H ανησυχία των πολιτών για την εφαρμογή του νόμου ενισχύεται από υπερβολικά δημοσιεύματα στα mediaΑπό τον
Δημήτρη Γαρούφα
Θέματα της Δικαιοσύνης κυριάρχησαν στην επικαιρότητα τις προηγούμενες ημέρες με αφορμή την υπό όρους απόλυση (αποφυλάκιση) καταδίκου για λόγους υγείας, που από τα ηλεκτρονικά ΜΜΕ παρουσιάστηκε κατά κάποιον τρόπο σαν «δικαστικό σκάνδαλο», με αποτέλεσμα να εκδοθεί ανακοίνωση από την Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων, η οποία επεσήμανε ότι οι δικαστές υποχρεωτικά εφήρμοσαν τον ισχύοντα νόμο (άρθρο 110 Α του Π.Κ.), που προβλέπει υπό όρο απόλυση όταν υπάρχουν κάποιες τυπικές προϋποθέσεις (έκτιση του 1/5 της ποινής και αναπηρία διαγνωσμένη από το ΚΕΠΑ -Κέντρο Πιστοποίησης Αναπηρίας- άνω του 67%).
Με αφορμή αυτό το γεγονός δέχθηκα ερωτήματα φίλων με έκφραση ανησυχίας για το τι γίνεται στη Δικαιοσύνη, γιατί -όπως μου έλεγε κάποιος εξ αυτών- άκουσε στις ειδήσεις τηλεοπτικού καναλιού για επιβολή ποινής κάθειρξης 10 ετών από Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων με αναστολή, για μη προφυλάκιση κατηγορουμένων για σοβαρά αδικήματα και για αποφυλακίσεις βαρυποινιτών δήθεν για λόγους υγείας.
Τα ερωτήματα και η ανησυχία των πολιτών είναι εύλογα, αλλά φοβούμαι ότι σε κάποιον βαθμό οφείλονται σε κάποιας μορφής υπερβολές ή παραπληροφόρηση από ηλεκτρονικά ΜΜΕ. Μερικοί δημοσιογράφοι, κυρίως των ηλεκτρονικών ΜΜΕ, μη έχοντας νομικές γνώσεις (φυσικά εξαιρούνται οι του δικαστικού ρεπορτάζ, οι οποίοι στην πράξη μαθαίνουν ποινικό δίκαιο και ποινική δικονομία) άθελά τους παραπληροφορούν την κοινή γνώμη.
Γιατί, βέβαια, δεν μπορεί να επιβληθεί ποινή κάθειρξης 10 ετών με αναστολή (όπως εννοούν την αναστολή οι πολίτες) από το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων… Απλώς μπορεί το δικαστήριο να δεχθεί η έφεση να έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα έως την εκδίκαση της έφεσης στο Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων.
Επίσης και κατά τον νόμο η προσωρινή κράτηση κατηγορουμένου δεν αποτελεί «προκαταβολή ποινής» και πρέπει να αποτελεί την εξαίρεση. Κι επιβάλλεται σύμφωνα με το άρθρο 282 του Κ. Ποιν. Δικ. σε εξαιρετικές περιπτώσεις (αν διωκόμενος για κακούργημα δεν έχει γνωστή διαμονή, αν έχει κάνει προπαρασκευαστικές ενέργειες για να διευκολύνει τη φυγή του ή κρίνεται αιτιολογημένα ότι, αν αφεθεί ελεύθερος, είναι πολύ πιθανό να διαπράξει κι άλλα αδικήματα κ.λπ.), ενώ ρητά ορίζεται ότι μόνο η κατά τον νόμο βαρύτητα της πράξης δεν αρκεί για την επιβολή προσωρινής κράτησης…
Γιατί οι περιοριστικοί όροι επιβάλλονται για να αποτραπεί ο κίνδυνος τέλεσης νέων εγκλημάτων και να εξασφαλιστεί ότι εκείνος στον οποίο επιβλήθηκαν θα παραστεί οπωσδήποτε στην ανάκριση ή στο δικαστήριο. Τέλος σε ό,τι αφορά την πρόσφατη υπό όρο απόλυση (αποφυλάκιση) καταδίκου, που πολλαπλά απασχόλησε την επικαιρότητα, οι δικαστές τυπικά ήταν υποχρεωμένοι να προχωρήσουν στην «αποφυλάκιση» τη στιγμή που πληρούνταν τυπικά οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις του νόμου και επομένως τα βέλη έπρεπε να στραφούν μάλλον κατά του νομοθέτη ή της προβλεπόμενης διαδικασίας πιστοποίησης αναπηρίας.
Απλοποιημένα και ενδεικτικά αναφέρθηκαν τα ανωτέρω, ενώ σε επιστημονικό επίπεδο θα μπορούσαν να γίνουν πλείστες παρατηρήσεις για τη νομοθεσία μας, που γενικά κινείται σε αυστηρό πλαίσιο διώξεων-ποινών εν σχέσει με άλλες χώρες, αλλά κυρίως για τον τρόπο εφαρμογής της. Ενδεικτικά και πάλι αναφέρω ότι, αν γίνει, π.χ., μια στατιστική σύγκριση των διώξεων που ασκήθηκαν στη χώρα μας τα τελευταία έξι επτά χρόνια με το άρθρο 187 του Π.Κ. για «συμμετοχή σε εγκληματική οργάνωση» με αντίστοιχες διώξεις σε Ιταλία, Γερμανία, Γαλλία κ.α. την ίδια περίοδο, θα διαπιστωθεί ότι ο αριθμός των διώξεων στην Ελλάδα με αυτήν την κατηγορία είναι πολλαπλάσιος εν σχέσει με τις διώξεις σε άλλες χώρες, όπου υπάρχει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό οργανωμένο έγκλημα (π.χ., στην Ιταλία) και θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί αν είμαστε χώρα του οργανωμένου εγκλήματος βλέποντας τον αριθμό των διώξεων γι’ αυτό το αδίκημα… Βεβαίως, δεν είμαστε χώρα εγκληματιών αλλά χώρα υπερβολής και σ’ αυτόν τον τομέα για άλλους λόγους… Γι’ αυτό, όταν φτάνουν στο ακροατήριο αυτές οι υποθέσεις, στις περισσότερες περιπτώσεις απαλλάσσονται οι κατηγορούμενοι γι’ αυτό το αδίκημα.
Νομίζω ότι θα ήταν χρήσιμο να γίνονται κοινές εκδηλώσεις δικηγορικών συλλόγων και δημοσιογραφικών οργανώσεων με στόχο την αναζήτηση του τρόπου αντικειμενικής πληροφόρησης του πολίτη αλλά με σεβασμό του τεκμηρίου αθωότητας των κατηγορουμένων.
Για τη σωστή λειτουργία του πολιτεύματος είναι αναγκαία η ερευνητική-αποκαλυπτική δημοσιογραφία με στόχο, μεταξύ άλλων, την υποβοήθηση και της Δικαιοσύνης στο έργο της αλλά με συναίσθηση ότι στη Δικαιοσύνη πέραν του τεκμηρίου αθωότητας υπάρχουν και δικονομικοί κανόνες, κατακτήσεις του νομικού πολιτισμού μας, που εξασφαλίζουν συνθήκες δίκαιης δίκης.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι, παρά τα πολλά προβλήματα, ο θεσμός της Δικαιοσύνης λειτουργεί στη χώρα μας πολύ καλύτερα από τους άλλους. Λειτουργεί καλύτερα από το υποβαθμισμένο Κοινοβούλιο, που μερικές φορές ψηφίζει τροπολογίες για τις οποίες θα έπρεπε να ντρέπονται, και πολύ καλύτερα από την εκτελεστική εξουσία που έχει την τάση υπερτροφισμού, επιδιώκοντας τον έλεγχο των άλλων εξουσιών στη λειτουργία τους.
Οι Ελληνες δικαστές αποτελούν το τελευταίο καταφύγιο του πολίτη και αυτονόητο είναι ότι επιβάλλεται να ασκούν το λειτούργημά τους πάντα με πνεύμα ανεξαρτησίας, με νηφαλιότητα και μετριοπάθεια, χωρίς να επηρεάζονται από την εκτελεστική εξουσία, χωρίς να υπηρετούν πολιτικές σκοπιμότητες αλλά ανεπηρέαστοι και από τον παρορμητισμό της κοινής γνώμης.
*Δικηγόρος, πρώην πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης
