Οι πανηγυρισμοί στην Τουρκία για την υπογραφή της Αμυντικής Συμφωνίας με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία φαίνεται ότι άρχισαν να μετριάζονται και να καταλαγιάζουν, καθώς οι Τούρκοι συνειδητοποιούν τις μελλοντικές συνέπειες αυτής της στρατηγικής επιλογής. Ηδη από τις πρώτες αντιδράσεις φάνηκαν οι προβληματισμοί στην Τουρκία, καθώς έγιναν αντιληπτά τα νέα μέτωπα που δημιουργούνται για την Αγκυρα. Η πηγή όλων αυτών των κινήσεων της Αγκυρας έχουν σχέση με την αντιμετώπιση της απειλής του Ισραήλ.
Η Τουρκία από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο εφαρμόζει τη στρατηγική της «ουδετερότητας» στα θέματα που άπτονται της εξωτερικής της πολιτικής. Αυτή τη στρατηγική εφαρμόζει και ο Τούρκος πρόεδρος Ρ. Τ. Ερντογάν, εάν κρίνουμε από τις επιλογές της Αγκυρας στο Ουκρανικό και στον πόλεμο στο Ιράν. Η παραβίαση αυτής της ουδετερότητας της Αγκυρας λόγω του Ισραήλ την περίοδο αυτή φέρνει την Τουρκία εν όψει νέων απειλών και μετώπων με διάφορες οργανώσεις και χώρες της περιοχής.
Η πρωτοβουλία της ίδρυσης ενός σουνιτικού τόξου και της υπογραφής της Αμυντικής Συμφωνίας Τουρκίας – Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας ανήκει στην Αγκυρα. Από τον περασμένο Μάρτιο ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χ. Φιντάν ξεκίνησε μία προσπάθεια ίδρυσης μιας σουνιτικής αμυντικής συμμαχίας, βασιζόμενης στην προσφάτως υπογραφείσα αμυντική συμφωνία Πακιστάν – Σαουδικής Αραβίας.
Η Αγκυρα, φοβούμενη την απειλή του Ισραήλ, έθεσε το θέμα της ίδρυσης ενός ισλαμικού στρατού κατά τη συνάντηση ηγετών των μουσουλμανικών χωρών στη Διάσκεψη του Οργανισμού Ισλαμικής Συνεργασίας και του Αραβικού Συνδέσμου στο Κατάρ, στα μέσα του περασμένου Σεπτεμβρίου.
Το ενδιαφέρον είναι ότι, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου συμμετείχε στις σχετικές συναντήσεις των υπουργών Εξωτερικών Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, το Κάιρο δεν προσχώρησε στη συμφωνία προφανώς φοβούμενο την αντίδραση του Ισραήλ. Μετά την υπογραφή της Συμφωνίας στη Μέκκα και το θετικό κλίμα που επικράτησε στην Τουρκία, φαίνεται ότι έχουν αποσυρθεί τα χαμόγελα, καθώς αρχίζει να εμφανίζεται το βάθος του θέματος το οποίο φαίνεται ότι επιφυλάσσει νέα μέτωπα εναντίον της Τουρκίας στον αμυντικό αλλά και τον οικονομικό τομέα.
Τα χαμόγελα στην Τουρκία συνοδεύτηκαν και με αρνητικά σχόλια για Ελλάδα και Ισραήλ, κάνοντας λόγω για προβληματισμό της Αθήνας και του Τελ Αβίβ από την υπογραφή της Συμφωνίας. Ηδη στην τουρκική Εθνοσυνέλευση υπήρξε κριτική από το Καλό Κόμμα (ΙΥΙ) για τη σκοπιμότητα της Συμφωνίας με Πακιστάν και Σαουδική Αραβία, σε μία περίοδο όπου οι δύο τελευταίες χώρες αντιμετωπίζουν σοβαρές απειλές και θα κληθεί η Τουρκία, στη βάση της πρόβλεψης περί αμυντικής συνδρομής, να προστρέξει για βοήθεια με στρατό και αντιμετώπιση απειλών οι οποίες δεν στρέφονταν μέχρι πρότινος εναντίον της Αγκυρας.
Ηδη για τη Συμφωνία υπήρξε αντίδραση από το Ιράν, αν και το πιο αρνητικό δείγμα για την Τουρκία στη βάση της συνδρομής αποτέλεσαν οι πολλαπλές επιθέσεις των Χούθι εναντίον εγκαταστάσεων πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας. Ως αποτέλεσμα τούτου, πολλοί Τούρκοι αναλυτές και πολιτικοί παράγοντες αναρωτήθηκαν εάν θα πρέπει η Τουρκία να προστρέξει σε υποστήριξη του Ριάντ και να έρθει έτσι αντιμέτωπη με το Ιράν και φυσικά με τους Χούθι.
Ενα άλλο δίλημμα το οποίο θα μπορούσε να αντιμετωπίσει η Τουρκία στη βάση της παραγράφου περί αμυντικής συνδρομής που προβλέπει η Συμφωνία, είναι η στάση της Αγκυρας σε μία πιθανή αναζωπύρωση του μετώπου Πακιστάν – Αφγανιστάν ή και Πακιστάν – Ινδίας. Φυσικά υπάρχουν και οι οικονομικές προεκτάσεις για την Τουρκία μετά τη Συμφωνία με Πακιστάν και Σαουδική Αραβία. Ηδη τηλεοπτικά κανάλια της Ινδίας κάλεσαν τους πολίτες της χώρας σε μποϊκοτάζ των τουρκικών προϊόντων αλλά και σε ακύρωση των τουριστικών ταξιδιών προς την Τουρκία, προκαλώντας πλήγμα στον τουρισμό της χώρας και παγωμάρα στην Αγκυρα.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χ. Φιντάν, σε μια προσπάθεια μετριασμού των αντιδράσεων, ανέφερε ότι η Συμφωνία των τριών χωρών έχει παρόμοιο χαρακτήρα με το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ για συνδρομή των μελών σε περίπτωση που ένα μέλος της Συμμαχίας δεχθεί επίθεση από τρίτη χώρα. Η Τουρκία με την κίνηση αυτή φέρνει πιο κοντά το Ισραήλ, την Ελλάδα, την Κύπρο και την Ινδία. Αντίδραση για τη Συμφωνία αυτή υπήρξε και από πλευράς Τελ Αβίβ, καθώς αξιωματούχοι του Ισραήλ έκαναν λόγω για ανάγκη σύσφιξης των σχέσεων με Ελλάδα, Κύπρο, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) και Ινδία.
Ηδη ο Ισραηλινός υπουργός Υποθέσεων Διασποράς Α. Τσίκλι ανέφερε σε μήνυμα ότι «η Συμμαχία της Μέκκας είναι μια πολύ επικίνδυνη και ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη. Η Σαουδική Αραβία ουσιαστικά παρέμενε στο περιθώριο. Είχε ήδη συμφωνία άμυνας με το Πακιστάν, όμως από τη στιγμή που προχωρά μαζί με την Τουρκία, η οποία βρίσκεται σε άμεση αντιπαράθεση μαζί μας, μια αντιπαράθεση που θα μπορούσε να πάρει διαστάσεις με εξαιρετικά σοβαρές συνέπειες, τόσο στη Μεσόγειο όσο και στο συριακό μέτωπο.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που είναι πολύ πολύ κακή για εμάς, για το Ισραήλ. Αυτό απαιτεί από εμάς να εμβαθύνουμε τις συμμαχίες μας με την Ελλάδα και την Κύπρο, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Σομαλιλάνδη». Η βιωσιμότητα αυτής της Συμφωνίας θα δοκιμαστεί στην πράξη όταν η Αγκυρα θα κληθεί να προστρέξει σε αμυντική συνδρομή σε Πακιστάν και Σαουδική Αραβία μετά την επικύρωση αυτής από την τουρκική Εθνοσυνέλευση. Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να αξιολογήσει εκ νέου την αναγκαιότητα διατήρησης της πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία.
*Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτορας
