Για χρόνια η κυβέρνηση Μητσοτάκη επένδυσε επικοινωνιακά στη συγκρότηση ενός πανηγυρικού αφηγήματος «κανονικότητας» και μιας χώρας που αφήνει πίσω της τις παθογένειες του παρελθόντος, αποκαθιστώντας την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα. Η νέα έρευνα του ΟΟΣΑ έρχεται να καταρρίψει με κρότο αυτό το αφήγημα, αφήνοντας απόλυτα εκτεθειμένους τους «ενοίκους» του Μεγάρου Μαξίμου που έχουν δημιουργήσει μια χώρα απόλυτης απαξίωσης.
- Από τον Kώστα Καββαδία
Η έρευνα του ΟΟΣΑ σε σχέση με το επίπεδο εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους δημόσιους θεσμούς και τους παράγοντες που τη διαμορφώνουν διεξήχθη σε 33 κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ και πέντε υπό ένταξη χώρες, ενώ στην Ελλάδα διενεργήθηκε από 10 Σεπτεμβρίου έως 17 Νοεμβρίου 2025, με σύγκριση των αποτελεσμάτων με την αντίστοιχη έρευνα του 2023.
Επιδείνωση
Οι αριθμοί δεν καταγράφουν απλώς μια δυσαρέσκεια αλλά την απόλυτη επιδείνωση μιας βαθιάς κρίσης εμπιστοσύνης προς το κράτος και τους θεσμούς, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες που παρουσίασαν τη μεγαλύτερη πτώση μεταξύ 2023 και 2025, μαζί με τη Χιλή και τη Σλοβακία. Ειδικότερα, μόλις το 24% των πολιτών δηλώνει ότι εμπιστεύεται τη Ν.Δ., όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ φτάνει το 40%. Μέσα σε μόλις δύο χρόνια η εμπιστοσύνη υποχώρησε από 32% σε 24%, ενώ σχεδόν δύο στους τρεις Ελληνες (64%) δηλώνουν πλέον ότι έχουν χαμηλή ή καθόλου εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση, έναντι 43% στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά σχετικά με τον καταστροφικό ρόλο του καθεστώτος του Μεγάρου Μαξίμου στην απαξίωση του πολιτικού συστήματος.
Ο ΟΟΣΑ δείχνει ακόμα ότι η οικονομική ανασφάλεια εξακολουθεί να αποτελεί τον βασικότερο παράγοντα αποδυνάμωσης της εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση. Στην Ελλάδα το χάσμα μεταξύ πολιτών που αισθάνονται οικονομικά ασφαλείς και εκείνων που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες ανέρχεται στις 27 ποσοστιαίες μονάδες, έναντι 18 ποσοστιαίων μονάδων στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Με άλλα λόγια, η οικονομική πίεση επηρεάζει την εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση πολύ εντονότερα από ό,τι στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ, στοιχείο που δύσκολα συνάδει με την «ειδυλλιακή» εικόνα μιας κοινωνίας που βιώνει τα οφέλη της οικονομικής ανάκαμψης. Η απόκλιση αυτή είναι από τις μεγαλύτερες που καταγράφονται στην έρευνα και αποτυπώνει το μέγεθος της διάβρωσης, ως αποτέλεσμα και των διαδοχικών σκανδάλων που στιγματίζουν ανεπανόρθωτα την κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Το ίδιο απογοητευτική είναι η εικόνα και στους βασικούς δημόσιους θεσμούς. Μοναδική ουσιαστική εξαίρεση αποτελούν οι Ενοπλες Δυνάμεις, στις οποίες δηλώνει εμπιστοσύνη το 62% των πολιτών, ποσοστό πολύ κοντινό με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (64%). Από εκεί και πέρα, όμως, η Ελλάδα υπολείπεται κατά πολύ σε όλους τους δείκτες. Συγκεκριμένα: Εθνικό Κοινοβούλιο (25%, ΟΟΣΑ 35%), ΜΜΕ (18%, ΟΟΣΑ 39%), Πολιτικά κόμματα (15%, ΟΟΣΑ 25%). Αντίστοιχα στον θεσμό της Αστυνομίας ο δείκτης εμπιστοσύνης περιορίζεται στο 44%, έναντι 60% στον ΟΟΣΑ, ενώ στα δικαστήρια και στο δικαστικό σύστημα μόλις στο 39%, έναντι 51%. Εξίσου χαμηλά είναι τα ποσοστά για την Τοπική Αυτοδιοίκηση (29%, ΟΟΣΑ 45%), τους διεθνείς οργανισμούς (34%, ΟΟΣΑ: 45%), την Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση (25%, ΟΟΣΑ 39%).
Η δυσπιστία των πολιτών αποτυπώνεται οδυνηρά και στην καθημερινή επαφή τους με το άκρως αποτυχημένο επιτελικό κράτος. Μόλις το 29% δηλώνει ικανοποιημένο από το σύστημα υγείας, όταν στον ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό ανέρχεται στο 54%, ενώ στην εκπαίδευση τα ποσοστά είναι 33% έναντι 60%.
Ακόμη και στις διοικητικές υπηρεσίες, όπου οι επιδόσεις είναι καλύτερες, η Ελλάδα υπολείπεται αισθητά (54% έναντι 68%) από τους διεθνείς μ.ό. Αντίστοιχα, μόνο το 36% θεωρεί ότι θα τύχει δίκαιης μεταχείρισης όταν αιτείται δημόσιες παροχές, έναντι 53% στον ΟΟΣΑ, ενώ μόλις το 21% πιστεύει ότι ένας δημόσιος υπάλληλος θα αρνηθεί χρηματικό αντάλλαγμα για την επίσπευση μιας διαδικασίας, όταν ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ φτάνει το 36%. Επιπλέον, η ευθύνη της κυβέρνησης είναι εξίσου βαριά και πανθομολογούμενη και στους δείκτες που αφορούν τη διαφάνεια και την ανταπόκριση της Δημόσιας Διοίκησης.
Το επιτελικό κράτος κάτω από τον πήχη
Το επιτελικό κράτος περνά ξανά πολύ κάτω από τον πήχη, καθώς μόλις το 39% των πολιτών θεωρεί ότι τα προσωπικά του δεδομένα χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για νόμιμους σκοπούς (ΟΟΣΑ 52%), το 37% πιστεύει ότι οι δημόσιες υπηρεσίες βελτιώνονται έπειτα από τα παράπονα των πολιτών (ΟΟΣΑ 42%), ενώ μόνο το 30% εκτιμά ότι οι υπηρεσίες προσαρμόζονται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας (ΟΟΣΑ 40%). Ακόμα χαμηλότερα βρίσκεται η εμπιστοσύνη στην πολιτική ανταπόκριση, καθώς μόλις το 20% θεωρεί πιθανό ένας βουλευτής να απαντήσει ουσιαστικά σε αίτημα ενός πολίτη.
Κατέρρευσε η εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η σημερινή κρίση εμπιστοσύνης αποτελεί το αποτέλεσμα μιας μακράς πορείας που ξεκινά από την οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας. Η Ελλάδα εισήλθε στην περίοδο των Μνημονίων έχοντας ήδη χαμηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης προς τους δημόσιους θεσμούς σε σχέση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Δράμα
Ωστόσο, μετά το 2010 η εικόνα επιδεινώθηκε δραματικά. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου που παραθέτει η έκθεση, η εμπιστοσύνη προς την κυβέρνηση, η οποία το 2004 ξεπερνούσε το 50%, κατέρρευσε στο ιστορικό χαμηλό του 7% το 2012, ενώ ακόμα και στις περιόδους σχετικής ανάκαμψης, το 2015 και το 2020, δεν ξεπέρασε ποτέ το 37%, παραμένοντας αισθητά χαμηλότερα από τον μέσο όρο της προ κρίσης περιόδου (44%).
Η δραματική αυτή μεταβολή συνδέεται άμεσα με τις πρωτοφανείς οικονομικές επιπτώσεις που βίωσε η χώρα. Οπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ, η Ελλάδα έχασε περίπου το 25% του ΑΕΠ της σε σχέση με το 2008, ενώ η ανεργία εκτοξεύθηκε στο 27%, το υψηλότερο επίπεδο της μεταπολεμικής περιόδου. Παρότι η οικονομία έχει πλέον επιστρέψει σε θετικούς ρυθμούς, η ανεργία έχει αποκλιμακωθεί στο 8,5% το 2025 και το διαθέσιμο εισόδημα εμφανίζει βελτίωση σε όλες τις εισοδηματικές κατηγορίες, η εμπιστοσύνη προς τους δημόσιους θεσμούς δεν ακολούθησε αντίστοιχη πορεία ανάκαμψης.