Το ενδεχόμενο δρομολόγησης διαλόγου Αθήνας – Αγκυρας, η ανάγκη αποκλιμάκωσης της έντασης και οι κίνδυνοι που εγκυμονούν οι διμερείς επαφέςΑπό τον
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟ ΤΑΡΚΑ*
Οι δηλώσεις του προέδρου της Τουρκίας Ρ.Τ. Ερντογάν περί «αλληλεγγύης», μετά την τηλεφωνική επικοινωνία με τον νέο πρωθυπουργό Κυρ. Μητσοτάκη, ίσως διευκολύνουν τη δρομολόγηση διαλόγου Αθήνας – Αγκυρας σε μια κρισιμότατη φάση, κατά την οποία επείγει η αποκλιμάκωση της έντασης, αλλά οι διμερείς επαφές θα είναι πλήρεις παγίδων και κινδύνων.
Ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Εξωτερικών Ν. Δένδιας κληρονομούν μια βαριά «ατζέντα» από τους προκατόχους τους Αλ. Τσίπρα και Γ. Κατρούγκαλο, η οποία συνοψίζεται στα ακόλουθα κύρια σημεία:
1 Ο Τούρκος πρόεδρος δεν τηρεί τις άτυπες δεσμεύσεις που ανέλαβε έναντι της ελληνικής πλευράς τους περασμένους μήνες, ούτε υπάρχει καμιά αξιόπιστη πληροφορία ότι πρόκειται να αλλάξει τακτική έναντι του κ. Μητσοτάκη.
Κατά την τελευταία συνάντηση Τσίπρα – Ερντογάν στην Αγκυρα, στις 5 Φεβρουαρίου 2019, ο Τούρκος πρόεδρος είχε σαφώς δεσμευθεί υπέρ μιας πολιτικής μείωσης της έντασης στο Αιγαίο, αλλά οι έκτοτε παραβιάσεις και οι επιθετικές δηλώσεις του ιδίου και του υπουργού Εξωτερικών Μ. Τσαβούσογλου εκμηδένισαν τις ελπίδες για ύφεση.
Ταυτόχρονα, η Αγκυρα έχει επαναφέρει την -εξαιρετικά επικίνδυνη- πρόταση περί «συνολικής διευθέτησης» στο Αιγαίο, ενώ διευρύνει τη συζήτηση για τη θρησκευτική μειονότητα της Θράκης με εξωφρενικές απόψεις για τα εκπαιδευτικά ζητήματα, το καθεστώς των μουφτήδων και τη διαβίωση μουσουλμάνων σε άλλες (!) περιοχές της Ελλάδας.
Ο νέος πρωθυπουργός θα βρεθεί σύντομα ενώπιον των διλημμάτων πραγματοποίησης ή μη συνάντησης με τον κ. Ερντογάν και συζήτησης ή άμεσης απόρριψης όσων προτείνει.
2 Η Αγκυρα, για να δικαιολογήσει τη δράση της στην κυπριακή ΑΟΖ, ισχυρίζεται στους συμμάχους στο ΝΑΤΟ και σε άλλες τρίτες χώρες ότι η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας παρέχει μεν δικαίωμα άσκησης δικαιοδοσίας στις θαλάσσιες ζώνες, αλλά δεν επιβάλλει αυτοματισμό ως προς την πλήρη επήρεια των νησιών στη διαμόρφωσή τους.
Το ίδιο σκεπτικό αναπαράγει για ολόκληρη τη ΝΑ Μεσόγειο και, ειδικά, για το Καστελόριζο, προκαλώντας βάσιμη ανησυχία ότι σε μια μελλοντική συνάντηση Ερντογάν – Μητσοτάκη ο Τούρκος πρόεδρος θα θέσει παράλογες απαιτήσεις για το νομικό καθεστώς και τις έρευνες υδρογονανθράκων στην ευρεία θαλάσσια περιοχή από τη Ρόδο ως τη Κύπρο.
3 Ο κ. Ερντογάν, παράλληλα, επιζητεί μια επίφαση «κανονικότητας» στις σχέσεις με την Ελλάδα ως «βιτρίνα» για τον διάλογο με την Ε.Ε. και τη διμερή οικονομική συνεργασία.
Γι’ αυτό επιμένει στη σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, στη Θεσσαλονίκη, το φθινόπωρο ή έως τα τέλη του 2019.
Το Συμβούλιο είχε συμφωνηθεί να συγκληθεί τον Οκτώβριο του 2017 και τον Φεβρουάριο του 2018, αλλά σε αμφότερες τις περιπτώσεις το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών προτίμησε την αναβολή, λόγω των ελάχιστων πιθανοτήτων επιτυχούς διεξαγωγής των εργασιών του.
Ο κ. Ερντογάν επανέφερε φέτος το θέμα στον κ. Τσίπρα και ο -απελθών πια- πρωθυπουργός είχε συμφωνήσει υπό τον όρο της προηγούμενης μείωσης της διμερούς έντασης.
Η τουρκική πλευρά εμφανίζεται να μην το «θυμάται» και μία από τις πρώτες αποφάσεις των κ. Μητσοτάκη και Δένδια θα αφορά την επιβεβαίωση ή μεταβολή του ελληνικού όρου.
4 Η κυβέρνηση Τσίπρα επέμεινε στη διεξαγωγή στην Αγκυρα, δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές, του β΄ γύρου για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στο Αιγαίο. Υπέκυψε, δηλαδή, στην τουρκική μεθόδευση για αναζήτηση νέων διμερών ρυθμίσεων, χωρίς προηγούμενη εφαρμογή των ήδη συμφωνημένων.
Η Ν.Δ. είχε καταγγείλει αυτή την πρακτική ήδη από τον Φεβρουάριο και τώρα θα πρέπει να αποφασίσει αν θα την αποδεχθεί ή θα υποβάλει αντιπρόταση. Σημειώνεται ότι η αμερικανική διπλωματία τάσσεται εμφατικά υπέρ της συνέχισης του διαλόγου επί των ΜΟΕ.
5 Μετά τις συνομιλίες Τσίπρα – Ερντογάν η Ν.Δ. είχε, επίσης, ασκήσει δριμεία κριτική για την πιθανότητα συνεργασίας σε θέματα εσωτερικής ασφάλειας με ανταλλαγή πληροφοριών. Κύριο επιχείρημα της Ν.Δ. ήταν το γεγονός ότι οι αντιτρομοκρατικοί νόμοι της Τουρκίας αμφισβητούνται από την Ε.Ε.
Η Αγκυρα επέμεινε πρόσφατα, με την κατάθεση νέας πρότασης για τη συγκρότηση διευρυμένου σχήματος, με την εμπλοκή πλήθους υπουργείων και υπηρεσιών των δύο χωρών, αλλά ο κ. Κατρούγκαλος δεν απάντησε, προτιμώντας να επιβαρύνει τη νέα κυβέρνηση.
Με δεδομένη την ευρεία και επιβαρυμένη ατζέντα Ελλάδας – Τουρκίας, μάλλον κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις εξελίξεις των επόμενων μηνών.
Είναι όμως χαρακτηριστικό ότι, όταν Ευρωπαίος αξιωματούχος με προσωπική γνωριμία με τον κ. Ερντογάν από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 τού επεσήμανε, στις αρχές Ιουνίου, την κρισιμότητα των εξελίξεων στο Αιγαίο και στην κυπριακή ΑΟΖ, ο Τούρκος πρόεδρος φέρεται ότι δεν απάντησε ή δεν σχολίασε καν.
*Εκδότης του περιοδικού
«Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος
ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
