Το πολιτικό μήνυμα των ΗΠΑ είναι ότι, εξαιτίας και της παγίωσης ορισμένων πλεονεκτημάτων της Ρωσίας στην Ουκρανία, είναι πλέον επιτακτικό τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ να αναλάβουν μόνα τους το σκέλος των συμβατικών δυνάμεων της γηραιάς ηπείρου
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Πεντάγωνο, σε σειρά επαφών με την ελληνική κυβέρνηση, καθιστούν πλέον σαφή την προτίμησή τους σε κυρίως διμερείς διαβουλεύσεις για θέματα ασφάλειας, άμυνας και εξοπλιστικών προγραμμάτων, αγνοώντας, σε μεγάλο βαθμό, τις σχετικές διευθετήσεις στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης και του ΝΑΤΟ.
- Του Αλέξανδρου Τάρκα
Το πολιτικό μήνυμα της Ουάσινγκτον είναι ότι, εξαιτίας και της παγίωσης ορισμένων πλεονεκτημάτων της Ρωσίας (παρά και τις δικές της μεγάλες απώλειες) στην Ουκρανία, είναι πλέον επιτακτικό τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ να αναλάβουν μόνα τους το σκέλος των συμβατικών δυνάμεων της γηραιάς ηπείρου. Υστερα από μια μικρή μεταβατική περίοδο, μοναδική ευθύνη των ΗΠΑ θα είναι η πυρηνική αποτροπή. Είναι χαρακτηριστικό ότι κατά τις προ δεκαπενθημέρου συνομιλίες του στην Αθήνα ο αναπληρωτής βοηθός υπουργός Πολέμου των ΗΠΑ Ντέιβιντ Μπέικερ αναφέρθηκε μόνον παρεμπιπτόντως στην Ουκρανία.
Ο κ. Μπέικερ δεν επανέλαβε τη μέχρι πρότινος αμερικανική παρότρυνση για τη συνεισφορά μιας ελληνικής συστοιχίας Patriot στην ουκρανική αεράμυνα, ενώ ήταν ο ίδιος που -από πέρυσι την άνοιξη και μέχρι προ διμήνου- επέμενε ιδιαίτερα σε αυτό το θέμα. Το επιχείρημά του ήταν ότι, αφού η συγκεκριμένη συστοιχία έχει σταλεί από τον Δεκέμβριο του 2021 στη Σαουδική Αραβία και έχει υπογραφεί η Διακήρυξη των Αθηνών με την Τουρκία, δεν χρειάζεται πραγματικά για την ελληνική εθνική άμυνα.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να ενδιαφέρονται έντονα για τη συνδρομή της Ελλάδας στην αντιμετώπιση του ρωσικού «σκιώδους στόλου» και στις χρηματικές καταβολές προς το πρόγραμμα PURL του ΝΑΤΟ (πληρωμές από τα ευρωπαϊκά κράτη για την αγορά αποκλειστικά αμερικανικών όπλων προς μεταφορά στην Ουκρανία). Μετά, μάλιστα, τη συμβολική -όπως κρίνει η ηγεσία του ΝΑΤΟ- ελληνική συμμετοχή του 2025 την τελευταία στιγμή (μόλις τον Δεκέμβριο με ποσό 20 εκατ. δολάρια), θα ζητηθεί μεγαλύτερη ελληνική συνεισφορά για τις διαδοχικές, πολλές δέσμες του PURL κατά τη διάρκεια του 2026.
Παράλληλα, το οικονομικό – βιομηχανικό μήνυμα των ΗΠΑ προς την Αθήνα είναι ότι συμμερίζονται μεν το σκεπτικό και τη σκοπιμότητα των νέων Κανονισμών και προγραμμάτων της Ε.Ε. (SAFE, EDIP, ReARM Europe κ.λπ.), υπό τη λογική ενίσχυσης της κοινής διατλαντικής άμυνας, αλλά δεν πρόκειται να ανεχθούν μέτρα «ευρωπαϊκού προστατευτισμού». Αρμόδιοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι αμερικανικές εταιρίες, που επί σειρά ετών ήταν υπεργολάβοι ευρωπαϊκών αμυντικών βιομηχανιών, ξαφνικά περιορίζονται ή και αποκλείονται από νέα συμβόλαια. Η Κομισιόν φέρεται ότι ευνοεί τον αποκλεισμό τους, ειδικά από προγράμματα σχεδιασμού, έρευνας και ανάπτυξης, ώστε η αμερικανική πλευρά να μην έχει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και ανάμειξης στα συμβόλαια της εν συνεχεία υποστήριξης των συστημάτων (Follow-on Support).
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα αποτελεί μια ειδική περίπτωση, καθώς αμφισβητείται -για πρώτη φορά τόσο έντονα- το προβάδισμα των αμερικανικών αμυντικών εταιριών στις προμήθειες των Γενικών Επιτελείων. Από το 2019 ως σήμερα η μόνη μεγάλη παραγγελία αφορούσε τα F-35 για τα οποία, ως μαχητικό 5ης γενιάς, δεν υπήρχε ούτως ή άλλως εναλλακτική επιλογή. Η Ουάσινγκτον θα ευνοεί, στο εξής, μόνο τον διμερή χαρακτήρα των επαφών με την Ελλάδα για θέματα άμυνας, ασφάλειας και εξοπλισμών με ουσιαστική παράκαμψη των οργάνων της E.E. και της συλλογικής δράσης για την ανάθεση συμβολαίων σε ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Αλλωστε, παρόμοια στρατηγική διμερών συνεννοήσεων και επαφών, για να σπάσει το μέτωπο των «27», εφάρμοσε η Ουάσινγκτον με πολλά μέλη της Ε.Ε. και πέρυσι στο μείζον θέμα των δασμών μέχρι που ο λεγόμενος «εμπορικός πόλεμος» ανεστάλη με την κοινή δήλωση Τραμπ – Φον ντερ Λάιεν της 21ης Αυγούστου 2025 (αν και οι διαφωνίες συνεχίζονται).
Η πρόταση Μπέικερ
Κύριο κανάλι των διμερών επαφών θα είναι η Ανώτατη Συμβουλευτική Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου (HLCC) που αναβιώνει (όπως ανέφερε προ ημερών και η «Καθημερινή») ύστερα από πρόταση του κ. Μπέικερ. Η HLCC προβλέπεται από το άρθρο VI της Συμφωνίας Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) που υπογράφτηκε, επί κυβέρνησης Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, τον Ιούλιο του 1990 από τον υπουργό Εξωτερικών Αντώνη Σαμαρά και τον πρεσβευτή Μάικλ Σωτήρχος, παρουσία του υπουργού Αμυνας Ντικ Τσένεϊ. Οι πλέον πρόσφατες συνεδριάσεις της HLCC συνεκλήθησαν στην Ουάσινγκτον στις 30 Ιουνίου 2016 (17η σύνοδος) και στην Αθήνα στις 12 Απριλίου 2018 (18η), αλλά για άγνωστους λόγους ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης απέρριψε τη συνέχισή τους μετά το 2019.
Το μόνο όργανο που συνεδριάζει τα τελευταία χρόνια είναι η Μικτή Επιτροπή, η οποία, με βάση το άρθρο V της MDCA, ασχολείται αποκλειστικά με την επίλυση διαφορών ή ζητημάτων ερμηνείας, αλλά πρακτικά αναμειγνύεται και σε άλλα θέματα. Είναι χαρακτηριστικό ότι πέρυσι το καλοκαίρι η αμερικανική πρεσβεία πρότεινε για την ατζέντα της συνεδρίασης της Μικτής Επιτροπής το πενταετές πλάνο έργων υποδομών στη Σούδα, ένα μικρότερο έργο στη Λάρισα και τη σύσταση διαφόρων ομάδων εργασίας που δεν ανήκουν στην αρμοδιότητά της.
Σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες, πρόθεση της Ουάσινγκτον είναι η αναβάθμιση του ρόλου της HLCC να γίνει, πρώτον, με τον ορισμό του κ. Μπέικερ ως επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπίας (σ.σ.: την περίοδο 1990-2018 άλλοτε ηγούνταν βοηθός υφυπουργός και άλλοτε ο πρεσβευτής στην Αθήνα). Δεύτερο μέτρο είναι η πρόταση σύγκλησης διευρυμένων συναντήσεων εργασίας με εκπροσώπους των υπουργείων Εξωτερικών και Εθνικής Αμυνας της Ελλάδας. Δεν είναι ακόμα σαφές αν οι ΗΠΑ εννοούν την οργάνωση των διευρυμένων συναντήσεων μόνον παράλληλα με τις συνεδριάσεις της HLCC ή και πολύ πριν από αυτές με τη λογική της προετοιμασίας των συνομιλιών, όποτε θα υπάρξει μετεξέλιξη σε μια μορφή οργάνου διαρκούς λειτουργίας.
Τρίτο βήμα αναβάθμισης θα είναι η ένταξη στο State Partnership Program ((SPP) της Εθνικής Φρουράς των ΗΠΑ για τη μεταφορά τεχνογνωσίας, συνεκπαιδεύσεις και τη διαλειτουργικότητα συστημάτων. Πάντως, η αμερικανική πλευρά δεν έχει απαντήσει στην επιστολή επίσημου ελληνικού ενδιαφέροντος για το SPP που απεστάλη τον Οκτώβριο του 2024. Εξάλλου, ακόμα δεν έχει διευκρινιστεί πότε θα πραγματοποιηθεί ο 6ος γύρος του στρατηγικού διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ μολονότι σε λίγες ημέρες συμπληρώνονται δύο χρόνια από τη διεξαγωγή του 5ου γύρου, στις 9 Φεβρουαρίου 2024.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης θεωρούσε δεδομένη την οργάνωση του 6ου γύρου στις αρχές του 2025 και, αργότερα, έκρινε ως βέβαιο τον προγραμματισμό του για το φθινόπωρο ή τα τέλη του έτους μαζί με επίσκεψη στην Αθήνα του ομολόγου του, Μ. Ρούμπιο. Ως συνήθως, δεν επιβεβαιώθηκαν οι εκτιμήσεις του.
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη.
