Παλιότερα, τότε που η Ελλάδα (δηλαδή μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70) τηρούσε τα ήθη και τα έθιμά της και δεν είχαμε ακόμη «γίνει Ευρώπη», από την Καθαρά Δευτέρα κι έπειτα άρχιζε –πραγματικά– η Μεγάλη Τεσαρακοστή, η Σαρακοστή, στην απλή καθομιλούμενη γλώσσα μας.
Κατά την Εκκλησία, πρόκειται για την περίοδο της καθαρτήριας διαδικασίας. Από την Καθαροδευτέρα, δηλαδή, αρχίζει η προετοιμασία του σώματος και της ψυχής, μέσω της νηστείας και της αποχής από εκδηλώσεις χαράς, μια περίοδος περίπου σαράντα και κάτι ημερών, που διαρκεί έως την Κυριακή του Πάσχα.
Η Σαρακοστή είναι η πιο παλιά από τις μεγάλες νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας και καθιερώθηκε τον 4ο μ.Χ. αιώνα. Αρχικά διαρκούσε έξι εβδομάδες, ενώ αργότερα προστέθηκε και μία έβδομη, και τελικά διαρκεί 48 ημέρες. Βέβαια, όλα αυτά είναι σχετικά, διότι ο λαός πάντα έχει τη δική του άποψη και θεώρηση γύρω από το πώς και κατά πόσον πρέπει να διατηρεί τα έθιμά του.
Θυμάμαι μια Καθαροδευτέρα, στο σπίτι του κουμπάρου μας, που ήταν παπάς στο Μπάφι (σήμερα Κρυονέρι). Είχαμε πάει οικογενειακώς (ο μπαμπάς είχε αποκτήσει και αυτοκίνητο, ένα Σίμκα Ετουάλ, μοδέλο του 1960) και η μαμά είχε πάρει μαζί της ό,τι νηστίσιμο είχε βρει: κρεμμυδάκια φρέσκα, ταραμοσαλάτα, φασόλια μαυρομάτικα, σαλάτα από φακές, χταποδάκι ξιδάτο.
Με έκπληξη, όμως, διαπιστώσαμε ότι ο κουμπάρος παπάς είχε στο τραπέζι κρέατα, κοκορέτσι, λουκάνικα και ό,τι είχε απομείνει από το τραπέζι της Αποκριάς. «Α, κουμπάρα, σήμερα είναι Καθαρά Δευτέρα! Σήμερα θα φάμε όλα τα αρτύσιμα φαγητά που έχουν απομείνει! Γιατί, νομίζεις, δασκάλα γυναίκα, την αποκαλούμε Καθαρά Δευτέρα; Διότι… καθαρίζομεν! Καθαρίζομεν δηλαδή όλα τα φαγητά που έχουν απομείνει!» Και, κόβοντας ένα κομμάτι λουκάνικο χωριάτικο, της το επρότεινε… ψάλλοντας: «Αρπα λουκανίκα, βάλε στη μανίκα!»
Η μαμά, μέλος του Φιλόπτωχου Ταμείου του Ιερού Ναού Αγίου Χρυσοστόμου Νικαίας (αργότερα πήρε μετεγγραφή στον Αγιο Γεώργιο Κορυδαλλού, όταν άλλαξαν σπίτι), συνδύαζε μια χαρά το σχολείο που διηύθυνε με τα εκκλησιαστικά της, αλλά και με το κουμκάν που έπαιζε με τις φίλες της! «Μα, κουμπάρε, τρώνε σήμερα κρέας;» αντέτεινε. «Καθαρίζομεν, σου λέγω, με την ευχή του Θεού που δεν θέλει να πετάγονται τρόφιμα!» την αποστόμωσε!
Η μαμά, πάντως, γνώριζε καλά ότι κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής, κάθε Τετάρτη και Παρασκευή, τελείται η Προηγιασμένη Ακολουθία, ότι οι πιστοί μπορούν να λάβουν Θεία Κοινωνία, η οποία όμως έχει προαγιασθεί την προηγουμένη Κυριακή και γι’ αυτόν τον λόγο η Ακολουθία αυτή ονομάζεται Προηγιασμένη. Κι έτσι, μπαίναμε στη Σαρακοστή, αφού -έκτοτε και με άδεια του παπά- είχαμε «καθαρίσει» την Καθαρά Δευτέρα από σπληνάντερα μέχρι λουκάνικα!
Η ΑΚΙΣ
