Φωτιές και πυκνή βλάστηση

Από τα παιδικά μου χρόνια σφηνωμένη μένει στη μνήμη η εικόνα του ορεινού όγκου «Μπουζούρι», του Παλαιόκαστρου Θεσπρωτίας, που υψώνεται πάνω από το χωριό μου. Γυμνό, αδυσώπητα βραχώδες, σχεδόν απόκοσμο τοπίο, όπου η πέτρα κυριαρχούσε απόλυτα. Ούτε ένας θάμνος δεν κατάφερνε να ριζώσει στις απότομες πλαγιές του. Σήμερα, κάθε φορά που επιστρέφω στο αγαπημένο μου χωριό της Ηπείρου, αντικρίζω μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Το ίδιο βουνό μοιάζει πλέον με απέραντη ζούγκλα! Πυκνόφυτες συστάδες, πλούσια θαμνώδης βλάστηση και νεαρά δέντρα καλύπτουν κάθε γωνιά, σαν να ξύπνησε από αιώνιο λήθαργο μια κρυφή ζωτική δύναμη που άλλαξε ριζικά την όψη του τόπου μέσα σε ελάχιστες δεκαετίες.

Μέσα σε περίπου σαράντα χρόνια που θυμάμαι τον εαυτό μου να ανεβαίνει εκείνα τα μονοπάτια, συντελέστηκε μια αθόρυβη αλλά ριζική μεταβολή. Η φύση, απαλλαγμένη από την παλιά ανθρώπινη πίεση, ξαναπήρε την εξουσία με ακαταμάχητη ορμή. Οι παραδοσιακές δραστηριότητες που κάποτε κρατούσαν το τοπίο ανοιχτό, δηλαδή η περιπλανώμενη κτηνοτροφία, η συστηματική υλοτομία και η φροντίδα των ορεινών εκτάσεων υποχώρησαν δραματικά. Οι άνθρωποι εγκατέλειψαν σταδιακά την ύπαιθρο, αφήνοντας πίσω τους χώρους όπου άλλοτε κυριαρχούσαν οι βοσκότοποι και τα καλλιεργημένα χωράφια. Ετσι, η βλάστηση επεκτάθηκε ανεξέλεγκτα, δημιουργώντας ένα νέο, πυκνότατο οικοσύστημα και μία υπέρμετρα πυκνή χλωρίδα.

Αυτή η δραματική αύξηση δεν είναι τοπικό φαινόμενο. Σε ολόκληρη την Ελλάδα η μείωση της κτηνοτροφίας και της υλοτομίας έχει αυξήσει πολλές φορές και κατά 100% τη βλάστηση σε σχέση με την εικόνα που είχαμε πριν από 50 χρόνια! Δηλαδή έχουμε περίπου διπλάσια βλάστηση, ενώ σε ορισμένες ορεινές περιοχές η αύξηση ξεπερνά ακόμα και το 100%. Παράλληλα, οι καλοκαιρινές συνθήκες έχουν γίνει πολύ πιο ακραίες. Παρατεταμένοι καύσωνες, αφόρητη ζέστη και ξηρασία που στεγνώνουν κάθε χόρτο. Επιπλέον, το ηλεκτρικό δίκτυο έγινε σαφώς πυκνότερο σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια, πολλαπλασιάζοντας τις πιθανότητες σπινθήρων και τυχαίων αναφλέξεων.

Το αποτέλεσμα είναι ένα τελείως διαφορετικό τοπίο από εκείνο που γνωρίζαμε. Πρέπει πλέον να αποδεχτούμε ότι μέσα σε 50 χρόνια συντελέστηκε μια τρομακτικά μεγάλη αλλαγή στη χώρα μας. Οι δύο κύριοι παράγοντες, η δραστική υποχώρηση της παραδοσιακής διαχείρισης της υπαίθρου και οι σύγχρονες κλιματικές και υποδομικές συνθήκες, δημιούργησαν ένα περιβάλλον γεμάτο καύσιμη ύλη και αυξημένους κινδύνους. Χρειάζεται επειγόντως ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο που θα θέτει όρια, θα οργανώνει τη διαχείριση της βλάστησης και θα προστατεύει τις κατοικημένες περιοχές, ώστε οι φλόγες να μην απειλούν κάθε χρόνο ζωές και περιουσίες.