Οι πρέσβεις δεν αξιολογούνται από τα συναισθήματα, αλλά από τα αποτελέσματα
- του Μανώλη Κοττάκη
Ολίγα παραπολιτικά, πριν υπεισέλθω στην ουσία του σημερινού σημειώματος: «Εταράχθησαν» ορισμένα συστήματα από όσα γράψαμε προχθές για τις άριστες σχέσεις του υπουργού Αμυνας με τη νέα πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα. Δεν θα έπρεπε. Και μόνον η χρονική σειρά των γεγονότων θα έπρεπε να τα πείσει ότι εμείς κάνουμε δημοσιογραφία, δηλαδή παρατήρηση.
Και για τη δημοσιογραφία αυτό που συνέβη στην Εορτή των Πεζοναυτών είναι ο ορισμός της είδησης: αφικνείται νέα πρέσβης συμμάχου χώρας στην Ελλάδα και επιλέγει να συναντήσει πρώτο πρώτο τον υπουργό Αμυνας πριν από τη συνάντησή της με τον πρωθυπουργό, τρεις μέρες αργότερα. Εν γνώσει της για το επίπεδο των σχέσεων των δύο ανδρών.
Η είδηση αξιολογήθηκε και από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, ο οποίος έδωσε -ενοχλημένος- εντολή σε αρκετά μέλη του υπουργικού συμβουλίου να μην ανταποκριθούν στην πρόσκληση της πρέσβεως στο Αθηνών Αρένα την Κυριακή. Ελάχιστοι πήγαν. Πάντοτε έτσι ξεκινά, άλλωστε, τις σχέσεις του με τους πρέσβεις των ΗΠΑ στην Αθήνα ο κύριος Μητσοτάκης.
Ο Τζέφρι Πάιατ είναι αρκετά αποκαλυπτικός στο βιβλίο που έγραψε ο πρώην διπλωμάτης Ρίτσαρντ Τζάκσον «Μακριά και Αγαπημένοι», στις αρχές του 2025 (εκδόσεις Εστία). Η ψυχολογία του πρωθυπουργού είναι συγκρουσιακή. Στον Πάιατ απέδιδε στην αρχή ότι ευνοεί τον Τσίπρα, το ίδιο πράττει, ως φαίνεται, και τώρα.
Ολο αυτό πηγάζει από την αντίληψη του πρωθυπουργού ότι ο κατώτερος ιεραρχικά πρέσβης δεν έχει περιθώρια αυτονομίας, όταν η κυβέρνηση του ιδίου τα έχει καλά με τον πρόεδρο και τον υπουργό Εξωτερικών. Το πρόβλημα αυτή τη φορά, όμως, είναι ότι η πρέσβης έχει απευθείας πρόσβαση στον πρόεδρο και τον υπουργό Εξωτερικών, δηλώνει «απεσταλμένη» του και, παρά τα χαμόγελά της, δεν φαίνεται να της αρέσουν οι «σκηνές».
Τώρα, όσοι υπουργοί σχολίαζαν υποτιμητικά την -πράγματι καινοφανή για τα ειωθότα- απόφαση της πρέσβεως να υποδεχθεί τους προσκεκλημένους της στον Αργυρό καλό θα ήταν να θυμούνται ότι ο προκάτοχός της, κύριος Τσούνης, ήταν τακτικά στον… Ρέμο και δεν το έβρισκαν άξιο σχολιασμού.
Και τώρα, από τα παραπολιτικά πάμε στα πολιτικά. Η κυρία Γκίλφοϊλ αναλαμβάνει καθήκοντα σε μια συγκλονιστική περίοδο της νεότερης Ιστορίας μας, αλλά και της Ιστορίας του κόσμου. Αναλαμβάνει καθήκοντα επίσης σε μια εποχή που έχει υποχωρήσει δραματικά ο αντιαμερικανισμός στην πατρίδα μας, ο οποίος αντικαταστάθηκε την περίοδο των Μνημονίων από τον αντιγερμανισμό.
Σε μια από τις πρώτες της δηλώσεις, η κυρία Γκίλφοϊλ μας υποσχέθηκε ότι «δεν θα σας απογοητεύσω». Εκτιμητέο. Οι πρέσβεις όμως δεν αξιολογούνται από τα συναισθήματα, αλλά από τα αποτελέσματα. Δεν πολιτεύονται, άλλωστε, και δεν διεκδικούν ψήφο για να ενθουσιάζουν ή να δυσαρεστούν. Αν θέλει η κυρία Γκίλφοϊλ να γνωρίζει πώς θα αξιολογηθεί από τους Ελληνες, σε περίπτωση που την ενδιαφέρει η θετική τους άποψη για αυτήν, ας ρίξει μια ματιά στον χάρτη.
Ο πρέσβης Πάιατ κατέστησε την Ελλάδα γεωπολιτικό κόμβο στον πόλεμο της Ουκρανίας. Η θέση της Αλεξανδρούπολης ήταν στρατηγική για την επιβίωση του Κιέβου στον πόλεμο. Τώρα, όμως, που με έναν τρόπο τελειώνει ο πόλεμος, χιλιάδες Ελληνες διερωτώνται «τι κερδίσαμε που γίναμε… κόμβος;».
Πράγματι, αγοράζουμε προνομιακά έναντι της Τουρκίας μαχητικά αεροπλάνα F-35, ενισχύοντας την αμυντική βιομηχανία της συμμάχου, αλλά η σύμμαχος χώρα δεν μας έδωσε κανένα πολιτικό αντάλλαγμα για τη στήριξη στον πόλεμο. Στους διπλωματικούς κύκλους των Αθηνών ακόμα συζητείται η απορία ενός πρώην πρέσβη του Ισραήλ, ο οποίος σχολίασε κάποτε «δεν μπορώ να καταλάβω εσάς τους Ελληνες… Δώσατε την Αλεξανδρούπολη και δεν πήρατε τίποτε! Γιατί;».
Πράγματι, αργότερα έγινε γνωστό ότι είχαμε ζητήσει να γίνει βάση των ΗΠΑ η Σκύρος, σε αντάλλαγμα της Αλεξανδρουπόλεως, αλλά η απάντηση που λάβαμε αρμοδίως από τους Δημοκρατικούς ήταν αρνητική. Μας δικαιολογήθηκαν ότι δεν θα «περνούσε» από το Κογκρέσο. Η Ουκρανία ήταν η πρώτη μεγάλη ευκαιρία που χάθηκε για να γίνουν αμοιβαία επωφελείς οι σχέσεις μας. Η «ενεργειακή Γιάλτα», για την οποία επείγεται τώρα η Δύση, και η ανακήρυξη της Ελλάδος σε ενεργειακό κόμβο είναι η δεύτερη μεγάλη ευκαιρία. Αν έχει νόημα το «δεν θα σας απογοητεύσω», εδώ θα κριθεί.
Τέσσερα είναι τα θέματα που μας «καίνε» ως έθνος:
-Σε τι τιμή θα πωλούν οι ΗΠΑ το φυσικό αέριο στη χώρα που θεωρούν «γεωπολιτικό κόμβο» για την Ευρώπη και τα Βαλκάνια (και διοργανώνουν μεθαύριο στην Αθήνα διεθνές φόρουμ για αυτό); Ακριβά ή με έκπτωση;
-Ποια η θέση των ΗΠΑ στο μείζον ζήτημα εθνικής ασφαλείας που θα προκύψει, αν η Τουρκία, σε αντάλλαγμα της στάσης της στη Μέση Ανατολή, απαιτήσει δικαιώματα και θαλάσσια λεωφόρο δικής της ιδιοκτησίας στην καρδιά του Αιγαίου, δυτικά των νησιών μας και του 25ου μεσημβρινού;
-Ποια η θέση των ΗΠΑ, αν η Αγκυρα, εμμένουσα στο περίφημο τουρκολιβυκό μνημόνιο, θελήσει να καταστεί -το ολιγότερο- συγκυρίαρχος με την Ελλάδα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο;
-Θα λάβει η Ελλάς τα ποσοστά που της αξίζουν για την εξόρυξη του ορυκτού της πλούτου;
Το μυστικό ευρίσκεται ακριβώς εκεί: στα ανωτέρω. Ο πρόεδρος Ερντογάν θέλει να αξιοποιήσει την «ενεργειακή Γιάλτα» για να καταστήσει τη χώρα του ναυτική δύναμη στη Μεσόγειο. Για να εκτοπίσει την Ελλάδα από το Αιγαίο, όπου έχει μακραίωνη παρουσία. Η λέξη «Αιγαίο» είναι ελληνική. Και επειδή αυτό τον ενοχλεί, έχει επιχειρήσει να τη βαπτίσει «Θάλασσα των νησιών»! (Για αυτόν τον λόγο, μεταξύ άλλων, έχει κάνει μήνυση στην εφημερίδα μας – επειδή «εμποδίζουμε την πολιτική του στη “Θάλασσα των νησιών”»). Η Ιστορία δεν είναι μαζί του:
-Το ελληνικό Αρχιπέλαγος και τα νησιά του έχουν για «καπετάνιους» τους εμάς από αιώνες. Οι Οινούσσες, τις οποίες αμφισβητούν οι Τούρκοι, αναφέρονται στον Ομηρο ως ελληνικές, χιλιάδες χρόνια πριν.
-Το Αρχιπέλαγος είναι η φυσική άμυνα της χώρας.
-Το Αρχιπέλαγος είναι στρατηγικής σημασίας, γιατί είναι η θαλάσσια γέφυρα που ενώνει τα Βαλκάνια με τη Μέση Ανατολή.
-Το Αρχιπέλαγος είναι ο χώρος όπου είναι κρυμμένος επί δεκαετίες ο ορυκτός μας πλούτος, η εξόρυξη του οποίου απαγορεύτηκε άλλες εποχές, όταν αμερικανικές εταιρίες αξιοποιούσαν άλλα κοιτάσματα.
-Τα νησιά του Αρχιπελάγους είναι, τέλος, η φυσική προέκταση της ηπειρωτικής Ελλάδας στη θάλασσα. Το πρόβλημα δημιουργείται τώρα, που διασταυρώνονται δύο μεγάλα διακυβεύματα. Το πρώτο είναι συμμαχικό – η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, με την απρόσκοπτη τροφοδοσία της με αμερικανικό αέριο από τον μεσογειακό Νότο στον Βορρά.
Στην έννοια της ασφάλειας υπόκειται και η θαλάσσια μεταφορά μέσα από ειρηνικούς θαλάσσιους δρόμους. Για να είναι ασφαλείς οι μεταφορές φορτίων LNG δεν πρέπει να γίνονται αερομαχίες πάνω από τα καράβια ή ναυμαχίες δίπλα τους. Τα σύνορα πρέπει να είναι ξεκάθαρα.
Το δεύτερο είναι εθνικό – το πρόβλημα δεν πρέπει να λυθεί με τρόπο που θα γεννήσει νέα προβλήματα ασφαλείας ή προβλήματα στην καθημερινότητα των κατοίκων του Αιγαίου.
Για να δώσουν λύση οι σύμμαχοί μας σε όλα αυτά πρέπει να «συμπιέσουν» αιώνες. Η άσκηση αυτή, συνεπώς, υπερβαίνει κατά πολύ την πρέσβη Γκίλφοϊλ. Θα κληθεί να συμμετάσχει, όμως, στην επίλυσή της μαζί με τον συνάδελφό της στην Τουρκία. Κρατάμε, λοιπόν, τη δέσμευση της πρέσβεως «δεν θα σας απογοητεύσω», αλλά στο τέλος της διαδρομής θα ρωτήσουμε «τι κερδίζουμε;».
