Η αποστολή δύο ελληνικών φρεγατών και 4 F-16 στην απειλούμενη Κύπρο αποτελεί χρυσή ευκαιρία για αναβίωση και παγιοποίηση του κοινού αμυντικού χώρου μας με τη σφραγίδα της Ευρωπαϊκής Ενωσης
Οι πύλες της Κολάσεως στη Μέση Ανατολή έχουν ήδη ανοίξει και η ανατολική Μεσόγειος έχει μετατραπεί σε ένα άτυπο εργαστήρι παραγωγής νέων περιφερειακών συσχετισμών, αναδιάταξης των παραδοσιακών δυνάμεων, αναδιαμόρφωσης των συμμαχιών, αλλά και διαμόρφωσης νέων δεδομένων. Ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν είναι μιας πρώτης τάξης ευκαιρία τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Κύπρο ώστε να επαναδιαπραγματευτούν τη θέση τους έναντι της Τουρκίας.
Το Πολεμικό Ναυτικό με τις υπερσύγχρονες φρεγάτες «Κίμων» και «Ψαρά» είναι στην Κύπρο. Η Πολεμική μας Αεροπορία με τέσσερα F-16 είναι στην Κύπρο, η συστοιχία Patriot που στήθηκε στην Κάρπαθο ανοίγει ασπίδα προστασίας για την αεράμυνα του νησιού και από κοινού με την Ελληνική Δύναμη Κύπρου είναι όλοι παρόντες στο νησί για να προστατέψουν τον Ελληνισμό από όσους επιβουλεύονται να χτυπήσουν την Κύπρο. Πρώτη φορά λοιπόν από το 1974 η Κύπρος δεν κείται μακράν και ελληνικά στρατεύματα πατούν το νησί ως εγγυητές της ασφάλειας, της ειρήνης και της τάξης.
Οι ραγδαίες εξελίξεις δεν μπορούν να περνούν απαρατήρητες από κανέναν. Ούτε από την Τουρκία ούτε από την Ευρωπαϊκή Ενωση ούτε, φυσικά, από την Ελλάδα. Δεν είναι άλλωστε λίγο το γεγονός πως ο Ελληνικός Στρατός πατά ξανά τα ματωμένα χώματα της Κύπρου και δείχνει σε όλο το διεθνές στερέωμα πως λειτουργεί ως ασφάλεια για όλη τη Μεγαλόνησο.
Δυστυχώς, όμως, η εξέλιξη αυτή δεν είναι απόρροια του ενιαίου αμυντικού δόγματος Ελλάδας και Κύπρου, αλλά αποτέλεσμα της συμφωνίας ανάμεσα στον κ. Μητσοτάκη και τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και εδράζεται στην παραδοχή ότι η κυπριακή αεράμυνα χρειάζεται οπωσδήποτε βοήθεια, προκειμένου να αντέξει σε πιθανές επιθέσεις κορεσμού. Με άλλα λόγια, παρότι εφαρμόζουμε στη πράξη το ενιαίο αμυντικό δόγμα, αρνούμαστε να μιλήσουμε για αυτό για να μην αντιδράσει η Τουρκία και νομιμοποιούμε την αποστολή στρατευμάτων με όρους αλληλεγγύης.
Το ενδιαφέρον ωστόσο είναι πως, εξαιτίας του γεγονότος ότι η Κύπρος αυτή την περίοδο προεδρεύει στην ηγεσία της Ευρώπης, στη στήριξή της προστρέχουν τόσο η Γερμανία όσο και η Γαλλία, δείχνοντας στην πράξη την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Σε διάγγελμά του ο Μακρόν ανακοίνωσε ότι στέλνει φρεγάτα και εναέρια μέσα. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Στάρμερ αναγκάστηκε κατόπιν εορτής να στείλει αντιτορπιλικό ενώ και η Γερμανία θα στείλει πολεμικό πλοίο.
Φυσικά, δεν μπορεί να λησμονηθεί το γεγονός πως η Ε.Ε., παρότι έχει στο τραπέζι τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, δεν έχει πάρει ακόμα αποφάσεις. Η λεγόμενη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής βρίσκεται στο άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ενωση, γνωστής ως Συνθήκης της Λισαβόνας. Με απλά λόγια, αν ένα κράτος-μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν υποχρέωση να το συνδράμουν «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», μέσα στο πλαίσιο του δικαιώματος αυτοάμυνας του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Τα πιο βασικά σημεία του άρθρου 42
– Κοινή άμυνα: Ορίζει ότι η ΚΠΑΑ παρέχει στην Ε.Ε. επιχειρησιακή ικανότητα με τη χρήση πολιτικών και στρατιωτικών μέσων για αποστολές εκτός της Ενωσης (π.χ. διατήρηση ειρήνης, πρόληψη συγκρούσεων).
– Ρήτρα Αμοιβαίας Συνδρομής (42.7): Εάν ένα κράτος-μέλος δεχτεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη έχουν την υποχρέωση να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους.
– Σχέση με το ΝΑΤΟ: Η συνδρομή αυτή πρέπει να είναι συμβατή με τις δεσμεύσεις που έχουν τα κράτη-μέλη στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, το οποίο παραμένει το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας.
Η χαμένη ευκαιρία με τους S-300
Η Κύπρος θα ήταν απόλυτα ασφαλής αν το μακρινό 1998 δεν είχε χαθεί η ευκαιρία απόκτησης και εγκατάστασης των πυραύλων αεράμυνας S-300. Δυστυχώς, ακόμα μία φορά ο φόβος της Τουρκίας και η κυριαρχία όσων αποζητούν τον κατευνασμό άφησαν το νησί έκθετο σε προκλήσεις όπως οι σημερινές που αντιμετωπίζει η Μεγαλόνησος.
Ευκαιρία για μόνιμη ελληνική παρουσία
Η αποστολή των φρεγατών «Κίμων» και «Ψαρά» στην Κύπρο, καθώς και η ανάπτυξη τεσσάρων ελληνικών F-16 συνιστούν μια σαφώς θετική και ουσιαστική κίνηση από ελληνικής πλευράς. Δεν πρόκειται μόνο για επιχειρησιακή ανταπόκριση σε μια έκτακτη απειλή, αλλά για έμπρακτη επιβεβαίωση ότι Αθήνα και Λευκωσία αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις ως ενιαίος στρατηγικός χώρος.
Το μήνυμα ήταν πολλαπλό τόσο προς το Ιράν, μετά τις ευθείες απειλές περί πυραυλικών πληγμάτων κατά της Κύπρου, όσο και προς την Τουρκία, καθώς σε περίοδο κρίσης ο άξονας Ελλάδας – Κύπρου ενεργοποιείται χωρίς αστερίσκους. Αλλά και προς την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία όφειλε να επιδείξει ανάλογα αντανακλαστικά στήριξης σε κράτος-μέλος που απειλείται άμεσα.
Αποτρεπτική ισχύς
Ωστόσο η στήριξη αυτή δεν μπορεί να εκληφθεί ως αποσπασματική αντίδραση που θα εκτονωθεί με την αποκλιμάκωση της τρέχουσας έντασης. Η στρατιωτική παρουσία ελληνικών ναυτικών και αεροπορικών μέσων στην Κύπρο δεν πρέπει να παραμείνει ένα πρόσκαιρο ή «παροδικό» φαινόμενο, αλλά να ενταχθεί σε ένα σταθερό, θεσμοθετημένο πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας.
Πρέπει να βρεθούν εκ νέου η φόρμουλα και ο τρόπος ούτως ώστε η στήριξη αυτή να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά. Η εμπειρία του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος Ελλάδας – Κύπρου, που εξαγγέλθηκε το 1994, απέδειξε ότι η συστηματική διακλαδική συνεργασία, οι κοινές ασκήσεις και η ανάπτυξη υποδομών μεταβάλλουν το στρατηγικό ισοζύγιο και ενισχύουν την αποτρεπτική ισχύ του Ελληνισμού.
Το δόγμα εκείνο δεν είχε μόνο στρατιωτική διάσταση· ενίσχυσε το αίσθημα ασφάλειας της κυπριακής κοινωνίας και καλλιέργησε την αντίληψη κοινής ευθύνης και αμοιβαίας συνδρομής. Σήμερα, σε ένα ακόμη πιο σύνθετο γεωπολιτικό περιβάλλον, η ανάγκη για μόνιμη και δομημένη παρουσία καθίσταται επιτακτική και μπορεί να λειτουργήσει ως αφετηρία για την επαναθεμελίωση μιας σύγχρονης εκδοχής του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, με σαφείς ρήτρες, τακτικές αναπτύξεις δυνάμεων και διαρκή επιχειρησιακό σχεδιασμό.