Το παράδειγμα της Αρχαίας Αθήνας και της Μήλου, με το ζήτημα της Γροιλανδίας συγκρίνει το CNN σε ανάλυσή του σχολιάζοντας ότι όπως η Αθήνα απέκτησε στρατηγικό έλεγχο επί της Μήλου αλλά τελικά έχασε τις συμμαχίες της, έτσι και οι ΗΠΑ πρέπει να ισορροπήσουν μεταξύ συμφερόντων και εμπιστοσύνης των συμμάχων τους στο ΝΑΤΟ.
Σε ανάλυση του Brett H. McGurk με τίτλο “Trade an alliance for an island? That’s a bad deal” σημειώνεται:
“Το 416 π.Χ., η πόλη-κράτος της Αθήνας βρισκόταν σε παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, την αιώνια αντίπαλό της. Για χρόνια, η Αθήνα είχε συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Σπάρτης, ιδίως χάρη στις συμμαχίες και τις αμοιβαίες αμυντικές συμφωνίες με μικρότερες πόλεις-κράτη, γνωστό ως η Συμμαχία της Δήλου. Έως το 416 π.Χ., η Συμμαχία της Δήλου υπήρχε για σχεδόν 70 χρόνια, περίπου όσο και ο ΝΑΤΟ, το σύγχρονο αντίστοιχο μιας παρατεταμένης και επιτυχημένης αμοιβαίας αμυντικής συμμαχίας.
Αυτή ήταν επίσης η χρονιά που η Αθήνα άρχισε να θεωρεί το μεσογειακό νησί της Μήλου ζωτικής σημασίας για τη στρατηγική της θέση. Η Μήλος δεν διέθετε δικό της στρατό, αλλά γεωγραφικά βρισκόταν στη διασταύρωση θαλάσσιων οδών που βοηθούσαν τόσο στην προστασία όσο και στην προβολή της αθηναϊκής ισχύος. Το νησί διεκδικούσε ουδετερότητα, αλλά για την Αθήνα αυτό δεν θα αρκούσε πλέον.
Όταν μια αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε από τη Μήλο να ενταχθεί στην Αθήνα, οι Μήλιοι αρνήθηκαν και επικαλέστηκαν τις αθηναϊκές παραδόσεις της λογικής και της δικαιοσύνης για να επιτύχουν έναν συμβιβασμό. Οι Αθηναίοι απάντησαν με μια περίφημη φράση σχετικά με την εξουσία: “Γνωρίζετε όσο και εμείς ότι το δίκαιο, όπως λειτουργεί ο κόσμος, είναι μόνο ζήτημα ισότητας μεταξύ ίσων στην εξουσία – οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν”.
Κερδίστε ένα νησί, χάστε μια αυτοκρατορία
Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο, σε μια άσκηση ωμής βίας που ήταν αντίθετη με τις παραδόσεις της και με αυτό που είχε χτίσει τις συμμαχίες της, βασισμένες στη συναίνεση, επί δεκαετίες. Λίγο μετά, αυτές οι συμμαχίες διαλύθηκαν, καθώς η Αθήνα βασίστηκε στην εξαναγκαστική δύναμη αντί στην πειθώ για να τις διατηρήσει. Μέσα σε μια δεκαετία, η Αθήνα ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.
Αυτή η περιγραφή του ζητήματος της Μήλου και της πτώσης της αθηναϊκής αυτοκρατορίας αναφέρεται από τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη. Ο “διάλογός” του περιγράφει την αλληλεπίδραση μεταξύ του νησιού και των Αθηναίων, μαζί με τη διάσημη φράση για την πολιτική εξουσίας. Το διαχρονικό δίδαγμα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη βία, αλλά μάλλον τους κινδύνους της χρήσης βίας σε βάρος των συμμάχων”.
Ο διάλογος του Τραμπ για τη Γροιλανδία
Σε πρόσφατη συνέντευξη στο CNN, ο ανώτερος σύμβουλος του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, “αντέγραψε” τον Θουκυδίδη όταν περιέγραψε τη λογική του Λευκού Οίκου για την απόκτηση της Γροιλανδίας:
“Μπορείς να μιλάς όσο θέλεις για διεθνείς κανόνες κλπ. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που κυβερνάται από τη δύναμη, από τη βία, από την εξουσία. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου”.
Το CNN σχολιάζει ότι ο Μίλερ είχε δίκιο όταν είπε ότι η δύναμη και η προβολή της παραμένουν αναπόσπαστο στοιχείο των διεθνών ζητημάτων. Είχε επίσης δίκιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα παραμένουν το πιο ισχυρό κράτος στον κόσμο, όταν μετρώνται με βάση τη στρατιωτική τους ισχύ, την οικονομική τους ανθεκτικότητα και το επιχειρηματικό τους σύστημα που προωθεί τις παγκόσμιες καινοτομίες.
Αλλά αυτό ίσχυε και για την Αθήνα, και όπως η Σπάρτη ήταν για την Αθήνα τότε, έτσι και η Κίνα δεν υστερεί πολύ σε σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα. Σε αυτό ακριβώς το σημείο οι “σιδερένιοι νόμοι του κόσμου” του Μίλερ αποτυγχάνουν: Αποτυγχάνουν να αναγνωρίσουν ότι η διαρκής φόρμουλα για τη διατήρηση της παγκόσμιας ισχύος με την πάροδο του χρόνου είναι μέσω αμοιβαία επωφελών συμμαχιών, όχι μέσω της ωμής ισχύος και του εξαναγκασμού.
Γροιλανδία ως Mήλος
Τώρα, ας εφαρμόσουμε όλα αυτά σε ό,τι μόλις συνέβη με τη Γροιλανδία, συνεχίζει το CNN στην ανάλυσή του. Ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος που αναγνωρίζει ότι η Γροιλανδία, όπως η Μήλος για την Αθήνα, είναι στρατηγικό έδαφος για την άμυνα των ΗΠΑ.
Ο Γουίλιαμ Σούερντ, Υπουργός Εξωτερικών των προέδρων Αβραάμ Λίνκολν και Άντριου Τζόνσον, μετά την επιτυχημένη διαπραγμάτευση για την αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία έναντι 2 σεντ ανά στρέμμα, στράφηκε προς τη Γροιλανδία. Μέχρι το 1868, οι διαπραγματεύσεις του με τη Δανία για την αγορά του νησιού σημείωσαν κάποια πρόοδο, με προσφορά 5,5 εκατ. δολαρίων σε χρυσό να φέρεται να βρισκόταν στο τραπέζι, αλλά τελικά οι συζητήσεις σταμάτησαν, καθώς το Κογκρέσο δεν έδειξε ενδιαφέρον και η μεταπολεμική Αμερική αντιμετώπιζε μεγαλύτερα προβλήματα.
Το 1946, ο Αμερικανός πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε στη Δανία 100 εκατ. δολάρια σε χρυσό για τη Γροιλανδία, επηρεασμένος από τη στρατηγική σημασία της στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ είχε ομόφωνα συστήσει στον Λευκό Οίκο να αποκτήσει την περιοχή, λόγω της εγγύτητάς της στη Ρωσία και των σχεδίων της Μόσχας στην Αρκτική.
Η Δανία απέρριψε την πρόταση του Τρούμαν, αλλά συμφώνησε να διαπραγματευτεί μια στρατιωτική συμφωνία που παραχώρησε στην Ουάσιγκτον απεριόριστη πρόσβαση και δικαιώματα εγκατάστασης σε ολόκληρο το νησί. Αυτή η συνθήκη – η Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας – κυρώθηκε από το Κογκρέσο το 1951. Στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δεκάδες στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία. Σήμερα υπάρχει μόνο μία – αλλά αυτό γίνεται εκούσια. Εξάλλου, η συνθήκη του 1951 παραμένει σε πλήρη ισχύ.
Αυτή η ιστορική εμπειρία με τη Γροιλανδία θα έκανε τον Θουκυδίδη περήφανο, προσθέτει το CNN. Η Αμερική πέτυχε όλα όσα ήθελε – και τελικά νίκησε τη Σοβιετική Ένωση – μέσω της δημιουργίας συμμαχιών και της προβολής ισχύος με συναίνεση, όχι με ωμή βία και εξαναγκασμό.
Το διαχρονικό μάθημα για τον Τραμπ
Ο Τραμπ έχει δίκιο να θεωρεί τη Γροιλανδία στρατηγική προτεραιότητα για τις ΗΠΑ. Σήμερα, η σημασία της είναι ακόμα μεγαλύτερη σε σχέση με την εποχή του Τρούμαν. Καθώς οι πάγοι λιώνουν και ανοίγουν νέοι θαλάσσιοι δρόμοι, η Αρκτική δεν αποτελεί πλέον απλώς μια ζώνη ασφαλείας, αλλά μια στρατηγική αρένα. Η Ρωσία έχει επενδύσει μαζικά σε παγοθραυστικά πλοία για να δημιουργήσει και να ελέγξει τις θαλάσσιες οδούς, ενώ η Κίνα, παρά την έλλειψη εδαφικής παρουσίας στην περιοχή, στοχεύει στην κατασκευή ενός “Πολικού Δρόμου του Μεταξιού” μαζί με τη Ρωσία για να αναδιατάξει τα παγκόσμια εμπορικά μονοπάτια.
Κοιτάζοντας μπροστά, η Αρκτική ενδέχεται σύντομα να γίνει κομβική για το παγκόσμιο εμπόριο. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη είναι 5.000 μίλια πιο σύντομη – και μειώνει τον χρόνο μεταφοράς κατά δεκατέσσερις ημέρες – σε σχέση με τις παραδοσιακές διαδρομές μέσω της διώρυγας του Σουέζ. Το μέγεθος και η κεντρική θέση της Γροιλανδίας αντισταθμίζουν ορισμένα από τα πλεονεκτήματα που έχει η Ρωσία έναντι των ΗΠΑ στην περιοχή, ενώ παρέχει μια Αρκτικό πλεονέκτημα που το Πεκίνο δεν μπορεί ποτέ να αποκτήσει.
Οι ΗΠΑ από μόνες τους, ωστόσο, δεν μπορούν να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τη Ρωσία σε μια αμφισβητούμενη περιοχή της Αρκτικής. Η ρωσική ακτογραμμή στην Αρκτική εκτείνεται σε 15.000 μίλια – πάνω από δέκα φορές μεγαλύτερη από αυτή των ΗΠΑ, που περιορίζεται στην Αλάσκα. Η Ρωσία διαθέτει στόλο 50 παγοθραυστικών, μερικά εκ των οποίων πυρηνικά, ενώ οι ΗΠΑ έχουν μόλις τρία, μη πυρηνικά, προσθέτει το CNN.
Όλα αυτά αλλάζουν όσο οι ΗΠΑ παραμένουν ευθυγραμμισμένες με το ΝΑΤΟ. Μαζί με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ περιλαμβάνει και άλλους συμμάχους με πρόσβαση στην Αρκτική – Καναδά, Νορβηγία, Δανία, Ισλανδία, Φινλανδία και Σουηδία. Συνολικά, διαθέτουν πάνω από 100.000 μίλια ακτογραμμής στην Αρκτική — πάνω από πέντε φορές περισσότερα από τη Ρωσία — και στόλο παγοθραυστικών που αρχίζει να αντιστοιχεί στον ρωσικό. Όλη αυτή η περιοχή και η ικανότητα προβολής ισχύος συνδέονται μέσω αμοιβαίων συμφωνιών άμυνας.
Η δύναμη και η ισχύς των ΗΠΑ στην Αρκτική, όπως με την Αθήνα στη Μεσόγειο, δεν προέρχεται από ένα απομονωμένο νησί, τη Γροιλανδία, αλλά από το δίκτυο συμμαχιών που έχει δημιουργηθεί με βάση τη συναίνεση και τον σεβασμό. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε πολιτική που θα έθετε ουσιαστικά σε κίνδυνο το ΝΑΤΟ για να αποκτηθεί η Γροιλανδία με σκοπό την υποτιθέμενη υπεροχή απέναντι στη Ρωσία ή την Κίνα στην Αρκτική ή παγκοσμίως θα ήταν η απόλυτη ανοησία, σχολιάζει το CNN.
Μια ευπρόσδεκτη αποκλιμάκωση… για την ώρα
Την εβδομάδα που πέρασε στο Νταβός, ο Τραμπ φάνηκε να υποχωρεί από την επιμονή του να αποκτήσει τη Γροιλανδία με χρήση βίας ή αγορά – βασιζόμενος πλέον στη συμφωνία του Τρούμαν, η οποία προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες όλα όσα θα μπορούσαν ενδεχομένως να χρειαστούν στο νησί. Οι λεπτομέρειες για το σχέδιο που μίλησε ο Τραμπ παραμένουν ασαφείς, αλλά οι δηλώσεις του θυμίζουν απόλυτα τη Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας του 1951.
Ο Τραμπ μπορεί να μην παίρνει όλα όσα ήθελε, αλλά η Αμερική έχει ήδη ό,τι χρειάζεται μέσω συναινετικών συμμαχιών που έχουν οικοδομηθεί εδώ και δεκαετίες — την πραγματική υπερδύναμη της Αμερικής που η Κίνα ή η Ρωσία δεν μπορούν ποτέ να φτάσουν.
Καταλήγοντας το CNN αναφέρει πως το ερώτημα είναι τι μπορεί να έχει χαθεί σε αυτή την ιστορία. Η εμπιστοσύνη και η αξιοπιστία με τους συμμάχους κερδίζονται σε δεκαετίες αλλά μπορούν να χαθούν σε εβδομάδες. Η ελπίδα είναι οι πρόσφατες εξελίξεις θνα οδηγήσουν σε μια πιο ισχυρή συμμαχία – και μια πιο ισχυρή Γροιλανδία – και να αρχίσουν να επουλώνουν τις σχέσεις εντός του ΝΑΤΟ. Όπως διδάσκει ο Θουκυδίδης, κάθε μεγάλη δύναμη μπορεί να καταλάβει ένα κομμάτι γης, αλλά οι ισχυρές δυνάμεις που αντέχουν στον χρόνο, διατηρούν τις φιλίες τους.
