Είναι φανερός ο στόχος που αναδεικνύεται από τον διάλογο που έχει ξεκινήσει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Για άλλη μια φορά συζητείται η οικοδόμηση των Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης, μια Civitas Maxima Europaea. Ποιος δεν θα ήθελε σε αυτήν εδώ τη γωνιά της Βαλκανικής να αποκτήσουμε ως «θεία ευλογία» την αστική κουλτούρα των Γάλλων, την αγάπη για το περιβάλλον των Αυστριακών, τη δημόσια διοίκηση των Ολλανδών, το σύστημα υγείας των Σκανδιναβών και τους μισθούς των Γερμανών; Καθόλου άσχημα, ακόμα κι αν το ρολόι έχει ήδη χτυπήσει 12, η αστραφτερή άμαξα έχει γίνει ξανά κολοκύθα και το έργο που παίζεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, από την εποχή του Καρλομάγνου, «ανεβαίνει» για άλλη μια φορά στο ευρωπαϊκό πολιτικό θέατρο των διαρκών παραισθήσεων. Οι χίμαιρες άλλωστε δεν κοστίζουν τουλάχιστον όχι αμέσως.
Ονειρο πραγματοποιήσιμο ή χίμαιρα; Ο Edward Gibbon μελετώντας τον ευρωπαϊκό χώρο κατέληξε ότι η Αναγέννηση, το γεγονός ότι για μεγάλο χρονικό διάστημα ο ευρωπαϊκός χώρος, σχεδόν στο σύνολό του, διοικούνταν από μία και μόνο δυναστεία, τους Αψβούργους, και το ότι ο ανταγωνισμός των ευρωπαϊκών δυνάμεων είχε μεταφερθεί κυρίως στον Νέο Κόσμο προσέφεραν μια ισχυρή προοπτική για την ουσιαστική ένωση της Ευρώπης μέσα από την οικοδόμηση συνθηκών ενοποιητικών συγκλίσεων. Κι όμως, ακόμα και σε αυτό το «εύφορο» περιβάλλον ο Τριακονταετής Πόλεμος έλαβε χώρα και στη συνέχεια η Γαλλική Επανάσταση, οι Ναπολεόντιοι πόλεμοι κ.ά. Κάπου εδώ το παραμύθι τελειώνει, οι καλές προθέσεις στερεύουν και στο προσκήνιο παραμένει η γυμνή πολιτική αλήθεια.
Η διαδικασία της «περισσότερης Ευρώπης» ως προς την επίτευξη της πολιτικής ενοποίησης καθίσταται ανεφάρμοστη. Κι αυτό γιατί οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες στον ευρωχώρο δεν ευνοούν μια τέτοιου είδους εξέλιξη. Τα ευρωπαϊκά κράτη έχουν δομηθεί πάνω στην προοπτική της οντολογικής ετερότητας, που την επιβάλλει η συγκροτημένη, συνειδησιακά, εθνική υπόσταση των εκεί κοινωνιών, π.χ. Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα.
Ας συνεχίσουμε όμως στους δρόμους της ομογενοποιητικής μυθωδίας για χάρη του διαλόγου. Η πολιτική σύγκλιση προϋποθέτει μια έστω μερική δημοσιονομική και οικονομική σύγκλιση σε διαφορετική περίπτωση μιλάμε για αποικιακό σύστημα και όχι για ομοσπονδία. Για να επιτευχθεί όμως ένα τέτοιο πρόγραμμα, θα πρέπει αρχικώς να χρησιμοποιηθούν τεράστια χρηματικά ποσά, που είτε δεν είναι δυνατό να δοθούν λόγω του πληθωριστικού κινδύνου που ακολουθεί πάντα ένα τόσο ευμετάβλητο νόμισμα όσο είναι το ευρώ είτε γιατί τα οικονομικά μεγέθη των κρατών του πυρήνα, Φινλανδία, Αυστρία, Ολλανδία, δεν είναι σε θέση να στηρίξουν αυτή την προσπάθεια. Ο στόχος ξεπερνά τις πραγματικές δυνατότητες στο σημείο αυτό.
Επίσης, για να επιτευχθεί μια πολιτική ενοποίηση θα πρέπει να οικοδομηθεί ένα διευθυντήριο. Πολλοί θα σπεύσουν να πουν ότι αυτό ήδη υφίσταται με το αντίστοιχο γαλλογερμανικό. Ξανά, δεν είναι η πρώτη φορά που ανάλογων κατευθύνσεων διακρατικά σχήματα υπήρξαν. Κατέρρευσαν όμως, γιατί αργά ή γρήγορα τα συμφέροντα του ενός δεν κάλυπταν τα συμφέροντα του άλλου.
Ο στόχος της «περισσότερης Ευρώπης» είναι μια φιλόδοξη επιθυμία. Η ελληνική κρίση και στη συνέχεια η ιταλική, ισπανική, ιρλανδική και πορτογαλική και η ολιγωρία αλλά και η προχειρότητα με τις οποίες ο ευρωπαϊκός πυρήνας έδειξε να αντιμετωπίζει τα ζητήματα αυτά αναδεικνύουν ότι ο στόχος υπερβαίνει τη δυνατότητα. Οι πόροι, κυρίως φυσικοί, δεν υπάρχουν, η Ευρώπη είναι μια αγορά που διαρκώς συρρικνώνεται λόγω της ραγδαίας γήρανσης του πληθυσμού, οι εξελίξεις στο επίπεδο της τεχνολογίας δεν συντελούνται στον ευρωπαϊκό χώρο, ενεργειακά η Ευρώπη είναι εξαρτώμενη από όμορα υποσυστήματα, ενώ μια πιθανή προσπάθεια να αποκτήσει μεγαλύτερη κινητικότητα και εύρος πρωτοβουλιών στο στρατηγικό και διεθνοπολιτικό επίπεδο θα οδηγήσει σε κρίση τη λειτουργία της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Επομένως, είναι φανερό ότι ο στόχος ο οποίος αναδεικνύεται από τον διάλογο που έχει ξεκινήσει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου και αφορά την πολιτική σύγκλιση της Ευρώπης δεν είναι μια Civitas Maxima Europaea αλλά μια Civitas Maxima Germanica, με ολίγη από αύρα όψιμου ευρω-φεντεραλισμού. Οσοι από το πολιτικό δυναμικό της χώρας μας βλέπουν σε αυτή την εξέλιξη μια αναγκαία συνθήκη ωρίμανσης του «ευρωπαϊκού δρωμένου» θα είχε ενδιαφέρον να εξηγήσουν την προσέγγισή τους. Η συζήτηση θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ξεκινήσει από το πώς είναι δυνατό μια μη πυρηνική δύναμη, όπως η Γερμανία, να καταφέρει να οικοδομήσει και να διατηρήσει μια Civitas Maxima. Αν η απάντηση είναι μέσω της οικονομικής της δυναμικής ή του εύρωστου τραπεζικού της κλάδου, να θυμίσω ότι και η Ελβετία δεν τα πηγαίνει άσχημα σε αυτούς τους τομείς, αλλά ασφαλώς δεν θέτει ζήτημα μιας Civitas Maxima Helvetica.
