Πολιτική φόβου από το Μέγαρο Μαξίμου. Τα παιχνίδια του «νέου δικομματισμού» με τον Τσίπρα, το επικοινωνιακό «φούσκωμα» και η ελεγχόμενη πόλωση με στόχο να περιοριστεί η «γαλάζια» αποσυσπείρωση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αντιμέτωπος με τη φθίνουσα δημοτικότητά του και σε προσωπικό επίπεδο, αλλεπάλληλες υποθέσεις σκανδάλων, κοινωνική δυσαρέσκεια και εσωκομματική κόπωση, επιστρατεύει κλασικές τεχνικές πολιτικής διαχείρισης, «αξιοποιώντας» και την επανεμφάνιση του προκατόχου του Αλέξη Τσίπρα στο προσκήνιο ως επικεφαλής νέου κόμματος.
- Από τον Ανδρέα Καψαμπέλη
Προκειμένου να ξεπεράσει τα δικά του αδιέξοδα για το παρόν και το μέλλον, βρίσκει σωσίβιο στο παρελθόν και κηρύσσει τον πόλεμο σε πολιτικά σκιάχτρα και φαντάσματα, με τα οποία ελπίζει ότι θα ενσπείρει τον φόβο στο εκλογικό σώμα και ιδιαίτερα στα τμήματα που έχουν αποστασιοποιηθεί ή και απομακρυνθεί από το κυβερνών κόμμα λόγω της πολιτικής και της γενικότερης μετάλλαξής του.
Σε μια περίοδο που η Ν.Δ. δεν καταφέρνει, παρά τις επικοινωνιακές ενέσεις, να ανακάμψει ουσιωδώς και στην πρόθεση ψήφου εξακολουθεί να κινείται στην περιοχή του 23%-25%, η επάνοδος του κ. Τσίπρα με τον νέο πολιτικό φορέα υπό την ονομασία ΕΛΑΣ προσφέρει στην κυβέρνηση ένα χρήσιμο αντίπαλο δέος. Στο πλαίσιο αυτό μάλιστα η στρατηγική της ελεγχόμενης πόλωσης αποκτά κεντρικό ρόλο, καθώς η τροφοδότηση ενός «νέου δικομματισμού» εκτιμάται ότι μπορεί να βοηθήσει και τους δύο πρωταγωνιστές του.
Η Ν.Δ. πρόκειται να κινηθεί από εδώ και πέρα προβάλλοντας τη διλημματική επιλογή «Μητσοτάκης ή επιστροφή στον Τσίπρα». Το επικοινωνιακό «φούσκωμα» (είτε είναι πραγματικό είτε όχι) του νέου εγχειρήματος επιχειρείται να λειτουργήσει διπλά για να ενισχύσει την εικόνα του Τσίπρα ως απειλής ώστε να συσπειρώσει το «γαλάζιο» ακροατήριο και να περιορίσει την αποσυσπείρωση προς τα δεξιότερα ή προς την αδράνεια. Ακόμα και αυτή η αίσθηση της απειλής όμως προβάλλεται «λελογισμένα», για να μην εξελιχθεί σε ομολογία αδυναμίας και απώλειας της πολιτικής κυριαρχίας.
Από την άλλη πλευρά το παιχνίδι του νέου δικομματισμού παίζει και ο πρώην πρωθυπουργός, αναπτύσσοντας ευθύς εξαρχής το αφήγημα ότι είναι αυτός που μπορεί «να νικήσει τον Μητσοτάκη». Στην πραγματικότητα ο κ. Τσίπρας σε αυτή τη φάση επιδιώκει, προβάλλοντας τα δικά του διλήμματα, να κυριαρχήσει στον χώρο της Κεντροαριστεράς και να αναδειχθεί τη βραδιά των εκλογών αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, θέτοντας ως στόχο την επάνοδο στην πρωθυπουργία στον επόμενο εκλογικό κύκλο.
Επιτιθέμενος με διάφορους τρόπους στον κ. Τσίπρα, ο κ. Μητσοτάκης τον δυναμώνει ως «βολικό» αντίπαλο, αλλά παράλληλα με αυτή την επιφανειακή σκληρή γραμμή επιχειρεί να επιτύχει κι άλλον έναν στόχο: την εκλογική αποδυνάμωση του ΠΑΣΟΚ ώστε να πέσει οριστικά από τη δεύτερη θέση. Γνωρίζοντας ότι ακόμα κι αν διατηρήσει την πρωτιά η Ν.Δ. η αυτοδυναμία είναι ανέφικτη, βλέπει στο ΠΑΣΟΚ -ή τουλάχιστον σε ένα τμήμα του- τον μελλοντικό εταίρο μιας κυβέρνησης συνεργασίας που με βάση τις υπάρχουσες τάσεις και τους συσχετισμούς αποτελεί ένα από τα πιο πιθανά σενάρια.
Το άλλο συζητούμενο σενάριο είναι ο σχηματισμός μιας ευρύτερης κυβέρνησης με πιο «οικουμενικά» ή «τεχνοκρατικά» χαρακτηριστικά και με επικεφαλής τρίτο πρόσωπο κοινής αποδοχής. Ο κ. Μητσοτάκης φέρεται ότι πιστεύει πως προσφεύγοντας σε δεύτερες ή ακόμα και τρίτες διαδοχικές εκλογές μπορεί να πιάσει ένα υψηλότερο ποσοστό, που θα του επιτρέψει αφενός να παραμείνει στην ηγεσία της Ν.Δ. και αφετέρου να εκβιάσει τη συνεργασία βουλευτών, από το ΠΑΣΟΚ κατά προτίμηση, που ως «τσόντα» θα συμβάλουν στον σχηματισμό κυβέρνησης.
Κλιμάκωση
Προφανής προϋπόθεση για να επιτευχθεί αυτό θεωρείται η απώλεια της δεύτερης θέσης για το κόμμα της σημερινής αξιωματικής αντιπολίτευσης, που θα το καταστήσει εντελώς ευάλωτο, κάνοντας μάλιστα αρκετούς να προβλέπουν από τώρα ότι θα τερματιστεί κατ’ αυτόν τον τρόπο και η «συγκατοίκηση» της δεξιόστροφης και αριστερόστροφης πτέρυγάς του.
Αυτά τα δεδομένα διαμορφώνουν και την κλιμάκωση της αντιπαράθεσης μεταξύ του ΠΑΣΟΚ και του νέου κόμματος Τσίπρα με «έπαθλο» τη δεύτερη -πολύτιμη, όπως αποδεικνύεται για τις μελλοντικές εξελίξεις στο πολιτικό σκηνικό- θέση. Σε παράπλευρη απώλεια της σύγκρουσης αυτής εξελίσσονται οι εταιρίες δημοσκοπήσεων, με τις οποίες έχει ανοίξει πόλεμο η Χαρ. Τρικούπη κατηγορώντας τες ουσιαστικά ότι για όλους τους παραπάνω λόγους παίζουν το παιχνίδι της κυβέρνησης ευνοώντας και «φουσκώνοντας» περαιτέρω το κόμμα του κ. Τσίπρα.
Οι μεθοδεύσεις πάντως φαίνεται ότι συνδυάζονται με τα όνειρα του κ. Μητσοτάκη και για το δικό του μέλλον. Πιστεύοντας ότι μπορεί να κρατηθεί στην εξουσία και μετά τις επόμενες εκλογές -έστω και με ένα σχήμα συνεργασίας- και διαβλέποντας ότι το ενδεχόμενο μετάβασής του σε κάποιο ευρωπαϊκό αξίωμα, όπως θα ήθελε, είναι αποδυναμωμένο, το σενάριο που κατά τις πληροφορίες της «κυριακάτικης δημοκρατίας» τον απασχολεί τώρα είναι η μεταπήδησή του στην Προεδρία της Δημοκρατίας, όταν λήξει η θητεία του Κ. Τασούλα το 2030. Στο πλαίσιο μάλιστα της επιδίωξης αυτής λέγεται ότι πρότεινε εν όψει της συνταγματικής αναθεώρησης και την άπαξ εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας, θεωρώντας ότι θα υπερψηφιστεί και θα ισχύσει από την αμέσως επόμενη φορά.
Πώς μπορεί να γίνουν το βατερλό της Ν.Δ. οι επαναληπτικές εκλογές
Το γεγονός είναι ότι η πολιτική ζωή έχει βυθιστεί στην παρακμή και έχει μπει εδώ και πολύ καιρό σε αστάθεια και παρακμή, πρωτίστως λόγω των εμμονών του κ. Μητσοτάκη και της απονομιμοποίησης που έχει η κυβέρνησή του παρά τη διατήρηση της αριθμητικής πλειοψηφίας στη Βουλή. Ακόμα όμως και αυτά τα σενάρια που καταστρώνουν στο Μέγαρο Μαξίμου για την παραμονή με κάθε είδους τρόπο στην εξουσία κινδυνεύουν να αποδειχθούν πολύ εύθραυστα.
Εστω κι αν επιβιώσει από τις πρώτες κάλπες λόγω χαμηλού ποσοστού ο κ. Μητσοτάκης, οι τυχόν επαναληπτικές μπορεί να αποτελέσουν το βατερλό του. Η επανάληψη εκλογών δεν είναι πάντα ευνοϊκή για τον φαινομενικά ισχυρό. Αν η Ν.Δ. πάει σε αυτές με χαμηλή συσπείρωση και υψηλή πόλωση, η απώλεια αυτοδυναμίας θα φέρει και διάβρωση του αφηγήματος της σταθερότητας, ενώ η πολιτική του φόβου μπορεί να αποδειχτεί βραχύβια όταν τα σκιάχτρα χάνουν την πειστικότητά τους και τα φαντάσματα αποκτούν σάρκα και οστά από την ίδια την πραγματικότητα των πολιτών.
Ολα αυτά δεν είναι καθόλου απίθανο να προκαλέσουν μια ευρεία -ακόμα και εντελώς ετερόκλητη- συσπείρωση των «αντιμητσοτακικών» δυνάμεων στον δεύτερο γύρο. Κι αυτό δεν είναι καθόλου θεωρητικό, όπως προκύπτει και από την πρόσφατη δημοσκόπηση της RealPolls για το Protagon. Εξετάζοντας τα σενάρια μιας δεύτερης Κυριακής, η μικρότερη διαφορά καταγράφεται στην περίπτωση που δεύτερο είναι το κόμμα της Μ. Καρυστιανού, με μόλις 3,41 μονάδες, τη Ν.Δ. στο 34,0% και την Ελπίδα για τη Δημοκρατία στο 30,6%.
«Είναι το σενάριο όπου η κυβέρνηση έρχεται πιο κοντά να χάσει την πρωτιά, όχι επειδή η Καρυστιανού πατάει πάνω σε σταθερή κομματική βάση, αλλά επειδή το κίνημά της λειτουργεί σαν δοχείο διαμαρτυρίας από όλο το πολιτικό φάσμα» αναφέρουν οι εκλογικοί ερευνητές.
Αντίθετα, στην περίπτωση που δεύτερο είναι το κόμμα Τσίπρα, τι παρατηρείται; «Η Ν.Δ. συγκεντρώνει 37,0% και πλησιάζει υπό προϋποθέσεις την αυτοδυναμία, ενώ το κόμμα Τσίπρα αναρριχάται στο 31,9%» και «λειτουργεί ως ένας κάποιος πόλος συσπείρωσης: τραβάει σημαντικό μέρος των μικρότερων κομμάτων της αντιπολίτευσης, αλλά ταυτόχρονα κινητοποιεί και τη βάση της Ν.Δ., που πιο εύκολα ψηφίζει “αμυντικά” απέναντι σε έναν παλιό αντίπαλο».
Θυμήθηκαν όψιμα τον Εθνάρχη Καραμανλή για να συσπειρώσουν τη βάση!
Η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη θυμήθηκε εσχάτως τον Εθνάρχη Κωνσταντίνο Καραμανλή, τις ρίζες και τις ιστορικές αναφορές του. Ξαφνικά. Απότομα. Ακομψα και μάλλον πανικόβλητα. Εκεί που επί επτά χρόνια το Μέγαρο Μαξίμου επένδυε πολιτικά στην αποδόμηση καθετί που θύμιζε καραμανλική παράδοση, σήμερα τα κυβερνητικά στελέχη επιστρατεύουν τον ιδρυτή της παράταξης ως ύστατο εργαλείο συσπείρωσης ενός ακροατηρίου που απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τη «γαλάζια» πολυκατοικία.
Οι δημοσκοπικές διαρροές προς τα δεξιά, η κοινωνική φθορά, η κόπωση από την αλαζονεία της εξουσίας και κυρίως οι δημόσιες παρεμβάσεις των δύο πρώην πρωθυπουργών Κώστα Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά έχουν προκαλέσει εμφανή νευρικότητα στο πρωθυπουργικό επιτελείο. Μέσα σε αυτή τη συνθήκη πολιτικής πίεσης, ο καραμανλισμός μετατρέπεται αίφνης σε ύστατο επικοινωνιακό καταφύγιο. Μόνο που η πολιτική μνήμη δεν διαγράφεται τόσο εύκολα. Γιατί η σημερινή ηγεσία της Ν.Δ. δεν υπήρξε απλώς αποστασιοποιημένη από την καραμανλική παράδοση. Επέλεξε συνειδητά να κόψει τις γέφυρες μαζί της. Μεθοδικά. Ιδεολογικά. Πολλές φορές με εμφανή περιφρόνηση και κυνισμό.
Αποκοπη
Για χρόνια το μητσοτακικό στρατόπεδο καλλιεργούσε την αντίληψη πως η περίοδος Καραμανλή ταυτίστηκε με «μακάρια ακινησία», με εθνική αδράνεια και με την οικονομική κατάρρευση που οδήγησε τη χώρα στα Μνημόνια. Το ίδιο το πρωθυπουργικό περιβάλλον δεν δίσταζε εκδικητικά να αφήνει να διαρρεύσουν ειρωνείες για την «καραμανλική μεμψιμοιρία» στην εξωτερική πολιτική, παρουσιάζοντας τις επιφυλάξεις και τις δημόσιες παρεμβάσεις καραμανλικών στελεχών σχεδόν ως αναχρονιστικά βαρίδια για τη νέα εποχή της ΝΔ. Το πρόβλημα, όμως, για το Μαξίμου είναι ότι αυτή η στρατηγική αποκοπής από τις ιστορικές καταβολές της παράταξης είχε δεδομένο πολιτικό κόστος, το οποίο ήρθε να προστεθεί στην καταστροφική πολιτική που ασκεί.
Η περίφημη «διεύρυνση στο Κέντρο» δεν λειτούργησε μόνο ως άνοιγμα προς ένα ευρύτερο ακροατήριο. Λειτούργησε και ως διαδικασία ιδεολογικής αποστείρωσης της Νέας Δημοκρατίας και των αξιών που πρέσβευε και με τις οποίες τοποθετούταν διαχρονικά στον πολιτικό χάρτη. Η παραδοσιακή φυσιογνωμία της κεντροδεξιάς παράταξης αντικαταστάθηκε σταδιακά από ένα πολυσυλλεκτικό σύστημα εξουσίας, όπου πρώην σημιτικοί εκσυγχρονιστές μετατράπηκαν σε γενίτσαρους του μητσοτακισμού, επικοινωνιολόγοι, τεχνοκράτες χωρίς πολιτική αναφορά και στενοί μηχανισμοί διαχείρισης συγκρότησαν ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης. Αυτή η μετάλλαξη δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε στο εσωτερικό της Ν.Δ. ούτε στην κοινωνική της βάση.
Γιατί ο καραμανλισμός, ανεξαρτήτως πολιτικών διαφωνιών, εξέφραζε μια διαφορετική αντίληψη εξουσίας. Με έμφαση στο πολιτικό μέτρο, στη θεσμική σοβαρότητα, στην εθνική αυτονομία και στην ανάγκη διατήρησης ισορροπιών μέσω μιας πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής. Αντίθετα, η Ν.Δ. των τελευταίων ετών με τη σφραγίδα του Κυριάκου Μητσοτάκη ταυτίστηκε όλο και περισσότερο με μια κλειστή και συγκεντρωτική λειτουργία εξουσίας. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αιχμές των πρώην πρωθυπουργών για τα Ελληνοτουρκικά, την εξωτερική πολιτική ευρύτερα, για τα ζητήματα του κράτους δικαίου και για τη συνολική φυσιογνωμία της παράταξης προκάλεσαν τέτοια ενόχληση στο πρωθυπουργικό περιβάλλον.
Γιατί ακριβώς άγγιζαν το πιο ευαίσθητο σημείο της σημερινής κυβέρνησης: την κατηγορία ότι η Ν.Δ. απομακρύνθηκε από τις παραδοσιακές αρχές της και διολίσθησε σε ένα μοντέλο εξουσίας χωρίς ιδεολογικές σταθερές, χωρίς εσωτερικά αντίβαρα και χωρίς ουσιαστική ανοχή στη διαφορετική άποψη. Και τώρα, οι ίδιοι άνθρωποι που επί χρόνια είτε υποβάθμιζαν είτε ειρωνεύονταν την καραμανλική παρακαταθήκη, επιχειρούν να εμφανιστούν ως φυσικοί συνεχιστές της. Επικαλούνται τον Εθνάρχη. Ανασύρουν φράσεις του. Στήνουν βίντεο με ιστορικές εικόνες. Ανακαλύπτουν εκ νέου τη «θεσμικότητα» και την «εθνική σοβαρότητα».
Μόνο που αυτή η όψιμη πολιτική νοσταλγία μοιάζει με πράξη απελπισίας κι όχι με ειλικρινή αυτοκριτική και επιστροφή στο ιστορικό μονοπάτι της παράταξης. Η πραγματικότητα είναι σκληρή για το κυβερνητικό στρατόπεδο. Η Νέα Δημοκρατία σε όλες τις δημοσκοπήσεις παραμένει καθηλωμένη πέριξ του 25%. Οι διαρροές προς τα δεξιά είναι αδιάκοπες. Η κόπωση απέναντι στο κραυγαλέα αποτυχημένο επιτελικό μοντέλο εξουσίας γίνεται ολοένα πιο εμφανής. Και το σημαντικότερο: ένα κομμάτι της παραδοσιακής «γαλάζιας» βάσης αισθάνεται πλέον πολιτικά και ιδεολογικά άστεγο μέσα στην ίδια του την παράταξη. Γι’ αυτό και η επίκληση στον Καραμανλή δεν αρκεί.
Το χρονικό σημείο της αναδίπλωσης μόνο τυχαίο δεν είναι. Στον προθάλαμο της προεκλογικής περιόδου δεν μπορείς να τραβήξεις μια κόκκινη γραμμή. Οταν επί χρόνια παρουσιάζεις τον καραμανλισμό ως συνώνυμο της στασιμότητας, υπονομεύεις κάθε εσωκομματική διαφοροποίηση, αντιμετωπίζεις με διάχυτη αλαζονεία οποιαδήποτε κριτική, δεν γίνεται ξαφνικά να ζητάς πολιτική νομιμοποίηση από την παράδοση που προηγουμένως αποδομούσες. Οι γέφυρες κατεδαφίστηκαν συνειδητά, με τον πολιτικό σχεδιασμό να βασίζεται στο «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» και με την πρωτοφανή ιδεολογική αποκοπή από την πολυετή ιστορία της Ν.Δ.
Με την πεποίθηση ότι η εξουσία αρκεί για να σβήσει την ιστορική μνήμη μιας ολόκληρης παράταξης. Τώρα, όμως, το Μέγαρο Μαξίμου ανακαλύπτει ότι η πολιτική φθορά δεν αντιμετωπίζεται με ιστορικά δάνεια και επικοινωνιακές φωτοσκιάσεις. Ιδίως όταν εκείνοι που επικαλούνται τον Καραμανλή είναι οι ίδιοι που μέχρι χθες θεωρούσαν αναγκαίο να απομακρυνθούν πλήρως από ό,τι εκείνος συμβόλιζε πολιτικά και ιδεολογικά.