Τα 5+1 ψέματα της Μενδώνη για τα 48 κειμήλια

Στη δίνη του κυκλώνα -και δικαίως- βρέθηκε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη για την υπόθεση των 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων που μεταφέρθηκαν από τη Βουλγαρία στην Ελλάδα, με αντάλλαγμα τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ, καθώς η κυβέρνηση δεν έφερε ποτέ το μνημόνιο που υπεγράφη με τη γειτονική χώρα στις 29 Σεπτεμβρίου.

• Από τη Μαρία Παναγιώτου

Για την υπόθεση έχει εκδοθεί μόνο ένα δελτίο Τύπου από το υπουργείο, που έκανε λόγο για «αμοιβαία “κατάθεση” κειμηλίων ιστορικής αξίας για τις δύο χώρες», ενώ η κυβέρνηση πανηγύριζε κάνοντας λόγο για «ιστορικό επαναπατρισμό».

Την περασμένη Δευτέρα, με αφορμή τη συζήτηση στη Διαρκή Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων για ένα μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ της Ελλάδας και της Σερβίας, η συζήτηση μεταφέρθηκε στη συμφωνία με τη Βουλγαρία και η υπουργός δέχτηκε ομοβροντία ερωτημάτων, επικρίσεων και αιτημάτων από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε την περασμένη Τετάρτη στην Ολομέλεια της Βουλής, όπου εισήχθη προς ψήφιση το μνημόνιο με τη Σερβία.

Είχε προηγηθεί το ρεπορτάζ της «κυριακάτικης δημοκρατίας», το οποίο αποκάλυπτε πως, με βάση τις επίσημες βουλγαρικές διατυπώσεις, τα κειμήλια δεν μεταβιβάστηκαν κατά κυριότητα στην Ελλάδα, αλλά παραχωρήθηκαν για φύλαξη και χρήση, σε καθεστώς που προσομοιάζει περισσότερο σε χρησιδάνειο ή ειδική διακρατική παρακαταθήκη και επομένως, αν και κλοπιμαία κατά τη διάρκεια πολέμου, θα επιστραφούν στη Βουλγαρία.

Είχαμε παρουσιάσει επίσης έγγραφο από τη Βουλγαρία για την έγκριση της συμφωνίας, σύμφωνα με το οποίο πρόκειται για «αμοιβαία παράδοση για φύλαξη», όπως και δηλώσεις της αναπληρώτριας καθηγήτριας Πετράνκα Νεντέλτσεβα, επικεφαλής του Τμήματος Εκθέσεων και Διεθνών Δραστηριοτήτων του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου της Βουλγαρίας, σύμφωνα με τις οποίες η Βουλγαρία διατηρεί την κυριότητα των 48 κειμηλίων. Ας δούμε αναλυτικά τα 5+1 ψευδή και έωλα επιχειρήματα που χρησιμοποίησε η Λίνα Μενδώνη τόσο στην επιτροπή όσο και στην Ολομέλεια της Βουλής προκειμένου να θολώσει τα νερά και να παραπλανήσει σώμα και ελληνικό λαό.

1 Είπε η κυρία Μενδώνη μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας: «Το μνημόνιο μιλάει ακριβώς για την πρώτη φάση, χωρίς η Ελλάδα να απεμπολεί κανένα άλλο δικαίωμά της, και επίσης το μνημόνιο προβλέπει τη συνέχιση αυτής της συζήτησης. Διαπραγμάτευση γίνεται. Εχουμε και εμείς τα χαρτιά μας, έχουν και οι Βούλγαροι τα δικά τους». Στην τελετή επαναπατρισμού είπε ότι το μνημόνιο κατανόησης προβλέπει ότι αυτή είναι η πρώτη φάση για την επιστροφή κειμηλίων.

Η αλήθεια: Σε ρεπορτάζ της βουλγαρικής οικονομικής εφημερίδας «Capital», ο πρώην διπλωμάτης Μαρίν Ράικοφ εξήγησε ότι στόχος ήταν να βρεθεί μια νομική λύση που δεν θα μπορούσε εύκολα να προσβληθεί δικαστικά και έτσι χρησιμοποιήθηκε ο όρος «αμοιβαία κατάθεση». Παράλληλα, επεσήμανε ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή συγκεκριμένο πλαίσιο για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων, παρά τις δηλώσεις της ελληνικής πλευράς ότι η συμφωνία αποτελεί ένα πρώτο βήμα.

2 Είπε η κυρία Μενδώνη στην ομιλία της στην Επιτροπή της Βουλής: «Η λέξη “κατάθεση” χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην κατάθεση του θραύσματος Fagan που αφορούσε τα Γλυπτά του Παρθενώνα και είναι μια διαδικασία η οποία έχει επαινεθεί απολύτως και πολλές φορές από την UNESCO, που είναι ο κατεξοχήν οργανισμός».

Η αλήθεια: Στο θραύσμα Fagan (ένα αρχαίο ελληνικό μάρμαρο από τον λίθο VI της ανατολικής ζωφόρου του Παρθενώνα) χρησιμοποιήθηκε ο όρος «κατάθεση» ως μεταβατικός μηχανισμός, για να ακολουθήσει η οριστική επιστροφή του, στις 4 Ιουνίου 2022, οπότε επανενώθηκε μόνιμα με τη ζωφόρο.

Επίσης, η χώρα μας δεν έστειλε κανένα δικό της πολιτιστικό αγαθό στη Σικελία για μόνιμη έκθεση, παρά μόνο για δανεισμό δύο ετών, σύμφωνα με τις προβλέψεις του αρχαιολογικού νόμου. Η UNESCO έχει παρουσιάσει την υπόθεση Fagan ως επιτυχημένο παράδειγμα επιστροφής/επανένωσης και διεθνούς συνεργασίας, όμως δεν την έχει χαρακτηρίσει «καλή πρακτική». Και σίγουρα δεν έχει χαρακτηρίσει την «αμοιβαία κατάθεση» καλή πρακτική σε περίπτωση όπου υφίσταται ήδη αξίωση του ενός κράτους έναντι του άλλου, λόγω κειμηλίων που έχουν κλαπεί στη διάρκεια πολέμου.

3 Είπε η κυρία Μενδώνη στην τελετή επαναπατρισμού: «Το υπουργείο Πολιτισμού είχε τα οστά του Σαμουήλ, τα οποία τα δώσαμε στους Βούλγαρους. Αυτά τα συγκεκριμένα οστά λένε κάτι στον ελληνικό λαό;»

Η αλήθεια: Στους Ελληνες δεν λένε κάτι, αλλά λένε στους Βουλγάρους. Επομένως, κι όπως εύστοχα απάντησε στη Βουλή η βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Νάγια Γρηγοράκου, «το βασικό μας διαπραγματευτικό χαρτί δεν βρίσκεται πλέον στα χέρια μας». Επίσης, τα λείψανα του Σαμουήλ προέρχονται από ανασκαφή σε ελληνικό έδαφος και επομένως ανήκουν κατά κυριότητα στο Ελληνικό Δημόσιο, ενώ τα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια βρέθηκαν στην κατοχή της Βουλγαρίας έπειτα από λεηλασία στη διάρκεια πολέμου και δεν θα έπρεπε να είναι στην κυριότητά της.

4 Είπε η κυρία Μενδώνη στη Βουλή: «Μία διεκδίκηση για τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, διά της δικαστικής οδού, είναι μια εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Ακριβώς διότι το Διεθνές Δίκαιο βάζει πάρα πολλούς περιορισμούς».

Η αλήθεια: Ερχεται από τους υπαλλήλους του υπουργείου που ανέφεραν σε ανακοίνωσή τους: «Είναι σημαντικό να μη συγχέονται οι περιπτώσεις λαθρανασκαφών (όπου συχνά καθίσταται δυσχερής η απόδειξη προέλευσης) με τη λεηλασία πολιτιστικών αγαθών σε περιόδους πολέμου. Τα πολιτιστικά αγαθά που έχουν εξαχθεί από οποιαδήποτε χώρα ως αποτέλεσμα πολεμικής λεηλασίας προστατεύονται πολλαπλώς ήδη από το 1954, με τη Σύμβαση της Χάγης, αλλά και το θεσμικό πλαίσιο που ακολούθησε.

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται συνεχώς οι επιστροφές αρχαιοτήτων-πολεμικών λαφύρων, με εμβληματική υπόθεση την επιστροφή των “Χάλκινων του Μπενίν”. Πρόκειται για εκατοντάδες ιστορικά γλυπτά και πλάκες που λεηλατήθηκαν από το Βασίλειο του Μπενίν το 1897 από τα βρετανικά στρατεύματα και πλέον τα μουσεία που τα έχουν στην κατοχή τους τα επιστρέφουν σταδιακά στη Νιγηρία. Τα λεηλατημένα σε πόλεμο αντικείμενα έχουν ακριβή προέλευση, προστατεύονται διεθνώς, και δεν μπορούν να γίνονται αντικείμενο “ανταλλαγής” ή οποιαδήποτε άλλης συναλλαγής».

5 Είπε η κυρία Μενδώνη στην Ολομέλεια της Βουλής: «Υπό μία έννοια η Συνθήκη του Νεϊγί ικανοποιήθηκε».

Η αλήθεια: Οπως ανέφερε ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων, εφόσον δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα το μνημόνιο που υπογράψαμε με τη Βουλγαρία, δεν μπορεί να γίνει «ακριβής νομική αξιολόγηση του (εξωνομικού) όρου “αμοιβαία κατάθεση” και των όσων αυτή συνεπάγεται για το καθεστώς κυριότητας των “αμοιβαία κατατιθεμενων” πολιτιστικών αντικειμένων». Ετσι δεν γνωρίζουμε εάν διατηρούνται οι σχετικές αξιώσεις της χώρας, σύμφωνα με το άρθρο 126 της Συνθήκης του Νεϊγί.

6 Είπε η κυρία Μενδώνη στην Ολομέλεια της Βουλής: «Οι μόνοι οι οποίοι ενδιαφέρθηκαν επί της ουσίας, ουσιαστικά, ήταν η Εκκλησία και ιδιαίτερα ο μακαριστός Μητροπολίτης Δράμας, ο αείμνηστος κυρός Παύλος. Ο μόνος!» (σ.σ.: αναφέρεται στον Μητροπολίτη Σισανίου και Σιατίστης, κυρό Παύλο, που εκοιμήθη το 2019).

Η αλήθεια: Είναι μάλλον ντροπιαστικό να χρησιμοποιείται ως επιχείρημα η άποψη που υποτίθεται ότι θα είχε ένας μητροπολίτης αν ήταν εν ζωή. Ενδέχεται λοιπόν και να είχε αντιδράσει με σθένος στη συμφωνία της υπουργού!