Από τον μυσταγωγικό καιοικογενειακό χαρακτήρα στους κλαρινογαμπρούς και στις «Κιμ Καρντάσιαν»
Από τον
Γιώργο Κ. Στράτο*
Γιορτάζουμε την Τετάρτη την Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου. Ο Δεκαπενταύγουστος δεν αποτελεί πένθιμο γεγονός για τον λαό μας, επειδή η Παναγία «μετέστη προς τη ζωήν». Κάθε άλλο, σε ολόκληρη τη χώρα το «Πάσχα του καλοκαιριού» θα το υποδεχθούν δεκάδες φημισμένα πανηγύρια.
Ενα από αυτά διοργανώνεται στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, το Γαρδίκι Ασπροποτάμου Τρικάλων, ένα από τα πιο ξακουστά βλαχοχώρια των Τζουμέρκων της Πίνδου. Είχα την τύχη από τα μικράτα μου να απολαύσω το εξαιρετικό τελετουργικό αυτών των πανηγυριών, που συνδυάζει την απόλαυση και τη χαρά με τη μυσταγωγία. Φρόντισαν για αυτό δύο αείμνηστοι συμπατριώτες μου, εμβληματικές προσωπικότητες του δημοτικού μας τραγουδιού, ο Σωτήρης Σγούρος με το κλαρίνο του, θείος του διάσημου πιανίστα Δημήτρη, και ο Δημοσθένης Βλαχαγγέλης – Καλαντζάκος με το λαγούτο του.
Σε αυτά τα όχι και τόσο μακρινά χρόνια, κάθε μαγαζί στην πλατεία του χωριού είχε τη δική του κομπανία. Η ορχήστρα στηνόταν πάνω σε ένα πρόχειρο πατάρι από τάβλες που ακουμπούσαν σε καφάσια. Γύρω από την πίστα, ακτινωτά, στρώνονταν μακριά τραπέζια όπου καθόταν ολόκληρο το σόι. Για τις περισσότερες οικογένειες αυτή η ετήσια συνεύρεση αποτελούσε και τη μοναδική συνάντηση, για την οποία μεσολαβούσαν πολλές φορές πολλά χρόνια και πολλά χιλιόμετρα. Η τελευταία επιβίωση του τσελιγκάτου, της κτηνοτροφικής οικογένειας που διέλυσε οριστικώς και αμετακλήτως η μεταπολεμική περίοδος.
Κάθε παρέα δικαιούνταν συγκεκριμένο προκαθορισμένο αριθμό χορών για τα μέλη της και η σειρά έβγαινε κατόπιν συμφωνίας. Οταν κάποιοι μεράκλωναν και δεν έλεγαν να κατέβουν, τότε είχαμε και καμιά γκλιτσομαχία, σαν κι αυτές στις οποίες συχνά κατέληγαν οι συνελεύσεις των κτηνοτρόφων για τον καθορισμό των χορτολιβαδικών εκτάσεων που ο καθένας θα οδηγούσε τα κοπάδια του στα βουνά το καλοκαίρι. Τα πνεύματα ηρεμούσαν με τη παρέμβαση των Κρητικών, συνήθως, χωροφυλάκων, οι οποίοι μπαίνοντας στο τοπικό πνεύμα δράττονταν της ευκαιρίας για να ρίξουν και καμιά μπαλωθιά! Μέχρι τα τέλη του περασμένου αιώνα, έτσι όμορφα πανηγυρίζαμε. Προς το ξημέρωμα, μάλιστα, έμεναν μόνο οι μερακλήδες, σχεδόν όλοι σε μια παρέα, και απολάμβαναν κυριολεκτικά την πανδαισία από τα σόλα των μερακλωμένων καλλιτεχνών, που παρέπεμπαν σε άλλους αιώνες.
Ωσπου «οργανωθήκαμε» και «εκσυγχρονιστήκαμε». Στην αρχή διάφοροι μορφωτικοί σύλλογοι, με όλο τον σεβασμό στα μέλη και στο λοιπό έργο τους, αποφάσισαν να σώσουν την παράδοσή μας. Το αποτέλεσμα, πέρα από τις αγαθές προθέσεις τους, ήταν να ξενερώσουν τους ανθρώπους, να ευνουχίσουν τη διάθεσή τους για συμμετοχή στη διασκέδαση και να τους μετατρέψουν σε θεατές μιας μάλλον αδιάφορης παράστασης, η οποία αφορούσε αποκλειστικά και μόνο τους συντελεστές της και τα κέφια τους.
Η αναμενόμενη αντίδραση δεν άργησε. Ποτισμένη από τη «χλίδα» των χρόνων της φούσκας, εξαπλώθηκε γρήγορα στα πανηγύρια ένθεν κι ένθεν της Πίνδου, από την Ηπειρο μέχρι το Βάλτο και το Ξηρόμερο, ως και όλη τη δυτική Πελοπόννησο, που πάνω κάτω ανήκει στην ίδια σκληρή παραδοσιακή σχολή του δημοτικού και του κλαρίνου.
Κάπως έτσι γεννήθηκε στις «Lady Gaga» η επιθυμία να τραγουδήσουν τη «Διαμαντούλα» και την «Νταϊλιάνα», και στις «Κιμ Καρντάσιαν» να χορέψουν «Τα καγκέλια» και το «Πώς το τρίβουν το πιπέρι». Από κοντά στη θέση των οικογενειακών τραπεζιών, άσπρες πλαστικές καρέκλες, άσπρα πλαστικά ποτήρια, φιάλες ουίσκι, «ρώσικα μπαλέτα», πούρα και αγνώστου προελεύσεως χαρτούρα, διαδέχτηκαν τα τσάμικα στον τόπο και το κομμένο κλαρίνο στο αυτί του πρωτοχορευτή. Η αλλοίωση είναι στα όρια της μετάλλαξης, καθώς κλαρινοράπερ και κλαρινογαμπροί επελαύνουν ανενόχλητοι κατά της αισθητικής και των αντοχών μας.
Παρά ταύτα, είμαστε σκληρό «μέταλλο» και είναι πολλά τα βιώματα για να μας αφήσουν να παραδοθούμε αμαχητί και ολοκληρωτικά στις άθλιες «υπερπαραγωγές του είδους».
Στο κάτω κάτω, πρώτα ο Θεός, του χρόνου, να ‘μαστε γεροί, αν δεν μας χωράει η πλατεία, παίρνουμε τα όργανα στο σπίτι και βγάζουμε εκεί το δικό μας γνήσιο πρόγραμμα. Ετσι, μπαμπά;
*Δικηγόρος – δημοσιογράφος
