Σήμερα, 62 χρόνια μετά, η ελληνική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης αριθμεί ελάχιστους, 1.000-3.000 ψυχές, κυρίως ηλικιωμένους
• Παραμονή της εθνικής επετείου σήμερα, αλλά η 24η Μαρτίου είναι και μία «αποφράς» ημερομηνία για τον Ελληνισμό. Εκείνη την ημέρα του 1964 οι τουρκικές εφημερίδες δημοσίευσαν τον πρώτο κατάλογο Ελλήνων υπηκόων που επρόκειτο να απελαθούν από την Κωνσταντινούπολη. Hταν η έναρξη της μαζικής εκδίωξης που σημάδεψε το τέλος της ακμάζουσας Ρωμιοσύνης της Πόλης.
- Του Ανδρέα Καψαμπέλη
Η διαδικασία είχε αρχίσει οκτώ ημέρες νωρίτερα, στις 16 Μαρτίου, όταν η κυβέρνηση του Ισμέτ Ινονού κατήγγειλε μονομερώς τη Σύμβαση Εγκατάστασης, Εμπορίου και Ναυσιπλοΐας του 1930. Η σύμβαση αυτή αποτελούσε το τελευταίο νομικό εχέγγυο που προστάτευε τους Ελληνες υπηκόους -δηλαδή όσους διατηρούσαν ελληνική ιθαγένεια, παρόλο που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Κωνσταντινούπολη- από αυθαίρετες διώξεις.
• Η κατάργησή της άνοιξε τον δρόμο για τις απελάσεις, οι οποίες συνδέθηκαν άμεσα με την κλιμάκωση της κρίσης στην Κύπρο και λειτούργησαν ως εργαλείο πολιτικής πίεσης κατά της Αθήνας. Οι απελάσεις εκτελέστηκαν με ψυχρή και μεθοδική αποτελεσματικότητα. Οι Ελληνες υπήκοοι -άνθρωποι που είχαν γεννηθεί εκεί, είχαν οικογένειες, σπίτια, μαγαζιά, εκκλησίες- λάμβαναν εντολή να εγκαταλείψουν την Τουρκία εντός λίγων ωρών ή ημερών. Επιτρεπόταν μόνο μία βαλίτσα βάρους έως 20 κιλά και το εξευτελιστικό ποσό των 20 δολαρίων. Ο,τι είχε χτιστεί με κόπο ετών -περιουσίες, επιχειρήσεις, αρχεία οικογενειών- έμενε πίσω.
• Από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο του 1964 απελάθηκαν περίπου 5.000 άτομα. Μετά τον Σεπτέμβριο ακολούθησε νέο κύμα με άλλους 10.000-11.000. Συνολικά, μέσα σε λίγους μήνες εκδιώχθηκαν 12.000-13.000 Ελληνες υπήκοοι. Το πραγματικό μέγεθος της τραγωδίας, όμως, ήταν ακόμα μεγαλύτερο. Λόγω μεικτών γάμων, οικογενειακών δεσμών και φόβου για περαιτέρω διώξεις, χιλιάδες Ελληνες τουρκικής υπηκοότητας αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν.
• Μέσα σε έναν χρόνο ο ελληνικός πληθυσμός της Κωνσταντινούπολης -που στις αρχές της δεκαετίας του 1960 αριθμούσε περίπου 80.000-90.000 άτομα- συρρικνώθηκε δραματικά, λόγω των διώξεων και των απελάσεων, σε μόλις 30.000 το 1965. Η τουρκική εφημερίδα «Cumhuriyet» ανέφερε ήδη τον Οκτώβριο του 1964 ότι 30.000 Τούρκοι υπήκοοι ελληνικής καταγωγής είχαν φύγει οριστικά.
• Η αντίδραση της ελληνικής πλευράς ήταν εντυπωσιακά χλιαρή και απογοητευτική. Η τότε κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου τήρησε μια εντελώς παθητική στάση. Καμία διπλωματική αντεπίθεση δεν υπήρξε, ούτε ισχυρή διεθνή πίεση, αλλά και δεν οργάνωσε μαζική υποδοχή ή ουσιαστική στήριξη για τους εκδιωχθέντες.
• Οι περισσότεροι έφταναν στην Ελλάδα σχεδόν με άδεια χέρια, χωρίς αποζημιώσεις, χωρίς προγράμματα ένταξης. Και η αδιαφορία αυτή άφησε βαθιά πληγή στις συλλογικές μνήμες των Κωνσταντινουπολιτών και ενίσχυσε την αίσθηση προδοσίας.
• Σήμερα, 62 χρόνια μετά, η ελληνική κοινότητα της Κωνσταντινούπολης αριθμεί ελάχιστους, 1.000-3.000 ψυχές, κυρίως ηλικιωμένους. Και η 24η Μαρτίου 1964 δεν ήταν μια απλή διπλωματική κρίση αλλά η κρατική, συστηματική εκρίζωση ενός αρχαιότατου ελληνικού στοιχείου, με σαφή στόχο την πλήρη «τουρκοποίηση» της Πόλης.
Από τη στήλη «Ο κοριός» της «δημοκρατίας»
