Ο δήμαρχος Κύθνου Σταμάτης Γαρδέρης μιλά για την έκρηξη του τουρισμού, τις ελλείψεις σε υγεία και προσωπικό, τα έργα υποδομών και τη μάχη για αξιοπρεπή ακτοπλοϊκή σύνδεση όλες τις εποχές του χρόνου
Η Κύθνος δεν είναι πια το «άγνωστο νησί» των Κυκλάδων. Από έναν ήσυχο προορισμό χαμηλού προφίλ, έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε σημείο έντονου επενδυτικού και τουριστικού ενδιαφέροντος.
- Συνέντευξη στον Βαγγέλη Φανίδη
Ομως, πίσω από τη ραγδαία ανάπτυξη κρύβεται μια καθημερινότητα γεμάτη πιέσεις: υποδομές που δοκιμάζονται, υπηρεσίες υγείας που παλεύουν να σταθούν όρθιες και μια ακτοπλοϊκή σύνδεση που συχνά αφήνει το νησί αποκομμένο. Ο δήμαρχος Κύθνου Σταμάτης Γαρδέρης μιλά για τη διαδρομή από το 2014 που εξελέγη δήμαρχος μέχρι σήμερα, για τις επιτυχίες αλλά και για τα όρια αντοχής και ανθεκτικότητας ενός μικρού νησιωτικού δήμου που καλείται να καλύψει κενά του κεντρικού κράτους.
Από την αφάνεια στον τουριστικό χάρτη
Οταν ο Σταμάτης Γαρδέρης ανέλαβε τα καθήκοντά του το 2014, η Κύθνος βρισκόταν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. «Σε συνέδρια της ΚΕΔΕ έλεγα ότι είμαι δήμαρχος Κύθνου και με τοποθετούσαν γεωγραφικά αλλού, συνήθως στα Δωδεκάνησα ή στα Επτάνησα» θυμάται. Χρειάζονταν διευκρινίσεις, συχνά με δόσεις χιούμορ του τύπου: «Είμαστε απέναντι από τη Μύκονο».
Σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Η οικονομική κρίση, η πανδημία και η ανάγκη για κοντινές αποδράσεις έφεραν το νησί στο προσκήνιο. Η εγγύτητα με την Αττική -λιγότερο από δύο ώρες από το Λαύριο- το μετέτρεψε σε προσιτό προορισμό για χιλιάδες επισκέπτες. Η αύξηση του τουρισμού έφερε μαζί της και επενδύσεις σε καταλύματα και εστίαση. Μικρές και μεσαίες ξενοδοχειακές μονάδες, ανακαινίσεις, νέες επιχειρήσεις. Η Κύθνος, από «άγνωστη», έγινε «ανακαλυμμένη». Ομως η επιτυχία έχει και τίμημα…
Ραγδαία ανάπτυξη χωρίς «φρένο»
«Δεν μιλάμε πια για ήπια ανάπτυξη» παραδέχεται ο δήμαρχος. «Μιλάμε για ραγδαία ανάπτυξη». Και αυτό δημιουργεί πίεση σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας. Υποδομές που σχεδιάστηκαν για πολύ μικρότερο πληθυσμό και τουριστικό όγκο καλούνται τώρα να εξυπηρετήσουν πολλαπλάσιες ανάγκες. Ο ΧΥΤΑ του νησιού, για παράδειγμα, είχε ορίζοντα ζωής δέκα ετών. «Με τους σημερινούς ρυθμούς, είναι ζήτημα αν θα αντέξει δύο» τονίζει. Το ίδιο ισχύει για τα λύματα, τη διαχείριση ογκωδών απορριμμάτων, τη γενικότερη καθαριότητα. Κι όμως, όπως λέει, το νησί καταφέρνει να διατηρεί μια εικόνα που ικανοποιεί τους επισκέπτες.
«Ακούμε συχνά ότι η Κύθνος είναι από τα πιο καθαρά νησιά που έχουν επισκεφτεί. Αυτό είναι άθλος με τα λίγα μέσα που διαθέτουμε». Η δημοτική Αρχή ενισχύει εποχικά τις υπηρεσίες με εργολαβίες, προσπαθώντας να καλύψει τα κενά προσωπικού που μαστίζουν συνολικά την Τοπική Αυτοδιοίκηση και ακόμη περισσότερο τους μικρούς νησιωτικούς δήμους.
Υγεία: Ο δήμος στη θέση του κράτους
Ενας από τους πιο κρίσιμους τομείς είναι η υγεία. Για χρόνια το Πολυδύναμο Περιφερειακό Ιατρείο της Κύθνου λειτουργούσε με σοβαρές ελλείψεις. Θέσεις προκηρύσσονταν, αλλά έμεναν άγονες, καθώς οι γιατροί δίσταζαν να μετακινηθούν σε ένα μικρό νησί με αυξημένες απαιτήσεις και περιορισμένες υποδομές. Η δημοτική Αρχή αποφάσισε να αναλάβει δράση. Από τον δημοτικό προϋπολογισμό δίνονται 500 ευρώ μηνιαίως ως επίδομα στους αγροτικούς ιατρούς, πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια. Πρόσφατα το ποσό διπλασιάστηκε για να προσελκύσει ειδικευμένους γιατρούς.
«Προσφέρουμε 1.000 ευρώ τον μήνα επιπλέον σε γενικό ιατρό ή παιδίατρο που θα στελεχώσει το ιατρείο, πέρα από τον μισθό του ΕΣΥ» εξηγεί ο κ. Γαρδέρης. «Η ίδια πρακτική αναμένεται να εφαρμοστεί και στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με ένα ικανοποιητικότατο επίδομα, προκειμένου να βοηθηθούν οι δάσκαλοι και οι καθηγητές που υπηρετούν στο νησί». Στην ερώτησή μας πού θα βρεθούν αυτά τα χρήματα, ο δήμαρχος ξεκαθαρίζει πως αυτά είναι καθαρά χρήματα του δήμου. Ούτε από κάποιο κρατικό πρόγραμμα ούτε από κάποια χορηγία». Η κίνηση αυτή δείχνει τη σκληρή πραγματικότητα της νησιωτικότητας: οι δήμοι καλούνται να καλύψουν βασικές κρατικές υποχρεώσεις. «Δεν είναι πολυτέλεια, είναι ζήτημα ασφάλειας για κατοίκους και επισκέπτες» επισημαίνει.
Μεγαλη προσφορα στο νησι
Ο Σταμάτης Γαρδέρης γεννήθηκε στη Δρυοπίδα της Κύθνου. Είναι απόφοιτος της Σχολής Εργοδηγών Ηλεκτρολόγων. Υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στη Μονάδα Υποβρύχιων Καταστροφών, με τον βαθμό του κελευστή, και είναι απόφοιτος του 86ου Σχολείου ΟΥΚ. Μετά την ολοκλήρωση της θητείας του εργάστηκε ως ειδικός ηλεκτρολόγος και στη συνέχεια άσκησε ελεύθερο επάγγελμα στον ίδιο τομέα.
Το 1999 επέστρεψε μόνιμα στην Κύθνο με την οικογένειά του και τα τρία του παιδιά. Για πάνω από δεκαπέντε χρόνια εργάστηκε στο νησί ως ηλεκτρολόγος, ενώ παράλληλα δημιούργησε μαζί με την οικογένειά του ξενοδοχειακή μονάδα στην περιοχή Κουρή. Το 2014 εξελέγη δήμαρχος Κύθνου και το 2019 και το 2023 επανεξελέγη, ανανεώνοντας την εμπιστοσύνη των κατοίκων του νησιού.
Παράλληλα με τα καθήκοντά του στον δήμο, ανέπτυξε ενεργή παρουσία σε συλλογικά όργανα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Διετέλεσε μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του Συνδέσμου Δήμων Ιαματικών Πηγών Ελλάδας και στη συνέχεια εξελέγη δύο φορές, με ευρεία πλειοψηφία, πρόεδρος του Συνδέσμου, θέση την οποία διατηρεί έως σήμερα.
Συμμετέχει επίσης στο διοικητικό συμβούλιο της ανώνυμης εταιρίας «Ιαματικές Πηγές Ελλάδος» του υπουργείου Τουρισμού, καθώς και στο διοικητικό συμβούλιο του Δικτύου Δάφνη. Επιπλέον, είναι πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Περιφερειακής Ενωσης Δήμων Νοτίου Αιγαίου και μέλος της Επιτροπής Τουρισμού της Κεντρικής Ενωσης Δήμων Ελλάδας.
Ιαματικά λουτρά: Ενα στοίχημα 30 εκατομμυρίων
Η Κύθνος διαθέτει έναν σπάνιο φυσικό πόρο: τις ιαματικές πηγές. Παρότι γνωστές ιστορικά, τα λουτρά παραμένουν κλειστά εδώ και χρόνια. Ο δήμαρχος τα θεωρεί «κλειδί» για την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου και την προσέλκυση επισκεπτών όλο τον χρόνο. Επειτα από μακρά συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς, προχώρησε διεθνής διαγωνισμός για την αξιοποίηση της περιοχής.
Το έργο κατέληξε σε ιδιώτη επενδυτή, ο οποίος έχει αναλάβει τη δημιουργία ενός σύγχρονου συγκροτήματος ιαματικού τουρισμού. Η επένδυση αναμένεται να φτάσει τα 30 εκατομμύρια ευρώ, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης περίπου τρία χρόνια. Περιλαμβάνει αναβάθμιση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων και επέκταση των ξενοδοχειακών υποδομών. «Θα αλλάξει το τουριστικό τοπίο της Κύθνου και, πιστεύω, της χώρας συνολικά στον τομέα της ευεξίας και της θεραπευτικής λουτροθεραπείας» λέει ο δήμαρχος. Το μεγάλο στοίχημα είναι να φέρει επισκέπτες και εκτός θερινής περιόδου, δίνοντας ανάσα στην τοπική οικονομία.
Υποδομές: Aγώνας δρόμου με τον χρόνο
Η αυξημένη ζήτηση σε νερό, αποχέτευση και οδικό δίκτυο αναγκάζει τον δήμο να σχεδιάζει σε βάθος εικοσαετίας. «Μέχρι σήμερα τα καταφέρνουμε οριακά, αλλά δεν μπορούμε να βασιζόμαστε στην τύχη» τονίζει. Εχουν κατατεθεί μελέτες και προτάσεις σε εθνικά και ευρωπαϊκά προγράμματα για έργα ύδρευσης, αποχέτευσης και διαχείρισης υδάτινων πόρων. Στόχος είναι η θωράκιση του νησιού απέναντι στη λειψυδρία που ήδη πλήττει άλλα νησιά των Κυκλάδων. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα οδοποιίας και πολιτιστικών υποδομών. Το νέο μουσείο του νησιού, που χρηματοδοτήθηκε μέσω ΕΣΠΑ από την Περιφέρεια, αποτελεί ένα από τα παραδείγματα επιτυχημένης συνεργασίας.
Ακτοπλοϊκή σύνδεση: Η μεγάλη πληγή
Παρά την τουριστική άνθηση, η Κύθνος βιώνει ένα χρόνιο πρόβλημα και αυτό είναι η αστάθεια στις ακτοπλοϊκές συνδέσεις, ιδιαίτερα τον χειμώνα. Η σύνδεση με τον Πειραιά διακόπηκε, καθώς κρίθηκε εμπορικά ασύμφορη από τις εταιρίες. Αν και υπήρξε προσωρινή επαναφορά δρομολογίων, η κατάσταση παραμένει εύθραυστη. Την ίδια ώρα, τα δρομολόγια από το Λαύριο, αν και συχνά το καλοκαίρι, μειώνονται δραματικά τον χειμώνα.
«Από 8 και 9 δρομολόγια την ημέρα το καλοκαίρι, πέφτουμε στα 3 την εβδομάδα τον χειμώνα, και αυτά αν το επιτρέψει ο καιρός» λέει χαρακτηριστικά. Σε έναν μήνα ακυρώθηκε πάνω από το ένα τρίτο των προγραμματισμένων δρομολογίων. Η απομόνωση δεν επηρεάζει μόνο τον τουρισμό αλλά και την κοινωνική ζωή. Μαθητικές και αθλητικές δραστηριότητες, μετακινήσεις ασθενών, προμήθειες – όλα εξαρτώνται από τη θάλασσα. Ο δήμαρχος βρίσκεται σε διαρκείς επαφές με το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και τους ακτοπλόους, ζητώντας λύσεις που να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τα οικονομικά κριτήρια, αλλά και τον ανθρώπινο παράγοντα.
«Δεν μιλάμε για νούμερα. Μιλάμε για ζωές, για παιδιά, για ηλικιωμένους» τονίζει. Δηλώνει αισιόδοξος για την πορεία των διαβουλεύσεων, καθώς, όπως μας είπε, ο αρμόδιος υπουργός Βασίλης Κικίλιας τον φιλοξένησε περισσότερο από δύο ώρες στο γραφείο του και πάσχιζε να βρει λύση στο ακανθώδες αυτό ζήτημα που ταλανίζει την Κύθνο (και όχι μόνο).
Ενα νησί που μεγαλώνει και… δοκιμάζεται
Η Κύθνος βρίσκεται σε μια καμπή. Από τη μία πλευρά, ανάπτυξη, επενδύσεις, διεθνές ενδιαφέρον. Από την άλλη, πίεση σε υποδομές, ανάγκη για μόνιμες λύσεις σε υγεία και συγκοινωνίες και ο φόβος μήπως χαθεί η ισορροπία. Ενα νησί που μέσα στην κρίση είχε ως κύριο επάγγελμα των κατοίκων την αγροτική παραγωγή και εργασίες γύρω από αυτήν, σήμερα παρουσιάζει μία εντελώς διαφορετική εικόνα, με σχεδόν αποκλειστική απασχόληση των κατοίκων στο τουριστικό προϊόν.
Ο Σταμάτης Γαρδέρης βλέπει την πρόκληση με ρεαλισμό. «Δεν μπορούμε να πούμε όχι στην ανάπτυξη. Μπορούμε όμως να παλέψουμε να γίνει με όρους που να αντέχει το νησί». Στο τέλος της συζήτησης γίνεται σαφές ότι η Κύθνος δεν ζητεί προνομιακή μεταχείριση, αλλά κανόνες που να λαμβάνουν υπόψη τη νησιωτική πραγματικότητα. Ενα νησί που μεγάλωσε γρήγορα, ίσως πιο γρήγορα απ’ όσο άντεχαν οι υποδομές του, αλλά που προσπαθεί να μη χάσει τον χαρακτήρα και την κοινωνική του συνοχή. Ο δήμαρχος Κύθνου δεν μιλά με όρους θριάμβου, αλλά ευθύνης.
Ανάπτυξη, ναι, όχι όμως χωρίς σχέδιο, χωρίς στήριξη και χωρίς όρια. Γιατί, όπως λέει και ο ίδιος, «το στοίχημα δεν είναι να γεμίσει το νησί κόσμο, αλλά να μπορεί να ζει αξιοπρεπώς όλο τον χρόνο». Και αυτό είναι ένα στοίχημα που δεν αφορά μόνο την Κύθνο, αλλά το μέλλον όλων των μικρών νησιών της χώρας.
