Η δημοκρατία έχει πολλά ελαττώματα, αλλά είναι ένα πολίτευμα που δεν επιβάλλεταιΑπό τον
Μανώλη Κοττάκη
Δικτάτωρ (dictator) κατά ακριβολογία στα λατινικά είναι αυτός που διατάζει. Δικτάτωρ στην αρχαία Ρώμη ήταν αιρετός ο οποίος συγκέντρωνε μεταβατικά την εξουσία στο πρόσωπό του για μικρό χρονικό διάστημα σε έκτακτες περιστάσεις. Στην πατρίδα μας η μορφή αυτή πολιτειακής οργάνωσης έλαβε διάφορες μορφές κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, με πρωταγωνιστές σχεδόν πάντοτε αξιωματικούς των Ενόπλων Δυνάμεων.
Το Κίνημα που έγινε στο Γουδή έφερε τον Ελευθέριο Βενιζέλο στην εξουσία. Το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά δεν υφήρπασε την εξουσία. Ανεδείχθη μέσα από το Κοινοβούλιο και έπειτα εξελίχθηκε σε δικτατορία. Το καθεστώς των συνταγματαρχών κατέλυσε τη δημοκρατία με τα τανκς. Παρά τις διαφοροποιήσεις στις εκδοχές, δεν καταλείπεται καμία αμφιβολία: Η παγκόσμια εμπειρία δείχνει πως είτε πρόκειται για δικτατορίες δεξιές είτε πρόκειται για δικτατορίες αριστερές (Χότζα, Τσαουσέσκου κ.λπ.), η κατάληξή τους είναι η ίδια. Οι δικτατορίες οδηγούν μαθηματικώς αργά ή γρήγορα σε αιματοχυσίες και εθνικές τραγωδίες.
Παρακολουθώ με ενδιαφέρον την αναθεωρητική συζήτηση που έχει αρχίσει στην πατρίδα μας για τη δικτατορία του 1967 και τις συνέπειές της. Εως και το ΚΚΕ στα ντοκουμέντα του ομολογεί ότι κάποια από τις ηγεσίες της ήταν απείθαρχη προς το ΝΑΤΟ, όταν εκείνο ζητούσε στρατιωτικές διευκολύνσεις, και γι’ αυτό ανετράπη εσωτερικώς. Εως και το ΚΚΕ κάνει εκτενείς αναφορές στους ρυθμούς οικονομικής αναπτύξεως της Ελλάδας στα τέλη της δεκαετίας του 1960.
Ωστόσο, όλη αυτή η συζήτηση για τα επιμέρους παραγνωρίζει τη βασική αιτία για την οποία οι ξένες δυνάμεις ενθάρρυναν την κατάλυση της δημοκρατίας στη χώρα που τη γέννησε. Και, βεβαίως, κλείνει τα μάτια στην κατάληξή της. Η αιτία είναι γνωστή: το Κυπριακό. Ο ξένος παράγων ήθελε να λύσει το Κυπριακό κατά τον τρόπο που επιθυμούσε ο ίδιος. Οι «λύσεις» που του προσέφεραν οι δημοκρατικές κυβερνήσεις δεν του ήρκεσαν. Η κατάληξη του εγχειρήματος είναι επίσης γνωστή. Ο αόρατος δικτάτωρ Ιωαννίδης, ο οποίος σχεδίασε το πραξικόπημα εις βάρος του Μακαρίου σε σύσκεψη στην εξοχική οικία κεντρώου εκδότη στον Πόρο, απεδείχθη ο μοιραίος άνθρωπος.
Η δικτατορία των συνταγματαρχών έδωσε στους Τούρκους τη νόμιμη κατ’ αυτούς βάση για την επέμβαση στο βόρειο τμήμα του νησιού. Η δικτατορία έδωσε το έρεισμα στον Αττίλα να αφαιρέσει εθνικό έδαφος. Η δικτατορία ευθύνεται για το αιματοκύλισμα των αξιωματικών μας. Οσα βιβλία κι αν γραφτούν, όσες απόπειρες αναθεωρήσεως της Ιστορίας και αν γίνουν, αυτό το έγκλημα -να χάσουμε έδαφος, όταν στο τιμόνι της χώρας βρίσκονταν αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων- δεν παραγράφεται. Το μένος, που κρατεί μέχρι σήμερα, οπαδών της δικτατορίας κατά του Καραμανλή, στον οποίο επιχειρούν να χρεώσουν μέρος της τραγωδίας, δεν οφείλεται στον Αττίλα 2. Οφείλεται στο γεγονός ότι ο Εθνάρχης είναι ο μόνος ηγέτης δυτικής δημοκρατίας ο οποίος όχι μόνο δεν αμνήστευσε τους πρωταιτίους του πραξικοπήματος, αλλά αυτό που είπε για τα ισόβια απέδειξε ότι το εννοούσε απολύτως.
Από κει και πέρα, συζήτηση για το πώς φθάσαμε στη δικτατορία μπορούμε να κάνουμε «άφθονη». Ο Καραμανλής συνήθιζε να λέει ότι «η δημοκρατία στην Ελλάδα δολοφονήθηκε σε συνθήκες ελευθερίας». Οπως μεγάλη συζήτηση μπορούμε να κάνουμε για τα επιχειρήματα εκείνων που υποστηρίζουν ότι η συγκέντρωση ισχύος σε ένα πρόσωπο επιτρέπει την ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων. Πράγματι. Να μην ξεχνάμε όμως μόνο ένα πράγμα: Η δημοκρατία έχει πολλά ελαττώματα, αλλά είναι ένα πολίτευμα που σχεδιάστηκε για την πειθώ, όχι για την επιβολή!
