Η παράταση, η ενίσχυση και η αναπαραγωγή της δυνάμεως είναι το μοναδικό θέμα που αληθινά την απασχολεί
Πᾶν γὰρ ἑρπετὸν πληγῆι νέμεται» (Κάθε ζώο κατευθύνεται με χτυπήματα)
Ηρακλείτου «Περί Φύσεως», Fragmenta, 11.
Τα ζώα εκπαιδεύονται, συνήθως με χτυπήματα και αμοιβές. Η αποτροπή ενέργειας επιτυγχάνεται με πλήγμα, η «πληγή» που αναφέρει ο Ηράκλειτος (περ. 544 π.Χ. – περ. 484 π.Χ.). Η επανάληψη του επιθυμητού υποδεικνύεται με αμοιβή. Κάτι σαν το «μαστίγιο και το καρότο», το οποίο αποτελεί μια εικόνα οικεία στους ανθρώπους της εποχής μας – μια και αναφέρεται κατά κόρον σε ομιλίες και άρθρα που αφορούν εκτιμήσεις για τις πολιτικές εξελίξεις και τις αποφάσεις του εκάστοτε ηγέτη να κάνει «παροχές» και να ζητήσει «θυσίες» ή να προαναγγείλει «τιμωρίες».
Ομως η ικανότητα του είδους μας να λογίζεται, να συλλογίζεται, να μεταφέρει έννοιες σε εικόνες και συναισθήματα σε λέξεις πόσο το απομακρύνει από το ζωικό βασίλειο; Οι άνθρωποι και τα ζώα μπορούν να διοικηθούν, να «νουθετηθούν», να κατευθυνθούν με ίδιο ή έστω παρόμοιο τρόπο;
Ο Εφέσιος φιλόσοφος, που εκφράστηκε αποφατικά, εναργώς και καίρια για τον κόσμο, τον εσωτερικό διάκοσμο της ανθρώπινης συνείδησης και το πεπρωμένο της ψυχής, δεν συνέθεσε αυτό το απόφθεγμα για να αναφερθεί στα ζώα. Δεν τον ενδιέφερε ιδιαίτερα η διάρρηξη ανοιχτών θυρών. Στους ανθρώπους έκανε μνεία. Πόση καθοδηγητική, εκπαιδευτική «πληγή» τούς αναλογεί;
Η άσκηση βίας ως επιλογή και μέθοδος τρόπου διοικήσεως δεν έχει πάψει να απασχολεί μια σειρά από επιστήμες εδώ και δεκάδες αιώνες. Ενα από τα συνηθέστερα εκπαιδευτικά λογοπαίγνια που χρησιμοποιούνται για την κατάδειξη της αποφυγής άσκησης βίας είναι η διπλή ανάγνωση της ετυμολογίας της λέξεως πειθαρχία: πείθω διά της αρχής ή άρχω διά της πειθούς; Υπάρχει η πλάνη ότι το προαναφερθέν λογοπαίγνιο αποτελεί διαχρονικό δίλημμα για τις ηγεσίες.
Η εξουσία, που κατά καιρούς κατέχει διάφορα σώματα και ψυχές αλλά πάντοτε είναι η ίδια, αντιμετωπίζει μόνο ένα ζήτημα: την πάση θυσία διαιώνισή της. Η παράταση, η ενίσχυση και η αναπαραγωγή της δυνάμεως είναι το μοναδικό θέμα που αληθινά την απασχολεί. Ολα τα υπόλοιπα είναι υποδιαιρέσεις του βασικού ζητήματος, ρωγμές στο συμπαγές της δυνάμεως. Η εξουσία πρέπει να παραμείνει, να μη σβήσει, να διατηρήσει την επιρροή της στον άνθρωπο, να μην αμφισβητείται.
Η κοινή εμπειρία, σε όλα τα πλάτη και τα μήκη της υδρογείου και σε όλες τις χρονικές συντεταγμένες, δαχτυλοδείχνει προς την αναγκαιότητα άσκησης βίας. Το «άρχω διά της πειθούς» υφίσταται μεν ως λογικό σχήμα, όμως η ενεργοποίησή του δεν είναι εφικτή στο «εδώ» και στο «τώρα».
Η εξουσία διά της πειθούς είναι μια κατάσταση που απευθύνεται σε κοινωνίες και προσωπικότητες ιδιαίτατα καλλιεργημένες, ενσυνείδητες, πεπαιδευμένες προς την αρετή και έμπειρες στην αντιμετώπιση των ατέρμονων μεταβολών του βίου. Η πειθώ διά της αρχής είναι το σχήμα που εξυπηρετείται από τους ξενιστές της εξουσιαστικής δυνάμεως και εφαρμόζεται εδώ και χιλιετίες. Ωστόσο, πέρα από τα αυταπόδεικτα σχήματα του εξωτερικού φλοιού του ηρακλείτειου λόγου υπάρχουν και τα σημαντικότερα, όσα μπορούν να προσεγγίσουν τον πυρήνα των μηνυμάτων που επιδίωκε να περάσει ο φιλόσοφος.
Το «ερπετό» της φράσης δεν είναι το πρόσωπο ως μέρος του συνόλου, ως οργανική προσθήκη μιας κοινότητας που θα λειτουργεί σύννομα επειδή θα φοβάται την ποινή. Το κτήνος που πρέπει να διοικηθεί με πλήγματα βρίσκεται εντός. Ο αντίπαλός μας είναι και σύμμαχος. Εχει περάσει τα τείχη των αναστολών πριν καν αυτά κτιστούν. Η βάση του βρίσκεται στο τέμενος της σκέψης και στον λαβύρινθο των συναισθημάτων μας.
Ο ερπετικός εγκέφαλός μας, αυτό το αρχέγονο οργανικό πιλοτήριο, το εργαλείο που ρυθμίζει την αναπνοή, τη θερμοκρασία του σώματος, την ταχύτητα των αντανακλαστικών στα ερεθίσματα, την άμεση επιλογή στο δίλημμα μάχη ή φυγή, τη βούληση για αναπαραγωγή και κυριαρχία, είναι το ζώο που δεν χρειάζεται έλεος, αλλά επιβολή και έλεγχο. Δεν πείθεται το εγώ, αλλά διοικείται με το ατσάλινο χέρι της νόησης. Ο άνθρωπος, πριν επιβληθεί στο περιβάλλον του και θελήσει να κάνει τις μάζες να υπακούσουν, πρέπει να κυριαρχήσει στα ένστικτά του τα ίδια. Κι αυτά «καταλαβαίνουν» μόνο μια γλώσσα. Αυτήν που προτείνει ο Ηράκλειτος.
Μια καλή αρχή επικράτησης σε αυτόν τον κρίσιμο αγώνα είναι η διακοπή μιας κακής συνήθειας και η καθυπόταξη μιας αχρείαστης έξης που μεταβλήθηκε σε δεύτερη φύση. Οποιαδήποτε κι αν είναι αυτή.
