Σε σταυρόλεξο για πολύ δυνατούς λύτες αναμένεται να εξελιχθεί στην κυβέρνηση η απόλυση μέχρι το τέλος του 2014 των 15.000 δημοσίων υπαλλήλων και η αντικατάστασή τους από το αντίστοιχο αριθμό νέων υπαλλήλων.
Η τελική απόφαση της κυβέρνησης για τις 15.000 απολύσεις -«αναγκαστικές αποχωρήσεις» τις ονομάζει ευσχήμως το υπουργείο Διοικητικής Μεταρρύθμισης-, οι 4.000 εκ των οποίων μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, υπακούοντας στις απαιτήσεις της τρόικας, μόνον εύκολη υπόθεση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί.
Και αυτό γιατί οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο, όπως σε κάθε παραγωγικό οργανισμό, μπορούν να χωριστούν χονδρικά σε τρεις κατηγορίες. Πρώτον, στους εργαζομένους που παράγουν έργο όσο καλύτερα επιτρέπει η θέση τους. Δεύτερον, σε εκείνους που καταφανώς δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες της θέσης. Τρίτον, σε εκείνους των οποίων η ίδια η θέση δεν έχει λόγο ύπαρξης. Μια αναδιάρθρωση του Δημοσίου με την απομάκρυνση εργαζομένων των δύο τελευταίων κατηγοριών έχει προφανή οφέλη, σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους. Για τη μεν δεύτερη κατηγορία, η απόλυση επιτρέπει την αντικατάσταση με ικανότερους εργαζομένους. Μια τέτοια κίνηση όχι μόνο βελτιώνει την ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχει το κράτος (οι οποίες χρήζουν άμεσης βελτίωσης), αλλά συμβάλλει και στην αποκατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Επί δεκαετίες, τόσο οι αναξιοκρατικές μέθοδοι πρόσληψης στο Δημόσιο όσο και η φοβική απροθυμία αξιολόγησης (και αξιοποίησης) του ανθρώπινου δυναμικού συντηρούν μια από τις βαθύτερες κοινωνικές αδικίες στον τόπο μας.
Παράλληλα, οι απολύσεις σε αρκετές περιπτώσεις θα ήταν οικονομικά αποτελεσματικές – δεν θα ήταν, με άλλα λόγια, μία μάταιη θυσία. Για την τρίτη κατηγορία υπαλλήλων, εκείνους που απασχολούνται σε θέσεις οι οποίες πρέπει να καταργηθούν, η απόλυση οδηγεί σε μείωση του αριθμού εργαζομένων. Αυτό μειώνει απευθείας τη δαπάνη μισθοδοσίας, τα έμμεσα κόστη του Δημοσίου (π.χ. έξοδα στέγασης των υπηρεσιών), αλλά και τα έξοδα που προκύπτουν από την πολυπλοκότητα της γραφειοκρατίας σε οργανισμούς με πληθώρα υπαλλήλων. Σε τούτη την περίοδο αυστηρής λιτότητας είναι αδιανόητο να μισθοδοτούνται άνθρωποι δίχως ουσιαστικό αντικείμενο εργασίας από ένα δημόσιο ταμείο που συντηρείται υπερφορολογώντας αδιάκριτα και έως εξαντλήσεως τον ιδιωτικό τομέα.
Ωστόσο, σε καμία περίπτωση δεν θα λύσει το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας. Αλλωστε, πλέον, ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων στη χώρα μας σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι μικρότερος. Ο δημόσιος τομέας είναι μεγάλος στην Ελλάδα σε σχέση με τον ιδιωτικό τομέα, η κατάσταση του οποίου έχει επιδεινωθεί ιδιαίτερα την τελευταία πενταετία.
Κατά συνέπεια, η εμμονή της τρόικας για απολύσεις στο Δημόσιο έχει ως στόχο να σπάσει το συγκεκριμένο ταμπού χρόνων, καθώς μάλιστα, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης, η μνημονιακή υποχρέωση της χώρας μας για 150.000 λιγότερους δημοσίους υπαλλήλους έως το 2015 όχι μόνον θα επιτευχθεί, αλλά θα ξεπεραστεί κατά, τουλάχιστον, 30.000 υπαλλήλους.
Η «δεξαμενή»
Σύμφωνα με πληροφορίες της «κυριακάτικης δημοκρατίας», σημαντικό κομμάτι των νέων προσλήψεων στη λογική της «μίας πρόσληψης για κάθε μία απόλυση» θα αντληθεί μέσα από τις 9.106 (βλέπε πίνακα) παγωμένες προσλήψεις ακόμη και από το 2008. Από αυτούς, οι 4.207 είναι επιτυχόντες των διαγωνισμών του ΑΣΕΠ έως και το 2010, οι 636 είναι εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, οι 1.500 είναι προσωπικό σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 2643/1998 (άτομα με αναπηρία), οι 480 είναι διοριστέοι βάσει ειδικών διατάξεων (αθλητές, συγγενείς θανόντων δημοσίων υπαλλήλων και στρατιωτικών), 1.624 στη ΔΕΗ και 659 στους ΟΤΑ α’ και β’’ βαθμού με οριστικά αποτελέσματα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2009.
Ωστόσο, θεωρείται δεδομένο ότι οι τελικές αποφάσεις θα συνδέονται με τις ανάγκες του δημόσιου τομέα, έτσι ώστε αυτός να γίνει πιο αποτελεσματικός και -το κυριότερο- ουσιαστικός για τις ανάγκες των πολιτών. Σε αυτή τη λογική πρώτη προτεραιότητα για την κυβέρνηση είναι ο τομέας της υγείας και της ασφάλειας, κατά συνέπεια προς αυτήν την κατεύθυνση θα κινηθεί σημαντικό κομμάτι των νέων προσλήψεων.
Η αξιολόγηση
Την ίδια στιγμή, έντονος προβληματισμός επικρατεί στην κυβέρνηση για τον τρόπο και τον πιεστικό χρόνο μέσα στον οποίο θα πρέπει να γίνει η αξιολόγηση των 11.000 δημοσίων υπαλλήλων, οι οποίοι θα αποχωρήσουν μέσα στο 2014. Σύμφωνα με τους μέχρι σήμερα σχεδιασμούς, το γραπτό τεστ στο οποίο θα υποβληθούν όλοι οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο (πανεπιστημιακής, τεχνολογικής, δευτεροβάθμιας και υποχρεωτικής Εκπαίδευσης) θα πραγματοποιηθεί υπό την επίβλεψη του ΑΣΕΠ και θα απλοποιηθεί στο πρότυπο του τεστ δεξιοτήτων που είχε διοργανώσει η ανεξάρτητη Αρχή το 2008. Οπως αναφέρουν χαρακτηριστικά πηγές του υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης, οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν θα χρειαστούν τη βοήθεια φροντιστηρίων, αφού δεν θα υπάρχει συγκεκριμένη ύλη στην οποία θα εξεταστούν.
Η γραπτή εξέταση θα γίνει υπό την εποπτεία του ΑΣΕΠ. Ο αρμόδιος υπουργός Αντώνης Μανιτάκης έχει επικοινωνήσει με τον επικεφαλής της ανεξάρτητης Αρχής Γιώργο Βέη, προκειμένου να αξιοποιηθεί η τεχνογνωσία που διαθέτει το ΑΣΕΠ σχετικά με τη διενέργεια διαγωνισμών, όπως το τεστ δεξιοτήτων. Πρόθεση της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου είναι να απλοποιήσει το γραπτό τεστ, το οποίο θα καταλαμβάνει το 20%-25% της τελικής βαθμολογίας.
Οι βασικές γνώσεις οι οποίες θα ζητηθούν είναι σχετικές με την Ιστορία της ανθρωπότητας και τη γεωγραφία του πλανήτη, τους θεσμούς, τα όργανα και το πλαίσιο λειτουργίας της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Ευρωπαϊκής Ενωσης, την οργάνωση και τη διοίκηση του κράτους, τον πολιτισμό, τα θέματα που απασχολούν την επικαιρότητα κ.λπ.
Ως δεξιότητες θεωρούνται, μεταξύ άλλων, η ορθή χρήση της ελληνικής γλώσσας και η ικανότητα κατανόησης γραπτού λόγου, η αριθμητική αντίληψη και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων με απλούς υπολογισμούς, η αναλυτική σκέψη και η κριτική ικανότητα, ο επαγωγικός και διαγραμματικός συλλογισμός, η ικανότητα κατηγοριοποίησης, ταξινόμησης και επεξεργασίας πληροφοριών, η ταχύτητα και ακρίβεια αντίληψης, η παρατηρητικότητα, η αντίληψη του χώρου κ.λπ.
Οι ειδικές ερωτήσεις θα αφορούν πρακτικά θέματα που αντιμετωπίζουν οι υπάλληλοι ανά κλάδο. Για παράδειγμα, θα υπάρχουν διαφορετικές πρακτικές ερωτήσεις για την καταγραφή και την αντιμετώπιση φορολογικών παραβάσεων για τους υπάλληλους των εφοριών, ενώ οι επιθεωρητές Εργασίας θα κληθούν να απαντήσουν σε πρακτικά ερωτήματα της ειδικότητάς τους. Η διάρθρωση των ερωτημάτων θα οριστικοποιηθεί μεταξύ της «Ομάδας Δράσης» της Ε.Ε. και στελεχών του ΑΣΕΠ και του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης (ΕΚΔΔΑ).
Είπαν όχι στους ιδιώτες
Όλες αυτές οι διαδικασίες είναι πολλές για να γίνουν μέσα σε τόσο, επί της ουσίας, μικρό χρονικό διάστημα. Η πρόταση που έπεσε στο τραπέζι για να ανατεθεί σε ιδιωτικές εταιρίες η αξιολόγηση απορρίφθηκε σχεδόν αμέσως, καθώς το κόστος θα ήταν τεράστιο, μια και υπολογίζεται ότι το κάθε «κεφάλι» θα στοίχιζε 30-50 ευρώ. Υπολογίστε περίπου 600.000 δημοσίους υπαλλήλους για να αντιληφθείτε το κόστος!
Οι (τέσσερις) «πηγές» από τις οποίες θα φύγουν όσοι εργαζόμενοι «περισσεύουν»
Από τέσσερις «πηγές» θα προέλθουν οι 15.000 «αναγκαστικές αποχωρήσεις» -οι 4.000 έως το τέλος του 2013 και οι υπόλοιπες έως το τέλος του 2014- από τον ευρύτερο και τιν στενό δημόσιο τομέα, ενώ ως επιτυχία του παρουσιάζει ο κ. Μανιτάκης την απόφαση να ισχύσει για κάθε αναγκαστική αποχώρηση ο κανόνας «μία νέα πρόσληψη για κάθε αποχώρηση».
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, οι «αναγκαστικές αποχωρήσεις» θα προκύψουν:
1. Από τους οργανισμούς ιδιωτικού δικαίου του ευρύτερου δημόσιου τομέα, που θα καταργηθούν διότι δεν είναι βιώσιμες και δεν εξυπηρετούν ανάγκες επιτακτικές. Η κατάργησή τους θα αποφασιστεί έπειτα από αξιολόγηση σκοπιμότητας της ύπαρξής τους. Οι υπάλληλοί ιδιωτικού δικαίου που υπηρετούν εκεί θα έχουν όλη την κοινωνική προστασία που προβλέπεται από τη νομοθεσία και θα τους παρασχεθεί πρόσθετη προστασία ως αντιστάθμισμα της αποχώρησής τους.
2. Από οργανισμούς του Δημοσίου που θα συγχωνευθούν, έπειτα από αξιολόγηση των δομών τους. Οι υπάλληλοι που αντιστοιχούν σε πλεονάζουσες θέσεις θα αξιολογηθούν, αφού αποτιμηθούν τα προσόντα τους, και είτε θα μετακινηθούν είτε θα αποχωρήσουν οικειοθελώς με αντιπαροχή κινήτρων.
3. Από πειθαρχικά υπόλογους υπαλλήλους που θα κριθούν απολυτέοι από τα αρμόδια πειθαρχικά συμβούλια.
4. Από υπαλλήλους που θα τεθούν σε διαθεσιμότητα, έπειτα από αξιολόγηση δομών, διαπίστωση θέσεων που πλεονάζουν, αποτίμηση προσόντων και εφόσον επιλέξουν να αποχωρήσουν αντί να μετακινηθούν, με κίνητρα οικειοθελούς αποχώρησης (εξαγορά πλασματικών χρόνων).
Πηγές του υπουργείου Διοικητικής Μεταρρύθμισης υπογράμμιζαν ότι για την επιτάχυνση των πειθαρχικών διαδικασιών σημειώνεται ότι «με νομοθετική παρέμβαση δίνεται στους υπαλλήλους που πρωτοβάθμια κρίνονται απολυτέοι η δυνατότητα άμεσης προσφυγής στο Συμβούλιο της Επικρατείας» (αντί των Δευτεροβάθμιων Πειθαρχικών Συμβουλίων).
Αλλαγή θέσεων
Οσον άφορα το θέμα της κινητικότητας, που αφορά 25.000 υπαλλήλους και που αποσυνδέεται από τις αναγκαστικές αποχωρήσεις, τονίζεται ότι «έχει αποκλειστικό σκοπό την ορθολογική ανακατανομή του προσωπικού στο Δημόσιο». Η κυβέρνηση διευκρινίζει, πάντως, ότι οι 15.000 απολύσεις θα είναι κομμάτι των 25.000 υπαλλήλων που πρέπει να μετακινηθούν έως το τέλος του 2014 και δεν θα είναι επιπλέον.
Μακάριος Β. Λαζαρίδης
