Αυτές οι εκλογές είχαν θυμό και λύπη… Στην έξοδο από την κάλπη 2 στους 3 Αμερικανούς απαντούσαν στους δημοσκόπους που ετοίμαζαν τα exit polls ότι η εμπιστοσύνη τους απέναντι στον Μπαράκ Ομπάμα είχε χαθεί και ότι η χώρα βρίσκεται σε λάθος δρόμο. Δεν ήταν όμως ικανοποιημένοι ούτε από τους Ρεπουμπλικάνους. Τι ακριβώς συνέβη λοιπόν και υπέστησαν τέτοια δεινή ήττα ο Ομπάμα και οι Δημοκρατικοί; Τι σηματοδοτεί η ρεπουμπλικανική νίκη και ποιοι έδωσαν τον έλεγχο της Γερουσίας στους «ελέφαντες»; Μπορεί να κυβερνήσει ο «πλανητάρχης» τα εναπομείναντα δύο χρόνια της θητείας του και ποιος θα είναι αυτός που θα ανακατέψει και πάλι την τράπουλα στον δρόμο προς τις προεδρικές εκλογές το 2016;
Πολλά ερωτήματα κι άλλα τόσα που δεν μπορούν να απαντηθούν εύκολα. Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ άλλαξαν άρδην το πολιτικό σκηνικό. Διαβάζοντας πίσω από τις γραμμές ανακαλύπτει κανείς μια μπερδεμένη Αμερική… Αυτό αποτυπώθηκε στα δημοψηφίσματα που διενεργήθηκαν παράλληλα με τις ενδιάμεσες εκλογές για τη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Στο Αρκάνσας, στη Νεμπράσκα και τη Νότια Ντακότα, για παράδειγμα, όπου οι υποψήφιοι γερουσιαστές των Δημοκρατικών υπέστησαν πανωλεθρία, ο κόσμος ψήφισε υπέρ της αύξησης του κατώτατου μισθού, βασικό μέτρο που προώθησαν οι Δημοκρατικοί και πολέμησαν οι Ρεπουμπλικάνοι. Οι ψηφοφόροι στην Ουάσινγκτον ψήφισαν υπέρ των υποχρεωτικών ελέγχων στις πωλήσεις όπλων, επανεξέλεξαν όμως Ρεπουμπλικάνο γερουσιαστή, το κόμμα του οποίου εκπροσωπεί τα λόμπι της βιομηχανίας όπλων. Τι συμβαίνει λοιπόν και τα ιδεώδη των Δημοκρατικών γίνονται αποδεκτά με θέρμη αλλά το κόμμα καταποντίζεται;
Προφανώς, το θέμα είναι ο ίδιος ο Μπαράκ Ομπάμα και η ικανότητά του να βγάλει την πραγματική οικονομία από τον τυφώνα της ύφεσης. Η δυσφορία για την κατάσταση της οικονομίας, παρά τα λογιστικά νούμερα που δείχνουν βελτίωση, αποτυπώθηκε στην κάλπη της Βόρειας Καρολίνας, του Κολοράντο, της Αϊοβα, της Δυτικής Βιρτζίνια, του Αρκάνσας, της Μοντάνα και της Νότιας Ντακότας, που έδωσαν τη νίκη στους Ρεπουμπλικάνους.
Το «No you can’t» (όχι δεν μπορείς), που χρησιμοποίησαν εύστοχα οι Ρεπουμπλικάνοι στην προεκλογική τους εκστρατεία, έχει μια δόση πικρής αλήθειας. Η απογοήτευση που νιώθει μεγάλο τμήμα της κοινωνίας για το γεγονός ότι, ενώ η αμερικανική οικονομία αναπτύσσεται με ενθαρρυντικούς ρυθμούς, η ανάκαμψη που καταγράφεται είναι άνιση, είναι διάχυτη. Σε πολλές αμερικανικές πολιτείες τα πωλητήρια των σπιτιών, η ανεργία, η φτώχεια, η μεγάλη απώλεια εισοδήματος παραμένουν μια ενοχλητική αλήθεια. Μια πραγματικότητα που κόστισε ακριβά στον Ομπάμα, καθώς τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα που τον είχαν «θεοποιήσει» το 2008 τώρα τον τιμώρησαν.
Ο Ομπάμα ζητά τώρα συνεργασία με τους Ρεπουμπλικάνους. Αναγνωρίζει όμως ότι οι προτεραιότητές του πλέον δεν έχουν ελπίδες να λάβουν την έγκριση του Κογκρέσου. Οι Ρεπουμπλικάνοι ετοιμάζονται να βγάλουν από τα συρτάρια τους νομοθετικές πρωτοβουλίες που να μπλοκάρουν όλα όσα θέλει να «περάσει» ο Λευκός Οίκος έως τις επόμενες προεδρικές εκλογές το 2016. Κλίμα, ενέργεια, δικαιώματα ομοφυλοφίλων, βασικός μισθός, μεταναστευτικό. «Κάποια στιγμή μέσα στις επόμενες εβδομάδες ο πρόεδρος θα εκδώσει ένα διάταγμα που θα καθιστά ευκολότερο για τους παράτυπους μετανάστες να μένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες επ’ αόριστον.
Την κίνηση αυτή είχε σχεδιάσει από τον περασμένο Σεπτέμβριο, αλλά πολλοί Δημοκρατικοί υποψήφιοι που αντιμετώπιζαν δυσκολίες τού είχαν πει να την καθυστερήσει. Η απόφαση αυτή θα εξοργίσει τους Ρεπουμπλικάνους, που θα κατηγορήσουν τον πρόεδρο ότι παραβιάζει τη λαϊκή βούληση. Σε αντίποινα, θα εμποδίσουν τον Ομπάμα να προχωρήσει σε διάφορες εμπορικές συμφωνίες, θα ορθώσουν νέα εμπόδια στην εφαρμογή του νόμου για την υγεία (Obamacare) και θα προωθήσουν το σχέδιο για τον αγωγό Keystone. Ο Ομπάμα θα προβάλει βέτο. Η αντίσταση των Ρεπουμπλικάνων θα δυναμώσει. Κι όλα αυτά θα ωφελήσουν τη Χίλαρι Κλίντον ή οποιονδήποτε άλλο λάβει το χρίσμα του Δημοκρατικού Κόμματος για τις επόμενες προεδρικές εκλογές». Κάπως έτσι προβλέπει να κυλήσουν οι επόμενοι μήνες ο Εντουαρντ Λιούις των «F.T.». O ηγέτης της πλειοψηφίας στη Γερουσία, ο Ρεπουμπλικανός Μιτς Μακ Κόνελ, έσπευσε να διαβεβαιώσει ότι δεν θα υπάρξει περίπτωση να ανασταλεί η λειτουργία των ομοσπονδιακών υπηρεσιών ή να κηρυχθεί αδυναμία εκπλήρωσης των υποχρεώσεων του κράτους εξαιτίας του ομοσπονδιακού χρέους.
Σε κάθε περίπτωση, η επόμενη διετία θα αφορά λιγότερο τον νυν πρόεδρο και περισσότερο τη μάχη για την ανάδειξη του ανθρώπου που θα τον αντικαταστήσει. Η ήττα του Μπαράκ Ομπάμα αφήνει πεδίο λαμπρό στη Χίλαρι Κλίντον, που έχει δύο προφανή προσόντα: είναι γυναίκα και είναι έμπειρη… Απέναντί της θα βρει κατά πάσα πιθανότητα τον Ρεπουμπλικάνο, χαρισματικό κυβερνήτη του Νιου Τζέρσεϊ Κρις Κρίστι, που έχει πολλούς και καλούς λόγους να ελπίζει για το χρίσμα. Ολα αυτά όμως θα συμβούν στο μέλλον. Προς το παρόν, οι Ρεπουμπλικάνοι είναι νικητές και ο Ομπάμα «όμηρος» των συμφερόντων που εκπροσωπούν.
Τα αποτελέσματα
Με 52 έδρες οι Ρεπουμπλικάνοι έναντι 45 των Δημοκρατικών ελέγχουν τη Γερουσία, δεν κατάφεραν όμως να συγκεντρώσουν τον μαγικό αριθμό των 60 εδρών, που θα τους εξασφάλιζε την απόλυτη ελευθερία κινήσεων…
243 έδρες κατέλαβαν οι Ρεπουμπλικάνοι στη Βουλή των Αντιπροσώπων που ήδη ήλεγχαν, έναντι 179 των Δημοκρατικών.
Οι μεγάλες αποτυχίες στην εξωτερική πολιτική
Ο Μπαράκ Ομπάμα όμως χρεώνεται αποτυχίες και στην εξωτερική πολιτική. Αποδείχθηκε ανίκανος να αποτρέψει το πρόσφατο μακελειό στη Γάζα, την άνοδο των τζιχαντιστών αλλά και τις εξελίξεις στην Ουκρανία, όπου η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία αποτέλεσε βαρύ πλήγμα για τη Δύση και προκάλεσε ενόχληση και δυσφορία στην αμερικανική κοινή γνώμη. Από την άλλη, οι φιλελεύθερες δυνάμεις, που αποτελούν τους πιο σθεναρούς υποστηρικτές του Δημοκρατικού προέδρου, δεν έκρυψαν την απογοήτευσή τους για εξελίξεις όπως η εκτενής δράση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, η συνεχιζόμενη λειτουργία του Γκουαντάναμο, οι παρακολουθήσεις από τις μυστικές υπηρεσίες και το «μεγαλείο» που αποκάλυψε ο Εντουαρντ Σνόουντεν, ο πρώην πράκτορας της NSA. Οπως σχολίαζε η «Liberation», «η δημοτικότητα του Ομπάμα, που αγγίζει το 40%, θα ήταν άπιαστο όνειρο για τον πρόεδρο Ολάντ αλλά για τα αμερικανικά δεδομένα είναι κάτι περισσότερο από μικρομεσαία… Ως φιλελεύθερος και ανοιχτόμυαλος μαύρος, ο Μπαράκ Ομπάμα αντιπροσωπεύει πολλά από όσα αποστρέφεται ένα τμήμα της χώρας του. Ομως έχει χάσει πολλούς από τους παραδοσιακούς του ψηφοφόρους, ανάμεσα στους μαύρους και Λατινοαμερικανούς εργάτες και υπαλλήλους, που ακόμη περιμένουν τις αλλαγές που ήλπιζαν ότι θα έφερνε».
«Δεν είναι ο ηγέτης»
Οι Δημοκρατικοί πληρώνουν την έλλειψη των ηγετικών ικανοτήτων του Ομπάμα, σχολίαζε στην «Corriere della Sera» ο Αμερικανός αναλυτής Ιαν Μπρέμερ. Ο Τζορτζ Μπους, λέει ο Μπρέμερ, δεν ήταν ένας «thinker», δεν του άρεσε να σκέπτεται πολύ, είχε όμως το αισθητήριο της διοίκησης. Ο Ομπάμα σκέπτεται πολύ, κατανοεί τα πάντα, αλλά δεν αποφασίζει. Ο Αμερικανός πρόεδρος «αναλύει τα πάντα με ακρίβεια, συμπεριφέρεται όμως σαν εξωτερικός παρατηρητής, αρνείται να παίξει τον ρόλο που του αντιστοιχεί. Πάρτε τη Συρία. Οταν χρειάστηκε να λάβει την απόφαση για μια στρατιωτική επέμβαση, έριξε το μπαλάκι στους άλλους, από το Κογκρέσο ως τις υπόλοιπες χώρες».
Στέλλα Θεοδώρου
