Οι διεργασίες μεταξύ των ισχυρών μελών της ευρωζώνης, οι εξωτερικές σχέσεις με ΔΝΤ, G7, ΗΠΑ, και τα «παγωμένα» κεφάλαια της Ρωσικής Ομοσπονδίας
Η ανάδειξη του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup αποτελεί πραγματική επιτυχία της χώρας και της κυβέρνησης ως χτυπητή εξαίρεση στον κανόνα των επί εξαετία επικοινωνιακών πυροτεχνημάτων του Μαξίμου.
- Του Αλέξανδρου Τάρκα*
Ωστόσο, η πορεία του Ελληνα υπουργού θα εξαρτηθεί από τις εσωτερικές διεργασίες μεταξύ των ισχυρών μελών της ευρωζώνης, καθώς και από τις εξωτερικές σχέσεις της Ε.Ε. με τρίτα μέρη (ΔΝΤ, G7 και ΗΠΑ) σε θέματα όπου ο ίδιος θα έχει μάλλον περιορισμένες δυνατότητες παρεμβάσεων.
Χρονολογικά, πρώτη νάρκη στον δρόμο του κ. Πιερρακάκη αποτελεί ο τρόπος αξιοποίησης των «παγωμένων» κεφαλαίων της Ρωσικής Ομοσπονδίας προς όφελος της Ουκρανίας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 18ης-19ης Δεκεμβρίου αναμένεται να καθορίσει το αρχικό νομικό πλαίσιο χειρισμών, οπότε τους προσεχείς μήνες το Eurogroup (ατύπως) και το ECOFIN (θεσμικά) θα πρέπει να επεξεργαστούν τους τρόπους κάλυψης του χρηματοδοτικού κενού του Κιέβου που εκτιμάται στο τεράστιο ποσό των 210 δισ. ευρώ για τη διετία 2026-2027.
Οι δύο επιλογές που συζητούνται είναι το δάνειο επανορθώσεων (με εγγύηση τα ρωσικά κεφάλαια) και ο κοινός δανεισμός, αξιοποιώντας -κατόπιν ομόφωνης απόφασης των «27»- τα χρηματοδοτικά περιθώρια του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΠΔΠ) 2021-2027. Οποια επιλογή ή μείγμα επιλογών κι αν προκριθεί από τη σύνοδο κορυφής (συμπεριλαμβανομένων και διμερών εθνικών συνεισφορών), θα απαιτηθούν διαβουλεύσεις για τη δίκαιη κατανομή της οικονομικής επιβάρυνσης μεταξύ των κρατών-μελών.
Στη συνέχεια θα χρειαστεί η έκδοση κατευθυντήριων γραμμών για την τύχη των διμερών επενδυτικών συμφωνιών κάθε κράτους-μέλους με τη Μόσχα και, σίγουρα, ο πρόεδρος του Eurogroup θα επωμιστεί τις διαπραγματεύσεις με τα μέλη του G7 για τον έντιμο διαμοιρασμό του κόστους και διεθνώς. Ελληνες και ξένοι διπλωμάτες θεωρούν πιθανότατο να υπάρξει καθυστέρηση, οπότε η Ε.Ε. θα αναγκαστεί να καταφύγει σε ενδιάμεσες χρηματοδοτικές λύσεις μέχρι να εξασφαλιστεί η συναίνεση όλων των μελών του G7 (ΗΠΑ, Βρετανία, Ιαπωνία, Καναδάς, και οι κοινοτικές Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία).
Στην υπόθεση εμπλέκεται και το ΔΝΤ, καθώς θεωρεί απαραίτητη τη χρηματοδοτική στήριξη της Ε.Ε. προς την Ουκρανία για ολόκληρο το 2026, ώστε να μπορεί και το ίδιο να συμβάλει στη δημοσιονομική σταθερότητά της. Η δεύτερη νάρκη από την οποία απειλείται ο νέος πρόεδρος του Eurogroup είναι η αντίδραση της Ρωσίας στις αποφάσεις της Ε.Ε. Είτε το Κρεμλίνο προχωρήσει άμεσα σε πραγματικά αντίμετρα κατά ευρωπαϊκών τραπεζών είτε προτιμήσει τη συντήρηση κλίματος ανασφάλειας με φημολογούμενα αντίποινα, είναι βέβαιο πως θα υπάρξει πίεση στο ευρώ.
Το ζήτημα είναι περίπλοκο: Αφενός για τις Βρυξέλλες, που σταδιακά υιοθετούν αυστηρότερα μέτρα και για το ρωσικό «σκιώδη στόλο», αφετέρου για τη Μόσχα, που χρειάζεται τα κέρδη από την εξαγωγή υδρογονανθράκων για τη στήριξη της οικονομίας, τη συνέχιση του πολέμου και τον εκσυγχρονισμό του στρατιωτικού μηχανισμού της.
Τρίτη νάρκη στην άσκηση των καθηκόντων του κ. Πιερρακάκη θεωρείται η ασταθής σχέση της Ε.Ε. με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μεταξύ στελεχών ξένων αμυντικών βιομηχανιών συζητείται -ολοένα και συχνότερα τις τελευταίες εβδομάδες- η προοπτική αξιοποίησης των δεσμευμένων από την Ε.Ε. ρωσικών κεφαλαίων για την αγορά οπλικών συστημάτων και από τις ΗΠΑ. Πιθανώς, στο πρότυπο του προγράμματος PURL στο ΝΑΤΟ βάσει του οποίου οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι καταβάλλουν χρήματα σε ειδικό τραπεζικό λογαριασμό της Ατλαντικής Συμμαχίας για την αγορά αμυντικών συστημάτων αποκλειστικά αμερικανικής κατασκευής.
Xρηματοδότηση
Αν ένα νέο τέτοιο σχέδιο με χρήση κεφαλαίων υπέρ των ΗΠΑ υλοποιηθεί εντός του 2026, θα υπάρξει κενό χρηματοδότησης στην Ε.Ε. και τα μέλη της ευρωζώνης θα παγιδευτούν σε μεγαλύτερες συνεισφορές για την κάλυψη διάφορων αμυντικών αναγκών των ιδίων και της Ουκρανίας. Επιπλέον, το Eurogroup θα βρίσκεται σε ετοιμότητα για την αποφυγή κραδασμών από τις συνεχιζόμενες διαφωνίες μεταξύ της Ε.Ε. (η θεσμική αρμοδιότητα ανήκει, ασφαλώς, στην Κομισιόν) και των ΗΠΑ για εμπορικά θέματα.
Παρά τη συμφωνία Ουάσινγκτον – Βρυξελλών τον περασμένο Αύγουστο (με τη γνωστή ταπείνωση της κυρίας φον ντερ Λάιεν από τον πρόεδρο Ντ. Τραμπ) συζητούνται ακόμα διάφορες συμβιβαστικές προτάσεις για δασμούς και ποσοστώσεις σε ορισμένα αγαθά. Η δε Γαλλία προτείνει την επιβολή χρονικού ορίου στις όποιες συμφωνίες με τις ΗΠΑ.
Τέταρτη νάρκη στην πορεία του νεοεκλεγέντος προέδρου του Eurogroup είναι η μακρά λίστα διαφωνιών των μελών της ευρωζώνης (και των υπόλοιπων μελών της Ε.Ε.) για το ΠΔΠ της περιόδου 2028-2034 με εκτιμώμενο προϋπολογισμό 2 τρισ. ευρώ. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και η Κομισιόν θεωρούν απαραίτητη την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων μέχρι τον Δεκέμβριο του 2026, επειδή έπειτα από αυτές θα απαιτηθεί πολύμηνη νομοθετική εργασία.
Και, μάλιστα, σε ανασφαλές κλίμα λόγω τής, στο μεταξύ, λήξης πληρωμών από το Ταμείο Ανάκαμψης και της συνεχιζόμενης κρίσης στην Ουκρανία. Αρκετές χώρες, με πρωταγωνίστριες τη Γαλλία και την Ιταλία, δεν αποδέχονται την επιβολή της άκαμπτης προθεσμίας του Δεκεμβρίου του 2026, όπως και η Γερμανία που ευνοεί την παράταση για ακόμα μεγαλύτερο διάστημα, ως και στο β΄ εξάμηνο του 2027.
Ενας από τους κύριους λόγους της έλλειψης βιασύνης του Βερολίνου είναι ότι επιθυμεί να διαθέτει περισσότερο χρόνο, για να κινηθεί (πάλι) κατά των χωρών του Νότου με την απαίτηση ενσωμάτωσης μέρους της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) στα εθνικά σχέδια αγροτικής πολιτικής. Επί της ουσίας, ωθεί προς την ανατροπή ενός από τους πιο πετυχημένους (από το 1962) θεσμούς της ΕΟΚ και μετέπειτα Ε.Ε. που ωφέλησε και ωφελεί εκατομμύρια παραγωγούς και καταναλωτές.
Επίσης, η Γερμανία και τα άλλα μέλη του «μπλοκ των πλουσίων» (Αυστρία, Δανία, Ολλανδία, Σουηδία) πιέζουν για τη διατήρηση του συστήματος των λεγόμενων «διορθώσεων» με σκοπό την επιστροφή χρημάτων από το ΠΔΠ στα εθνικά τους ταμεία. Παράλληλα, στο πολιτικό επίπεδο ο κ. Πιερρακάκης ενδεχομένως απειλείται και από το πλαίσιο συνεννόησης του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με το Βερολίνο, που διευκόλυνε αποφασιστικά την εκλογή του στην ηγεσία του Eurogroup.
Εγκυρες πηγές βεβαιώνουν ότι το θέμα της αναθεώρησης της ΚΑΠ είχε τεθεί από τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς στον κ. Μητσοτάκη ήδη κατά τη συνάντησή τους τον περασμένο Μάιο, ενώ στο διάστημα που έχει μεσολαβήσει η Γερμανία είναι ο κύριος υποστηρικτής της «αξιοποίησης» των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων. Η σχέση Αθήνας – Βερολίνου και η απόδοση του κ. Πιερρακάκη θα επηρεαστούν και από τον ακριβή χρόνο ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων για το ΠΔΠ. Γιατί ενδεχόμενη ολοκλήρωσή τους το δεύτερο εξάμηνο του 2027 θα συμπέσει με την ελληνική προεδρία στην Ε.Ε.
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
