Σημαντική «στροφή» στις καταναλωτικές τους συνήθειες δείχνουν να πραγματοποιούν οι Ελληνες, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Κέντρου Προστασίας Καταναλωτών (ΚΕΠΚΑ), που διεξήχθη το χρονικό διάστημα από 1η έως 30 Σεπτεμβρίου 2012.
Από τα αποτελέσματα της έρευνας προκύπτει ότι η τιμή και η προέλευση των προϊόντων που αγοράζουν οι καταναλωτές αποτελούν πλέον τα σημαντικότερα κριτήρια για την επιλογή τους. Το 60% των ερωτηθέντων διατύπωσε την άποψη ότι η τιμή παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για την αγορά ενός προϊόντος, με το 11% να τη χαρακτηρίζει ως αρκετά σημαντικό παράγοντα για την επιλογή -κυρίως της τροφής. Η αναγωγή της τιμής, λοιπόν, ως του σημαντικότερου παράγοντα για το 77% συνολικά του αγοραστικού κοινού, αναπαριστά με τον πιο γλαφυρό τρόπο την επιρροή της οικονομικής κρίσης και στο καρότσι του σούπερ μάρκετ και κατ’ επέκταση στο τραπέζι μας.
Σ’ αυτό το συμπέρασμα άλλωστε καταλήγουν και οι επαγγελματίες του κλάδου οι οποίοι έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το «μουδιασμένο» αγοραστικό κοινό. Οπως σημειώνει η Μαριάννα Παπαδοπούλου, διευθύντρια μάρκετινγκ της Metro AEBE, «η μείωση των εισοδημάτων και η συνεχιζόμενη ανεργία έχει περιορίσει τη δυνατότητα των αγορών κι έχει αλλάξει τα δεδομένα στον τρόπο που ο πελάτης πραγματοποιεί τις αγορές του, ακόμη και σε είδη πρώτης ανάγκης. Ολοι τείνουν να είναι πιο προσεκτικοί στις αγορές τους, να μη λειτουργούν αυθόρμητα και να περιορίζονται στη λίστα που έχουν φέρει μαζί τους».
Εκτός όμως από την τιμή, αυτό που επίσης ισχύει, όπως μαρτυρούν οι ίδιοι οι καταναλωτές, είναι η μείωση της ποσότητας αυτών που αγοράζουν αλλά και η συχνότητα των «εξορμήσεών» τους στα ράφια των σούπερ μάρκετ. «Είχα να ψωνίσω δυόμιση μήνες, στη διάρκεια των οποίων καταναλώναμε τα αποθέματα που είχαμε ή πηγαίναμε για συμπληρωματικά ψώνια ελάχιστου κόστους» λέει ο 43χρονος Βασίλης Μαστροκωστόπουλος, οδηγός λεωφορείων και πατέρας τριών ανήλικων παιδιών, που συναντήσαμε με τη σύζυγό του να φορτώνει τα ψώνια των… επόμενων δυόμιση μηνών στο αυτοκίνητό του. «Οταν ο μισθός μου έχει υποστεί μείωση 40%- 50% είμαστε αναγκασμένοι να περιορίσουμε ακόμα και το φαγητό και φυσικά προτιμάμε τα μη επώνυμα προϊόντα που βρίσκουμε στα διάφορα σούπερ μάρκετ».
Επιπλέον, το τελευταίο διάστημα το «πλαστικό χρήμα» έχει σε μεγάλο ποσοστό αντικαταστήσει τα μετρητά στα ταμεία των σούπερ μάρκετ, μια και όπως χαρακτηριστικά λέει ο κ. Μαστροκωστόπουλος η τράπεζα δεν θα πεινάσει, η οικογένεια όμως θα πεινάσει. «Αναγκαστικά θέτουμε τις προτεραιότητές μας. Σκεφτήκαμε μέχρι και να κόψουμε τα φροντιστήρια του μεγαλύτερου παιδιού, ευτυχώς η καθηγήτριά του μας σταμάτησε δίνοντάς μας το περιθώριο να την πληρώσουμε όταν έχουμε. Σε ένα, δύο, πέντε μήνες».
Με τα ελληνικά νοικοκυριά να «κόβουν και να ράβουν» προκειμένου να τα βγάλουν πέρα, αυτά που σε καιρούς κρίσης φαντάζουν ως «περιττές πολυτέλειες» κόβονται… «μαχαίρι», αφήνοντας χώρο -και κυρίως χρήμα- στα απολύτως απαραίτητα. «Κάποτε, όταν μας περίσσευαν, έστω αυτά τα λίγα που περίσσευαν, αγοράζαμε και κανένα ψαράκι, τώρα έχουμε να δούμε ψάρι…» σχολιάζει με νόημα ο ξενοδοχοϋπάλληλος Μιλτιάδης Γεωργάκης, πατέρας και αυτός δύο ανήλικων παιδιών. «Για ταβέρνα ούτε λόγος πλέον, κάποτε πηγαίναμε μια φορά στις δεκαπέντε, τώρα ούτε μια φορά τον μήνα. Τα απολύτως απαραίτητα» καταλήγει.
«Δεν έχουμε πια την άνεση που είχαμε πριν. Τα πράγματα είναι πιο μετρημένα» συμφωνεί και η ιδιωτική υπάλληλος Σοφία Κοζαμάνη, η οποία επιστρέφει σήμερα σπίτι της με λιγότερα ψώνια από ό,τι στην «προ κρίσης» εποχή. «Αυτό που κάνουμε πια είναι να περιοριζόμαστε σε όσα ακριβώς χρειαζόμαστε. Για παράδειγμα αυτό το ”να πάρουμε λίγο τυράκι παραπάνω, να πάρουμε και το διαφορετικό σαλάμι” πλέον δεν υπάρχει. Θα πάρουμε μόνο αυτά που θα μαγειρέψουμε. Επίσης, δεν θα πάρω το ακριβό ελληνικό γάλα των 1,38 ευρώ το λίτρο, θα πάρω αυτό των 92 λεπτών κι ας είναι γερμανικό».
Οι Ελληνες καταναλωτές, λοιπόν, φαίνεται ότι αναπόφευκτα έχουν βάλει περισσότερες… σκοτούρες στο κεφάλι τους όταν πρόκειται για τα ψώνια και τα αναγκαία έξοδα που αυτά συνεπάγονται. «Στο χάλι που μας έφεραν οι εκάστοτε διοικούντες έχουν μειωθεί τα πάντα, όχι μόνο τα έξοδά μας στο σούπερ μάρκετ. Υπάρχουν υποχρεώσεις, όπως η εφορία, που δεν μπορούμε να αναβάλουμε και έτσι κόβουμε όσο μπορούμε και από τις καθημερινές μας ανάγκες, σκεπτόμενοι δύο και τρεις φορές πριν αγοράσουμε κάτι» συνοψίζει ο 70χρονος συνταξιούχος Παναγιώτης Φατούρος, δίνοντας το στίγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζει το μεγαλύτερο μέρος των Ελλήνων, ανεξαρτήτως ηλικίας.
Τα ανώνυμα προϊόντα κάνουν πλέον θραύση
Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας του ΚΕΠΚΑ, αυτό που έχει αλλάξει άρδην στα χρόνια του Μνημονίου είναι η σχέση του καταναλωτή με τα επώνυμα προϊόντα, με το ποσοστό αυτών που θεωρούν τη μάρκα ως βασικό κριτήριο για τις αγορές τους να περιορίζεται στο 51%. Αντιθέτως, σε παλιότερες έρευνες του Κέντρου οι τρεις στους τέσσερις ερωτηθέντες δήλωναν ότι επέλεγαν προϊόντα κυρίως βάση της επωνυμίας τους. «Οταν έχουμε δοκιμάσει κάτι και ξέρουμε ότι η ποιότητά του είναι καλή δεν θα διστάσουμε να το αγοράσουμε κι ας μην είναι μάρκας. Βέβαια στα πιο βασικά αγαθά αυτό δεν έχει αλλάξει. Τουλάχιστον όχι ακόμα» περιγράφει η Νίκη Γκούμα, ιδιωτική υπάλληλος και μητέρα ενός παιδιού.
Σύμφωνα με την κυρία Παπαδοπούλου, «τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας γνωρίζουν μία σημαντική αύξηση πωλήσεων και αποτελούν μία ακόμη υπολογίσιμη επιλογή για τον καταναλωτή που τα απενοχοποιεί, τα δοκιμάζει και αρκετές φορές τα προτιμά. Επιπλέον, οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ πρέπει να υλοποιούν συνεχείς και ελκυστικές προσφορές προκειμένου να κερδίζουν την προτίμηση του κοινού».
Βέβαια, δεδομένης της «δύσκολης» κατάστασης που επικρατεί στη χώρα μας, δεν είναι λίγοι αυτοί που, ανεξαρτήτως τιμής, στρέφονται στα ελληνικά προϊόντα, στηρίζοντας με αυτό τον τρόπο την εγχώρια παραγωγή.
«Εκτός ότι προσέχω περισσότερο τις τιμές, όπως όλοι, προσπαθώ όσο γίνεται να ψωνίζω ελληνικά, παρά το γεγονός ότι στις τιμές δεν είμαστε ανταγωνιστικοί δυστυχώς» λέει ο 36χρονος φοιτητής Γεώργιος Σιάτρας.
Αυτό άλλωστε είναι ένα ακόμη από τα συμπεράσματα της πρόσφατης έρευνας του ΚΕΠΚΑ, κατά την οποία σχεδόν οι εννέα στους 10 καταναλωτές θεωρούν την προέλευση των τροφίμων τους αρκετά σημαντική, δίνοντας ιδιαίτερη βάση στο αν αυτά προέρχονται από την Ελλάδα (και την Ευρωπαϊκή Ενωση) ή από χώρες εκτός Ε.Ε.
Αγγελος Σκορδάς
Φωτογραφίες: Χρήστος Ζήνας
