Η στάση προηγούμενων κυβερνήσεων, που ήταν αφενός ξεκάθαρη διπλωματικά υπέρ της Δύσης και αφετέρου προσεκτικότατη στη διάθεση δυνάμεων, θα αποτελούσε χρήσιμο οδηγό για τον πρωθυπουργό
Η συμπαράταξη της κυβέρνησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και άλλες συμμαχικές χώρες είναι ορθή και αυτονόητη έναντι ενός καταπιεστικού καθεστώτος που επί 47 χρόνια εξήγε τρομοκρατία διεθνώς, αλλά χωρίς υπερβολές και ενέργειες που ίσως εμπλέξουν την Ελλάδα βαθύτερα στην αντιπαράθεση.
Από τη στιγμή που ακόμα και μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, υπογραμμίζουν τον αυστηρά αμυντικό χαρακτήρα όποιας συνδρομής τους, θα ήταν παράδοξο μία από τις λεγόμενες «μεσαίες» χώρες, όπως η Ελλάδα, να βρεθεί στην πρώτη γραμμή.
Η στάση προηγούμενων κυβερνήσεων, που ήταν αφενός ξεκάθαρη διπλωματικά υπέρ της Δύσης και αφετέρου προσεκτικότατη στη διάθεση δυνάμεων, θα αποτελούσε χρήσιμο οδηγό για τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Κατά τον Πρώτο Πόλεμο του Κόλπου το 1991 ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και ο υπουργός Εξωτερικών Αντώνης Σαμαράς πρόσφεραν ελεύθερες υπερπτήσεις συμμαχικών αεροσκαφών και πλήθος άλλων διευκολύνσεων, κρατώντας ταυτόχρονα τη διατεθείσα μία φρεγάτα σε αποστολές περιπολίας μακριά από την περιοχή των επιχειρήσεων.
Περίπου ταυτόσημες ήταν οι επιλογές των Κώστα Σημίτη και Γιώργου Παπανδρέου στο Δεύτερο Πόλεμο του Κόλπου, το 2003. Τη δε περίοδο 2004-2009 οι Κώστας Καραμανλής και Πέτρος Μολυβιάτης (ακολούθως, η Ντόρα Μπακογιάννη) ενέκριναν τη συμμετοχή στη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης του Αφγανιστάν μόνον με αποστολές Υγειονομικού και Μηχανικού και την εκ περιτροπής ανάληψη της διοίκησης του αεροδρομίου της Καμπούλ.
Αντίθετα, αρνήθηκαν κατηγορηματικά την επικίνδυνη (άνευ ελληνικού κέρδους) εμπλοκή στην οργάνωση κρατικών δομών στις αφγανικές επαρχίες και, παρά τα αλλεπάλληλα αιτήματα του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ, απέρριψαν την παραχώρηση επιθετικών ελικοπτέρων Απάτσι που τότε -και τώρα- διαθέτουν ελάχιστες συμμαχικές χώρες.
Σήμερα, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τον χρόνο και τον τρόπο τερματισμού του πολέμου και τις νέες διεθνείς ισορροπίες, όταν μάλιστα εξελίσσονται ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι πολιτικές και εμπορικές διαφωνίες στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Πάντως, η πρώτη απόφαση του κ. Μητσοτάκη, για την αποστολή της φρεγάτας FDI «Κίμων» και μαχητικών F-16 στην Κύπρο, είναι θετική ως χρήσιμο μέτρο στήριξης της Μεγαλονήσου. Ιδιαίτερα, μετά τη -με ευθύνη του πρωθυπουργού και των υπουργών Εξωτερικών και Ενέργειας- επιδείνωση των διμερών σχέσεων εξαιτίας της παταγώδους αποτυχίας του σχεδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector (το λεγόμενο «καλώδιο»).
Οι κινήσεις του «Κίμωνα» στη Μεγαλόνησο προσφέρουν την απροσδόκητη ευκαιρία μιας πρώτης δοκιμής των σχεδίων του υπουργείου Εθνικής Αμυνας και του ΓΕΕΘΑ για κάποια μορφή μονιμοποίησης της παρουσίας του Πολεμικού Ναυτικού στην ευρύτερη περιοχή μετά την πλήρη ωρίμανση του προγράμματος των φρεγατών FDI το 2027 και τις περαιτέρω αναβαθμίσεις τους από τη Naval Group (επίπεδα STD-2+ και STD-2++) τα επόμενα χρόνια.
Παράλληλα, μεγάλο ζητούμενο είναι τι και πώς μπορεί να κερδίσει η Αθήνα σε διπλωματικό και αμυντικό επίπεδο, καθώς η παρούσα κρίση θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες, με διαφορετικό τρόπο, πολύ πιο κοντά στην ελληνική επικράτεια. Γιατί μία από τις μεγάλες προκλήσεις παγκόσμιας σταθεροποίησης (ή μερικής σταθεροποίησης ή και… συνέχισης της αποσταθεροποίησης) αποτελεί η κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας. Τα Ηνωμένα Εθνη ενέκριναν, τον περασμένο Νοέμβριο, την αποστολή της δύναμης ISF (στο πρότυπο της προαναφερθείσας σχεδόν συνώνυμης επιχείρησης ISAF στο Αφγανιστάν) με σκοπό τη διατήρηση της ειρήνης, την οργάνωση νέας Παλαιστινιακής Αστυνομίας και την αποστρατιωτικοποίηση.
Η διαφορά
Ωστόσο, η μεγάλη διαφορά συγκριτικά με το Αφγανιστάν, όπου οι δυνάμεις των Ταλιμπάν είχαν εκδιωχθεί εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων και ο πληθυσμός στήριζε το νέο καθεστώς, είναι ότι η ισλαμική Χαμάς διατηρεί τον οπλισμό της και υποστηρίζεται από όσους θέλουν να αντισταθούν στο Ισραήλ.
Επομένως, ακόμα κι αν το Ιράν συντριβεί, η εξουδετέρωση της Χαμάς στη Γάζα θα είναι πολύ δύσκολη. Ηδη πολλοί εμπειρογνώμονες εκφράζουν αμφιβολίες για την ικανότητα της ISF και κυρίως για την πολιτική βούληση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν, άμεσα ή έμμεσα, τη Χαμάς.
Ο υφιστάμενος σχεδιασμός της ελληνικής κυβέρνησης για τη συμμετοχή στην ISF προβλέπει, αντιγράφοντας το μοντέλο της προ 20ετίας Ελληνικής Δύναμης Αφγανιστάν (ΕΛΔΑΦ), την προσφορά Υγειονομικού και Μηχανικού με προστασία τους από ειδικές και άλλες δυνάμεις του Στρατού. Οι ίδιοι εμπειρογνώμονες εκτιμούν ότι, λόγω της ιδιαιτερότητας της περίπτωσης της Γάζας, θα απαιτηθεί ειδική εκπαίδευση της ελληνικής αποστολής, τουλάχιστον για έναν μήνα, σε κάποια κοντινή περιοχή εντός του Ισραήλ ή, καλύτερα, στην ασφάλεια της Αιγύπτου.
Στη συνέχεια, η δεύτερη διαφορά, συγκριτικά με το κρατικό-διοικητικό χάος του Αφγανιστάν, θα είναι η απαιτούμενη υπογραφή, μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας, του κράτους του Ισραήλ και της διοίκησης της ISF, ειδικής συμφωνίας για το καθεστώς των ελληνικών δυνάμεων (Status Of Forces Agreement-SOFA). Η SOFA θα καθορίζει τα δικαιώματα και υποχρεώσεις των Ελλήνων στρατιωτικών, τη συγκεκριμένη μορφή αποστολών και τις περιοχές παρουσίας και δράσης τους. Σε αυτό το σημείο, της διαπραγμάτευσης της SOFA, η ελληνική κυβέρνηση θα έχει την ευκαιρία να θέσει τα δικά της αιτήματα προς την αμερικανική και την ισραηλινή πλευρά.
Αν, ασφαλώς, ξεπεραστεί η πρακτική της προσωπικής διπλωματίας του πρωθυπουργού που από το 2019 αποτυγχάνει να εξασφαλίζει ανταλλάγματα και περιπλέκει τα πράγματα με συμμάχους, εταίρους, φίλους και τρίτα κράτη. Ακούγεται απίστευτο (ειδικά στην παρούσα φάση των βομβαρδισμών κατά του Ιράν), αλλά τον Αύγουστο του 2022 ο πρωθυπουργός είχε εγκρίνει τη διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη ενός ιδιότυπου διμερούς συμφωνητικού.
Υποτίθεται πως με την υπογραφή του θα έληγαν η πειρατεία σε ελληνικά τάνκερ και η ομηρία των πληρωμάτων τους από τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι εκβίαζαν για την επιστροφή μεγάλου φορτίου ιρανικού πετρελαίου που είχαν κατασχέσει οι ΗΠΑ κατόπιν απόφασης δικαστηρίου της Χαλκίδας. Το -δισέλιδο- συμφωνητικό όριζε την παραίτηση της ελληνικής πλευράς από θεμελιώδη δικαιώματά της, παραβιάζοντας την εσωτερική έννομη τάξη, ενώ συζητείτο και η αναίρεση νόμιμων αξιώσεων κατά ιρανικών πλοίων και μίας ναυτιλιακής εταιρίας.
Οι διαπραγματεύσεις ανεστάλησαν (και βρέθηκε άλλη διαδικασία λήξης της πειρατείας-ομηρίας), όταν η κυβέρνηση συνειδητοποίησε ότι, εκτός από τα ημεδαπά νομικά προβλήματα, θα υπήρχε και αλλοδαπή αντίδραση, προερχόμενη, πρώτιστα, από το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ.
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης
επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
