Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη κακοήθεια του γυναικολογικού συστήματος στις ανεπτυγμένες χώρες. Εμφανίζεται κυρίως σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες και συχνά διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο, με συμπτώματα όπως η μη φυσιολογική κολπική αιμορραγία. Παρά τη γενικά καλή πρόγνωση, ένα ποσοστό ασθενών ανήκει στην ομάδα ενδιάμεσου ή υψηλού-ενδιάμεσου κινδύνου υποτροπής, όπου οι αποφάσεις για τη επικουρική θεραπεία είναι πιο σύνθετες.
Τα τελευταία χρόνια, η μοριακή ταξινόμηση του καρκίνου του ενδομητρίου έχει αναδειχθεί ως κρίσιμο εργαλείο για την ακριβέστερη εκτίμηση του κινδύνου και την εξατομίκευση της θεραπείας.
Η πρόσφατη μελέτη φάσης ΙΙΙ (PORTEC-4a), που δημοσιεύθηκε στο έγκριτο ιατρικό περιοδικό The Lancet Oncology (Lancet Oncol. 2026 Jan;27(1):23-35. Doi:
10.1016/S1470-2045(25)00612-6.), έδειξε ότι η επικουρική θεραπεία βασισμένη στο μοριακό προφίλ του όγκου είναι ασφαλής και αποτελεσματική σε ασθενείς με καρκίνο του ενδομητρίου υψηλού-ενδιάμεσου κινδύνου, επιτρέποντας σε σχεδόν τις μισές γυναίκες να αποφύγουν την ακτινοθεραπεία χωρίς να επιβαρύνεται η ογκολογική έκβαση της νόσου.
Οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής (Νοσοκομείο Αλεξάνδρα) της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Δρ. Μαρία Καπαρέλου (Παθολόγος – Ογκολόγος) και Θάνος Δημόπουλος (Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ ) αναφέρουν ότι η μελέτη PORTEC-4a σχεδιάστηκε για να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα της σύγχρονης ογκολογίας για το εάν μπορούν τα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου να καθορίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια την ανάγκη για επικουρική θεραπεία σε σύγκριση με τα παραδοσιακά κλινικοπαθολογικά κριτήρια.
Στη μελέτη συμμετείχαν 564 γυναίκες από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες τυχαιοποιήθηκαν σε αναλογία 2:1 είτε σε ομάδα θεραπείας βάσει μοριακού προφίλ είτε σε ομάδα που έλαβε την καθιερωμένη θεραπεία.
Στην ομάδα μοριακού προφίλ, οι ασθενείς κατατάχθηκαν σε τρεις κατηγορίες κινδύνου (ευνοϊκό, ενδιάμεσο και υψηλού κινδύνου) με βάση την μοριακή ανάλυση του όγκου. Οι γυναίκες με ευνοϊκό προφίλ τέθηκαν απλώς υπό παρακολούθηση, χωρίς καμία επικουρική αγωγή. Όσες είχαν ενδιάμεσο κίνδυνο έλαβαν ενδοκολπική βραχυθεραπεία, ενώ οι ασθενείς με δυσμενές μοριακό προφίλ υποβλήθηκαν σε εξωτερική ακτινοθεραπεία πυέλου. Αντίθετα, στην ομάδα ελέγχου όλες οι ασθενείς έλαβαν την καθιερωμένη βραχυθεραπεία, ανεξαρτήτως μοριακών χαρακτηριστικών.
Το κύριο καταληκτικό σημείο της μελέτης ήταν η πενταετής επίπτωση κολπικής υποτροπής ως πρώτο συμβάν. Με μέση παρακολούθηση σχεδόν πέντε ετών, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η μοριακά καθοδηγούμενη στρατηγική δεν ήταν κατώτερη της τυπικής θεραπείας. Παρότι το ποσοστό κολπικής υποτροπής ήταν αριθμητικά υψηλότερο στην ομάδα μοριακού προφίλ (4,5% έναντι 1,6%), η διαφορά παρέμεινε εντός των προκαθορισμένων ορίων ισοδυναμίας, επιβεβαιώνοντας τη μη κατωτερότητα της νέας προσέγγισης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι το 46% των ασθενών στην ομάδα μοριακού προφίλ ταξινομήθηκε ως χαμηλού κινδύνου και απέφυγε πλήρως την επικουρική θεραπεία. Αυτό μεταφράζεται σε σημαντική μείωση της υπερθεραπείας, ενός συχνού προβλήματος στην ογκολογία, όπου ασθενείς υποβάλλονται σε θεραπείες με πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες χωρίς σαφές όφελος.
Παράλληλα, οι ασθενείς με δυσμενή μοριακά χαρακτηριστικά έλαβαν πιο εντατική θεραπεία, μειώνοντας τον κίνδυνο υποθεραπείας.
Όσον αφορά την ασφάλεια, οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν κυρίως ήπιες (βαθμού 1–2), ενώ σοβαρές τοξικότητες βαθμού 3 ή υψηλότερου ήταν σπάνιες και παρόμοιες μεταξύ των δύο ομάδων. Δεν καταγράφηκαν θάνατοι που να σχετίζονται με τη θεραπεία, γεγονός που ενισχύει το προφίλ ασφάλειας της εξατομικευμένης προσέγγισης.
Συνολικά, η μελέτη PORTEC-4a προσφέρει ισχυρές ενδείξεις ότι η ενσωμάτωση του μοριακού προφίλ στη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων μπορεί να αλλάξει την κλινική πρακτική στον καρκίνο του ενδομητρίου. Η εξατομικευμένη επικουρική θεραπεία όχι μόνο διατηρεί την αποτελεσματικότητα, αλλά βελτιώνει και την ποιότητα ζωής των ασθενών, σηματοδοτώντας ένα ακόμη βήμα προς την εξατομικευμένη ιατρική.
