Η μη προσάρτηση της Γροιλανδίας θα σημάνει την κινητοποίηση των Ευρωπαίων, οι οποίοι έχουν ήδη αντιληφθεί ότι οφείλουν να συμβάλουν αποφασιστικά στην εκπλήρωση των σκοπών του ευρωατλαντικού συλλογικού συστήματος ασφαλείας
Αν οφείλουμε να αναγνωρίσουμε κάτι στον πρόεδρο των ΗΠΑ είναι ότι έχει εγκαίρως προειδοποιήσει για οτιδήποτε πράττει. Εκδιπλώνει την πολιτική του χωρίς εκπλήξεις, χωρίς αιφνιδιασμούς, χωρίς ηθικοπλαστικά προτάγματα, παρά μόνο θέτοντας τη χρήση ωμής ισχύος ως προμετωπίδα.
- Του δρος Μάρκου Τρούλη*
Και πώς θα μπορούσε να αιφνιδιαστεί κάποιος όταν η εν λόγω «στρατηγική Τραμπ» υπακούει πλήρως σε πάγιες σταθερές της γεωστρατηγικής των ΗΠΑ. Η Ουάσινγκτον ουδέποτε έκρυψε το ενδιαφέρον της για τη Γροιλανδία, με την πρώτη πρόταση εξαγοράς να χρονολογείται ήδη από το 1867, ενώ επίσημη πρόταση ύψους 100 εκατ. δολαρίων κατατέθηκε και από την κυβέρνηση Τρούμαν (ειρήσθω εν παρόδω προερχόμενου από το Δημοκρατικό Κόμμα) το 1946.
Η διαχρονική γεωπολιτική σημασία της αρκτικής ζώνης έγκειται στα σημαντικά κοιτάσματα της περιοχής, αλλά και στη σταθερή πεποίθηση της Ουάσινγκτον ότι πρέπει να ασκεί στρατηγική πρωτοκαθεδρία στην αμερικανική ήπειρο για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Η ως άνω συλλογιστική συγκεφαλαιώνεται στο δόγμα Μονρόε, το οποίο «παραμένει ενεργό», όπως σημειώνουν επανειλημμένως Αμερικανοί αξιωματούχοι όλων των κυβερνήσεων. Το βασικό πρόταγμα της Ουάσινγκτον, από το 1823 όταν και διακηρύχθηκε το δόγμα Μονρόε, έγκειτο στην απαγκίστρωση από την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία ακολουθώντας το «πεπρωμένο του έθνους» («manifest destiny»), ήτοι την αναρρίχηση στην κλίμακα ισχύος υπό όρους πλήρους ετεροπροσδιορισμού και ανεξαρτησίας. Η περιφερειακή ηγεμονία στο δυτικό ημισφαίριο καθιστά τον αμερικανικό Αρκτικό και τη Λατινική Αμερική ζωτικό χώρο των ΗΠΑ, όπως εξηγεί εναργώς ο ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ Γιάννης Μάζης (και) σε πρόσφατη συνέντευξή του (4/1/2026).
Κατά συνέπεια, η Γροιλανδία, ο Παναμάς, η Κούβα και η Βενεζουέλα αποτελούν κομμάτια μιας ενιαίας και σταθερής οπτικής των ΗΠΑ για την ήπειρό τους, ακριβώς όπως και η Ουκρανία ή η Γεωργία σχετίζονται άμεσα με τις ρωσικές στρατηγικές ευαισθησίες, αποτυπωμένες στο αντίστοιχο δόγμα του εγγύς εξωτερικού του 1994. Τα δόγματα παραμένουν ενεργά και παράγουν αξιοπιστία όσο η επισπεύδουσα μεγάλη δύναμη αποδεικνύει στο πεδίο ότι μπορεί να τα υπερασπιστεί και οι ΗΠΑ, υπό το βάρος της συνεχιζόμενης αποσταθεροποίησης των διεθνών σχέσεων λόγω και της ανόδου νέων πόλων ισχύος, επιχειρούν να επαληθεύσουν την ισχύ του δόγματος Μονρόε.
Εν τοις πράγμασι, η κυβέρνηση Μπάιντεν επιχείρησε να αναιρέσει το ρωσικό δόγμα του εγγύς εξωτερικού μέσω της πολιτικής της στην Ουκρανία, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ, προβαίνοντας σε μια πιο συντηρητική ανάλυση, αναγνωρίζει τη συνεχιζόμενη ισχύ των δύο δογμάτων. Πέραν του δόγματος Μονρόε, η γεωπολιτική σημασία του αρκτικού αυξάνει και λόγω της γεωκλιματικής αλλαγής, ανάλυση στην οποία επίσης έχει προβεί σε πλήθος επιστημονικών δημοσιεύσεων και συνεντεύξεων ο καθηγητής Μάζης.
Η τήξη των πάγων και η πρόοδος της τεχνολογίας των παγοθραυστικών επιτρέπουν όλο και περισσότερο τη χρήση των θαλάσσιων διαδρόμων μέσω του Αρκτικού Ωκεανού, τουλάχιστον κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Μάλιστα, η Ρωσία και η Κίνα έχουν ήδη συνάψει συμφωνία για την προώθηση της ναυτιλίας εμπορευματοκιβωτίων, καθότι η προσπελάσιμη δίοδος εντοπίζεται κατά μήκος κυρίως των ρωσικών ακτών.
Αρκεί να αναφερθεί ότι η απόσταση μεταξύ των λιμένων Σανγκάης και Αμβούργου ανέρχεται στα 14.000 χλμ. μέσω Αρκτικού, ενώ η υπάρχουσα διαδρομή -μέσω των Στενών της Μαλάκας, της Διώρυγας του Σουέζ και του Στενού του Γιβραλτάρ- υπολογίζεται στα 20.000 χλμ., με ό,τι αυτό σημαίνει για το κόστος και τον χρόνο μεταφορών. Το δε Πεκίνο έχει δημοσιεύσει, από το 2018, τη λεγόμενη «Λευκή βίβλο για την κινεζική Αρκτική Πολιτική», η οποία αναφέρεται σε «Πολικό δρόμο του μεταξιού» μέσω της ανάπτυξης των εμπορικών διαύλων ναυσιπλοΐας στον Αρκτικό Ωκεανό.
Τούτων δοθέντων, οι γεωστρατηγικές αξιώσεις Τραμπ είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσουν ένα ντόμινο αλλαγών, αν και η έκταση των συνεπειών είναι ακόμη άγνωστη. Η μη προσάρτηση της Γροιλανδίας θα σημάνει τουλάχιστον την κινητοποίηση των Ευρωπαίων, οι οποίοι έχουν ήδη αντιληφθεί -εξάλλου, μαρτυρείται από χρηματοδοτικά – εξοπλιστικά προγράμματα όπως το SAFE- ότι δεν μπορούν πλέον να είναι απλοί καταναλωτές ασφάλειας («free riders»), αλλά οφείλουν να συμβάλλουν αποφασιστικά στην εκπλήρωση των σκοπών του ευρωατλαντικού συλλογικού συστήματος ασφαλείας. Προς τούτο, οι «προειδοποιήσεις-φόβοι» της πρωθυπουργού της Δανίας περί «διάλυσης του ΝΑΤΟ αν οι ΗΠΑ προβούν σε επιθετική ενέργεια στη Γροιλανδία» κρίνονται κενές περιεχομένου, καθώς απαντώνται από τον Τραμπ μάλλον ως: «Αν το ΝΑΤΟ δε μετασχηματιστεί, τότε ας διαλυθεί».
*Διδάσκων Τμήματος Τουρκικών Σπουδών και Σύγχρονων Ασιατικών Σπουδών/ΕΚΠΑ
