Από τον Νίκο Σώκο
Υπάρχει ένας θρύλος ότι ένα σημαντικό μέρος του κόσμου, εκείνο της νοτιοανατολικής Ευρώπης ή αλλίως των Βαλκανίων μοιράστηκε πάνω σε μια χαρτοπετσέτα! Ήταν τότε που ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Ουίνστον Τσώρτσιλ συναντήθηκαν στα πλαίσια της διάσκεψης της Μόσχας τον Οκτώβρη του 1944 και αποφάσισαν τις σφαίρες επιρροής τους σε μια μεταπολεμική Ευρώπη. Ο μύθος λέει ότι τα παραπάνω γράφτηκαν σε μια χαρτοπετσέτα, η οποία δε καταστράφηκε ποτέ.
Ο Οκτώβρης του 1944 ήταν ένας μήνας απελευθέρωσης για την Ελλάδα και όχι μόνο, στην οποία ήδη λίγο καιρό νωρίτερα είχε ξεκινήσει η απόβαση των Βρετανικών στρατευμάτων με σκοπό την ολική έξωση των Γερμανών. Αντίστοιχα στην Βουλγαρία ο κόκκινος στρατός βρισκόταν ήδη έχοντας επιτύχει μια ολοκληρωμένη απελευθέρωση.
Λέγεται ότι ο Τσώρτσιλ έδωσε στον Στάλιν μισό κομμάτι από χαρτί, στο οποίο ανέφερε ότι: Η Ρουμανία θα είχε 90% Σοβιετική επιρροή, η Ελλάδα 90% Βρετανική κι Αμερικανική επιρροή, η Βουλγαρία θα είχε ένα 75% της ΕΣΣΔ*, ενώ η Γιουγκοσλαβία και η Ουγγαρία θα μοιράζονταν στα δύο… Εν τέλει έπειτα από συζητήσεις των δύο ισχυρών ανδρών σε συνεργασία με τους υπουργούς εξωτερικών τους, Β. Μολότωφ ΕΣΣΔ, Α. Ήντεν Μ. Βρετανία, κατέληξαν σε έναν ολίγον διαφορετικό διακανονισμό.
Η διαφορά έγγυται στο ότι η Βουλγαρία και η Ουγγαρία θα βρίσκονταν 80% υπό την επιρροή των Σοβιετικών και 20% των Βρετανών. Ουσιαστικά μιλάμε για μια παραπάνω Βρετανική υποχώρηση, προκειμένου να κατευνάσουν τον Στάλιν, ο οποίος βρισκόταν αναντίρρητα στην εποχή της παντοδυναμίας του. Η ενημέρωση του αμερικανού Προέδρου, Φρανκλίνου Ρούσβελτ ήλθε λίγο αργότερα, τον οποίον διαβεβαίωσαν ότι επρόκειτο για μια κατάσταση διακανονισμού προκειμένου να μην προκύψουν παρεξηγήσεις μελλοντικά. Η κατάσταση αυτή έμεινε στην ιστορία με τον όρο “Η συμφωνία των ποσοστών”.
Η πηγή γνώσης για τη συγκεκριμένη συμφωνία είναι μονάχα τα απομνημονεύματα του Τσώρτσιλ τα οποία δυστυχώς δεν μπορούν να θεωρηθούν ιστορικά αληθή. Το χαρτί αυτό υπάρχει μονάχα σε αντίγραφο, ενώ πολύ βολικά ο Στάλιν ζήτησε από τον Τσώρτσιλ να κρατήσει το χαρτί για τον εαυτό του…
Αληθές η όχι το περιστατικό τα ποσοστά αυτά έχουν εντελώς συμβολική σημασία. Το πρόβλημα είναι ο κυνισμός με τον οποίον δύο ηγέτες θεώρησαν ότι μπορούν να μοιραστούν κομμάτια ενός ελεύθερου κόσμου και επίσης η επικύρωση μιας ήδη υπάρχουσας κατάστασης. Από τη μία ο κόκκινος στρατός βρισκόταν ήδη στην νοτιοανατολική Ευρώπη, από την άλλη η Αγγλία όντας ναυτική δύναμη, διεκδίκησε την Μεσόγειο θάλασσα, δηλαδή την Ελλάδα και την Γιουγκοσλαβία.
Οι ενδείξεις δείχνουν ότι ο Στάλιν ένα μήνα αργότερα όταν ξεκίνησε η περιπέτεια των Δεκεμβριανών στην Ελλάδα και στη συνέχεια ο εμφύλιος, θεωρητικά τήρησε την “συμφωνία” και δεν απέστειλε στρατιωτική δύναμη για να συμπαρασταθεί στον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ** και αργότερα στον ΔΣΕ***. Όμως την ίδια στιγμή βοήθησε τους αντάρτες τόσο σε υλικό επίπεδο (όπλα, πολεμοφόδια κα), όσο και σε διπλωματικό επίπεδο.
Είναι γεγονός ότι οι απόψεις γύρω από το συγκεκριμένο θέμα ποικίλουν και τα συμπεράσματα που προκύπτουν είναι σαφώς ανακριβή, ας μείνει στο μυαλό μας η συμβολικότητα του εγχειρήματος, άλλωστε το μέλλον παρουσιάστηκε κάπως διαφορετικό με περίτρανο παράδειγμα εκείνο της Γιουγκοσλαβίας και του ηγέτη της Τίττο, ο οποίος αν και φιλοσοβιετικός και ανέκαθεν κομμουνιστής στην αρχή, μετά το 1948 απομακρύνθηκε πλήρως από την Σοβιετική σφαίρα επιρροής, ακολουθώντας δική του πορεία “υπαρκτού Σοσιαλισμού”. Πού βρίσκεται λοιπόν η Αγγλία και η μισή επιρροή της στην Γιουγκοσλαβία; Μάλλον τελικά μονάχα στα απομνημονεύματα του Ουίνστον Τσώρτσιλ!
*ΕΣΣΔ: Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών
**ΕΑΜ-ΕΛΑΣ: Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο- Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός
***ΔΣΕ: Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδος
ΠΗΓΕΣ:
www.katiousa.gr/istoria/tsortsil-stalin-chartakia-symfonia-ton-pososton-gegonota-kai-mythoi/
Geofrrey Roberts: Beware greek gifts: “The Churchill-Stalin “percentages” Agreement of October 1944.
Ευάνθης Χατζηβασιλείου, Εισαγωγή στην ιστορία του μεταπολεμικού κόσμου, εκδόσεις Πατάκης, Αθήνα 2004, σελ 75-77.