διεθνές περιβάλλον και τους πραγματικούς συσχετισμούς ισχύος. Γνωρίζει επίσης ότι η πολιτική αποφασιστικότητα χωρίς σχεδιασμό οδηγεί σε τυχοδιωκτισμό, ενώ ο σχεδιασμός χωρίς αποφασιστικότητα καταλήγει σε αδράνεια.
Η μέχρι σήμερα συμπεριφορά του δείχνει ότι δεν επιθυμεί να προειδοποιήσει τον αντίπαλο πριν εξασφαλίσει τις προϋποθέσεις της κύριας προσπάθειας. Επιλέγει να μη δώσει μάχη στον χρόνο και στο πεδίο που επιθυμεί η κυβέρνηση. Προετοιμάζει, εφόσον επιβεβαιωθούν οι σχετικές πληροφορίες, το δικό του πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Στη στρατηγική, ο αιφνιδιασμός δεν σημαίνει απλώς ότι ο αντίπαλος δεν γνωρίζει τι θα συμβεί. Σημαίνει ότι, όταν αντιληφθεί την κίνηση, δεν θα διαθέτει πλέον αρκετό χρόνο για να την ακυρώσει. Αυτή είναι η πραγματική αξία της σιωπής και δεν κρύβει την αδυναμία. Προστατεύει την προετοιμασία μέχρι τη στιγμή κατά την οποία η αποκάλυψη του σχεδίου θα συμβαδίσει με την άμεση εφαρμογή του.
Ο Αντώνης Σαμαράς γνωρίζει ότι μια πολιτική μάχη δεν κερδίζεται από εκείνον που εξασφαλίζει τη μεγαλύτερη περίοδο δημοσιότητας. Κερδίζεται από εκείνον που διαθέτει σαφή σκοπό, οργανωμένες δυνάμεις και ελευθερία ενεργείας. Άλλοι αποκάλυψαν εγκαίρως τις προθέσεις τους και προσέφεραν στην κυβέρνηση τον χρόνο να οργανώσει την πολιτική αποδόμησή τους. Εκείνος, μέχρι σήμερα, διατηρεί το σχέδιο, την πρωτοβουλία και τον χρόνο στα δικά του χέρια.
Εάν πίσω από τη σιωπή υπάρχει μια έτοιμη και ολοκληρωμένη πολιτική πρόταση, τότε δεν παρακολουθούμε μια περίοδο αναμονής. Παρακολουθούμε την προπαρασκευή πριν από την εκδήλωση της κύριας προσπάθειας.
*Αντιστράτηγος ε.α. Ειδικών Δυνάμεων, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, MSc Εφαρμοσμένης Στρατηγικής και Διεθνούς Ασφάλειας