Μόνιμα ελλειμματικό θα είναι από δω και στο εξής το ΙΚΑ. Αιτία το γεγονός ότι κάθε χρόνο υποβάλλονται περίπου 150.000 αιτήσεις συνταξιοδότησης, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο ασφαλιστικό ταμείο της χώρας να έχει «μπουκώσει» στο να χορηγεί συντάξεις και τα έσοδά του να μην μπορούν να καλύψουν τις αυξημένες δαπάνες του. Είναι χαρακτηριστικό ότι από το 2010 έως το 2012 υποβλήθηκαν 458.470 αιτήσεις για χορήγηση συντάξεων, κύριων και επικουρικών. Απ’ αυτές, ακόμα στην αναμονή βρίσκονται περίπου 152.000 συντάξεις. Το κονδύλι για να καλυφθεί η δαπάνη για συντάξεις ανέρχεται στα 800.000.000 ευρώ κάθε μήνα. Παρά το γεγονός ότι οι συντάξεις έχουν υποστεί δραματικές μειώσεις την τελευταία τριετία των διαδοχικών μνημονίων, εντούτοις το κονδύλι που χρειάζεται το ΙΚΑ για τη χορήγησή τους παραμένει σχεδόν αμετάβλητο. Ετσι εξηγείται που οι συνδικαλιστές του Ιδρύματος προβλέπουν ότι το έλλειμμα έως το τέλος του τρέχοντος έτους θα φτάσει το 1,4 δισ. Ευρώ.
Η μαζική έξοδος των εργαζομένων στη συνταξιοδότηση οφείλεται στην ανασφάλεια που έχει προκαλέσει η κρίση, στις μειώσεις μισθών στον ιδιωτικό τομέα και στην αύξηση της ανεργίας.
Οταν κάποιος βρίσκεται κοντά στη συνταξιοδότηση και κινδυνεύει να υποστεί απώλειες 50% του εισοδήματός του ή ακόμα και να χάσει τη δουλειά του λόγω απόλυσης ή κλεισίματος της επιχείρησης όπου εργάζεται, δεν το σκέφτεται καθόλου: σπεύδει να υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης και μπαίνει στη λίστα αναμονής για να πάρει τη σύνταξή του. Η εφαρμογή της διάταξης περί πλασματικών ετών, που μπορούν να αναγνωριστούν και να προσμετρηθούν στην τελική καταμέτρηση των ενσήμων (4-7 έτη ανάλογα τον χρόνο υποβολής της αίτησης), έχει επίσης βοηθήσει έτσι ώστε να οδηγηθούν μαζικά χιλιάδες ασφαλισμένοι του ιδιωτικού τομέα να βγουν στη σύνταξη. Το τίμημα όμως για το ΙΚΑ είναι πολύ βαρύ, καθώς πλέον δίνεται μάχη για να βρεθούν τα απαραίτητα κονδύλια και να συνεχίσουν να καταβάλλονται κανονικά οι συντάξεις σε μηνιαία βάση.
Με βάση τα επίσημα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΙΚΑ παρατηρείται τεράστια αύξηση απονομής συντάξεων από το 2009 και μετά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ το 2009 οι συντάξεις που απονεμήθηκαν ήταν 131.269, έναν χρόνο μετά, το 2010, αυξήθηκαν στις 167.665, ενδεικτικό της μαζικής τάσης για φυγή προς τη συνταξιοδότηση μιας σημαντικής μερίδας εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Το 2011 η κατάσταση κάπως βελτιώθηκε, αλλά και πάλι ο αριθμός των 144.331 συντάξεων που απονεμήθηκαν είναι μεγάλος. Μικρή αύξηση στις 146.474 συντάξεις που χορηγήθηκαν στους δικαιούχους καταγράφηκε το 2012, αποδεικνύοντας ότι η τάση που εμφανίστηκε στην αρχή της κρίσης, δηλαδή το 2010, συνεχίζεται έως και σήμερα.
Το αποτέλεσμα είναι να υπάρχει συνέχεια μεγάλος αριθμός αιτημάτων απονομής σύνταξης στο ΙΚΑ που παραμένουν σε εκκρεμότητα. Συγκεκριμένα, περιμένουν να εγκριθούν σε όλα τα υποκαταστήματα 151.983 περιπτώσεις συντάξεων. Απ’ αυτές οι 74.256 περιπτώσεις αφορούν κύρια σύνταξη, ενώ υπάρχουν και άλλες 77.727 περιπτώσεις που αφορούν επικουρική σύνταξη (πρώην ΕΤΕΑΜ, νυν ΕΤΕΑ). Ο χρόνος αναμονής για να εκδοθεί οριστικά μια σύνταξη του ΙΚΑ μπορεί να φτάσει το ένα έτος. Εάν μάλιστα υπάρχει περίπτωση διαδοχικής ασφάλισης, δηλαδή κάποιος υποψήφιος συνταξιούχος έχει ένσημα, εκτός από το ΙΚΑ, και σε άλλο ασφαλιστικό φορέα, τότε ο χρόνος αυτός διπλασιάζεται. Σε κάθε περίπτωση, η αναμονή για να εκδοθεί μια σύνταξη ποικίλλει ανάλογα με το υποκατάστημα όπου υποβλήθηκε η σχετική αίτηση. Με βάση την ομαδοποίηση που έχει κάνει το ΙΚΑ προκύπτει ότι τα μεγαλύτερα προβλήματα τα αντιμετωπίζουν τα υποκαταστήματα Καβάλας, Πάτρας, Θεσσαλονίκης και όσα υποκαταστήματα έχουν αναλάβει κατά κύριο λόγο την απονομή των συντάξεων (π.χ., στην οδό Νικηφόρου στο κέντρο της Αθήνας). Σε αυτά τα υποκαταστήματα ο χρόνος αναμονής κυμαίνεται από οκτώμισι μήνες έως έναν χρόνο.
Κάπως καλύτερα είναι τα πράγματα σε ορισμένα τοπικά υποκαταστήματα της Αττικής, όπως είναι αυτά της Καλλιθέας, των Πατησίων, των Αγίων Αναργύρων και του Περιστερίου, καθώς ο χρόνος αναμονής δεν υπερβαίνει τους 8,5 μήνες. Πιο «τυχεροί» όμως είναι όσοι ασφαλισμένοι έχουν υποβάλει αίτηση συνταξιοδότησης στα υποκαταστήματα της Καλαμάτας, της Μυτιλήνης, της Καρδίτσας, της Λαμίας, του Βόλου, της Ηλιούπολης, της Λάρισας, του Ηρακλείου, των Χανίων, του Αγρινίου, των Τρικάλων και του Αργοστολίου. Τα στοιχεία του ΙΚΑ δείχνουν ότι στα παραπάνω υποκαταστήματα ο χρόνος αναμονής κυμάνθηκε από δυόμισι έως έξι μήνες.
Ολα τα παραπάνω συμβαίνουν παρά το γεγονός ότι το μέτρο της προσωρινής σύνταξης ισχύει κανονικά. Φαίνεται όμως ότι οι ασφαλισμένοι δεν επιλέγουν αυτή τη λύση και προτιμούν να περιμένουν όσο χρειαστεί για να πάρουν το σύνολο της σύνταξης και όχι ένα μέρος της για ένα τρίμηνο. Βέβαια, ακόμα και σε αυτή την περίπτωση παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση από χρόνο σε χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, το 2011 εκδόθηκαν μόλις 18.709 προσωρινές συντάξεις, ενώ έναν χρόνο αργότερα, το 2012, το νούμερο αυτό αυξήθηκε στις 56.741 προσωρινές συντάξεις.
Η μείωση του προσωπικού
Η κατάσταση στο ΙΚΑ θα ήταν σαφώς καλύτερη αν δεν είχε υπάρξει απότομη μείωση του προσωπικού από το 2010 και μετά. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ οι πάγιες θέσεις ανέρχονται περίπου στις 12.000, σήμερα στο μεγαλύτερο ασφαλιστικό ταμείο της χώρας εργάζονται μόλις 5.930 άτομα. Το 2009 το ΙΚΑ είχε 9.381 υπαλλήλους, ενώ σήμερα οι εργαζόμενοι στο Ιδρυμα έχουν μειωθεί κατά 40% περίπου. Μόνο το 2012, έφυγαν με σύνταξη 1.482 υπάλληλοι του ΙΚΑ, ενώ άλλοι 522 μετατάχθηκαν στον ΕΟΠΥΥ. Μόλις πριν από έναν μήνα απολύθηκαν και οι 450 υπάλληλοι του Ιδρύματος που είχαν προσληφθεί μέσω ΑΣΕΠ, κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την κάλυψη των δεδομένων αναγκών του ΙΚΑ. Δεν είναι τυχαίο ότι οι ουρές και η ταλαιπωρία στα υποκαταστήματα έχουν αυξηθεί δραματικά τους τελευταίους μήνες. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στο ΙΚΑ Καλλιθέας εργάζονται 72 υπάλληλοι, όταν ήταν 112 προ τριετίας. Επίσης, στο υποκατάστημα του ΙΚΑ στην οδό Νικηφόρου, που ασχολείται αποκλειστικά με την απονομή των συντάξεων, απομακρύνθηκαν οι 24 από τους 60 εργαζόμενους εισηγητές, αφήνοντας πίσω τους 28.900 αιτήσεις σε εκκρεμότητα.
Βασίλης Αγγελόπουλος
