Η θέληση για σφυρηλάτηση μιας ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής
Η συμπεριφορά του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προβληματίζει τις χώρες της Δύσης, καθώς βλέπουν την Τουρκία να μετακινείται όλο και περισσότερο προς τα ανατολικά και να απομακρύνεται από τη ΝΑΤΟϊκή συμμαχία. Πριν από λίγους μήνες οι «New York Times» έγραφαν ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν γίνεται πιο απολυταρχικός και οδηγεί την Τουρκία μακριά από το ΝΑΤΟ, σημειώνοντας ότι ποτέ προηγουμένως στο παρελθόν δεν υπήρξε ανάλογη αμφισβήτηση για το πόσο δεσμευμένη απέναντι στη Συμμαχία ήταν η Τουρκία απ’ ό,τι συμβαίνει σήμερα. Αυτή την εβδομάδα άρθρο της «Wall Street Journal» αναφερόταν στη νέα αμυντική στρατηγική της Αγκυρας και στην απομάκρυνσή της από τη Δύση.
Η Αγκυρα προχώρησε πρόσφατα σε κινήσεις με στόχο να μειώσει τη στρατιωτική εξάρτηση της Τουρκίας από τη Δύση. Τον περασμένο μήνα πραγματοποίησε δοκιμές πυραύλων και δοκίμασε μια νέα τεχνολογία ραντάρ. Και τα δύο είναι μέρος της προσπάθειας της Τουρκίας να ενισχύσει μια ταχέως αναπτυσσόμενη εξαγωγική βιομηχανία όπλων, που προμηθεύει και τις δικές της δυνάμεις με εξοπλισμό ο οποίος κατασκευάζεται στη χώρα, όπως τανκς, πολεμικά πλοία, τηλεκατευθυνόμενα αεροσκάφη και πυραύλους. Η Αγκυρα απέρριψε, επίσης, τις προσφορές από τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ για ένα σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας, δίνοντας το συμβόλαιο στους Κινέζους.
Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι χρειάζεται μια πιο ανεξάρτητη στρατιωτική δύναμη για να αποφύγει τη μοίρα των Οθωμανών, των οποίων η αυτοκρατορία κατέρρευσε, έχοντας εναποθέσει πολλά σε συμμαχίες με τη Γερμανία και την Αυστροουγγαρία. «Χάσαμε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο γιατί το οθωμανικό κράτος δεν είχε τον δικό του στρατιωτικό εξοπλισμό» είπε τον περασμένο Μάρτιο ο Τούρκος πρωθυπουργός Αχμέντ Νταβούτογλου και πρόσθεσε: «Ενα έθνος που δεν έχει τη δική του αμυντική βιομηχανία δεν είναι ανεξάρτητο». Αυτό ήταν ίσως το πιο σαφές μήνυμα της Αγκυρας προς τη Δύση για τον νέο δρόμο που θέλει να ακολουθήσει.
Οπως σχολίαζε η «WSJ», οι ανησυχίες της Τουρκίας είναι ιστορικά δικαιολογημένες και έχουν και προηγούμενο: Οι ΗΠΑ επέβαλαν ένα εξοντωτικό εμπάργκο όπλων στην Τουρκία για περισσότερα από τρία χρόνια, το 1974, μετά την στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο. Και μόνο έπειτα από μακρές συζητήσεις οι σύμμαχοι αποφάσισαν να αναπτύξουν Patriot για να προστατεύσουν τη χώρα κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου το 1991 και το 2003 στον πόλεμο στο Ιράκ.
Η επιδίωξη
Πολλοί αξιωματούχοι στην Ουάσινγκτον και στις Βρυξέλλες ερμηνεύουν τις εξελίξεις με βάση έναν ευρύτερο άξονα στον οποίο κινείται ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην προσπάθειά του να σφυρηλατήσει μια ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική, που άλλαξε τις σχέσεις της χώρας του τα τελευταία χρόνια με τη Συρία, την Αίγυπτο και το Ισραήλ. Από το 2003 έως σήμερα, που ο Τούρκος ηγέτης βρίσκεται στην εξουσία, η τακτική που ακολουθούσε ήταν ο σφικτός εναγκαλισμός με τη Δύση, στην προσπάθεια της χώρας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ομως οι ενταξιακές συνομιλίες είναι στάσιμες εδώ και χρόνια και ο Ερντογάν, ολοένα και πιο αυταρχικός, κατηγορεί τη Δύση ότι υπονομεύει την πρόοδο της Τουρκίας.
Στα λόγια, η Αγκυρα επαναλαμβάνει διαρκώς τη δέσμευσή της στο ΝΑΤΟ. Η Τουρκία προβάλλει ως επιχείρημα τη συνεργασία της στον πόλεμο κατά του Ισλαμικού Κράτους. Απέλασε 1.000 επίδοξους τζιχαντιστές και ενίσχυσε την ανταλλαγή πληροφοριών μετά τις δυτικές επικρίσεις ότι η Τουρκία δεν έχει κάνει αρκετά για την καταπολέμηση του Ισλαμικού Κράτους. Τον περασμένο μήνα η Τουρκία επέτρεψε στις ΗΠΑ να αναπτύξουν ένοπλες δυνάμεις στην αεροπορική βάση του Ιντσιρλίκ. Από το 2013 έχει φιλοξενήσει 750 στρατιώτες του ΝΑΤΟ και πέντε συστοιχίες Patriot της συμμαχίας. «Δεν βρισκόμαστε σε μια κατάσταση στην οποία η Ουάσινγκτον και οι Βρυξέλλες αναρωτιούνται με το μέρος ποιου είναι η Τουρκία, αλλά πλησιάζουμε σε κάτι τέτοιο. Εάν ληφθούν ακόμη μια δυο αρνητικές αποφάσεις, αυτό θα συμβεί» λέει ο Μαρκ Πιερίνι, πρώην πρεσβευτής της Ε.Ε. στην Αγκυρα.
Οι μεγάλες αγορές από τους Κινέζους
Η Αγκυρα σχεδιάζει να αγοράσει ένα αμυντικό πυραυλικό σύστημα αξίας 3,4 δισ. δολαρίων από την κινεζική China Precision Machinery Import & Export Corp., μια εταιρία που έχει μπει αμέτρητες φορές στην αμερικανική μαύρη λίστα. Η τελευταία φορά ήταν το 2013 εξαιτίας της παραβίασης του εμπάργκο στο Ιράν, στη Συρία και στη Βόρεια Κορέα. Για τον Ερντογάν, η Κίνα ήταν μια συμφέρουσα λύση, παρά τις αντιρρήσεις του ΝΑΤΟ, καθώς έδωσε στην Τουρκία καλύτερη προσφορά από τις δυτικές Raytheon, Lockheed Martin και Eurosam. Στα εγκαίνια της τουρκικής αμυντικής εταιρίας Aselsan στην Αγκυρα τον περασμένο Μάρτιο ο Ερντογάν είπε για τη Δύση: «Δεν θέλουν μια ισχυρή Τουρκία».
Η κινεζική συμφωνία είναι επικίνδυνη. Δυτικοί αξιωματούχοι και αναλυτές λένε ότι η τεχνολογία είναι ξεπερασμένη και πως δεν θα μπορούσε να ενσωματωθεί στην αμυντική ασπίδα του ΝΑΤΟ. Αυτό θα καταστήσει πιο αδύναμη την Τουρκία έναντι της Συρίας, που χρησιμοποιεί πυραύλους Scud. Ο υπουργός Αμυνας Ισμέτ Γιλντίζ δήλωσε ότι η Τουρκία επιδιώκει να οικοδομήσει ένα ανεξάρτητο εθνικό σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας, που δεν θα ενσωματωθεί στο ΝΑΤΟ. Αλλά ο εκπρόσωπος της Προεδρίας Ιμπραήμ Καλίν δήλωσε ότι το κινεζικό σύστημα μπορεί να ενσωματωθεί, με παράλληλη προστασία του Πεκίνου από την κατασκοπεία του ΝΑΤΟ, κάτι που η συμμαχία απορρίπτει.
Αμυντικές εξαγωγές
Τη 17η θέση καταλαμβάνει η Τουρκία στον παγκόσμιο χάρτη εξαγωγής οπλικών και αμυντικών συστημάτων την περίοδο 2010-2014. Καταλάμβανε την 28η θέση την περίοδο 2002-2006.
Δεύτερη, μετά τις ΗΠΑ, σε μέγεθος είναι η τουρκική στρατιωτική μηχανή μεταξύ των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ (2013).
Στέλλα Θεοδώρου
