Σήμερα τα θραύσματα των Γλυπτών του Παρθενώνα, αύριο ίσως τα Μάρμαρα. Πετραδάκι πετραδάκι, όπως λέει και το γνωστό λαϊκό άσμα του αξέχαστου Μενιδιάτη, μπορεί μια μέρα να επιστρέψουν σπίτι τους τα μάρμαρα που αφαιρέθηκαν αυθαίρετα από την πατρίδα μας πριν από χρόνια για να «αιχμαλωτιστούν» τελικά στο Βρετανικό Μουσείο.
Για την ώρα πάντως φαίνεται να ανοίγει ο δρόμος για την επιστροφή των«αδέσποτων» θραυσμάτων, κυρίως από τον γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα, τα οποία βρίσκονται (κι αυτά αυθαίρετα!) στο μουσείο της αγγλικής πρωτεύουσας.
Το αίτημα εισηγήθηκε ο καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής, πρόεδρος του Μουσείου της Ακρόπολης, και για πρώτη φορά οι Βρετανοί έδειξαν πρόθυμοι να βάλουν νερό στο κρασί τους και να ξεκινήσουν συζητήσεις για τον επαναπατρισμό των αρχαίων ελληνικών θραυσμάτων, αν όχι όλων, τουλάχιστον κάποιων από αυτά, με σκοπό την επανένωσή τους με τα γλυπτά που εκτίθενται στην Αθήνα.
Ολα αυτά βεβαίως εφόσον επιτευχθεί η συνεργασία, την οποία εισηγήθηκε ο ίδιος στην τελευταία σύνοδο της UNESCO τον περασμένο Ιούνιο. Το θέμα ετέθη τότε για πρώτη φορά και είναι, φυσικά, ανεξάρτητο από το πάγιο και διαρκές αίτημα της Ελλάδας για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Παντερμαλής πρόκειται να απευθύνει επίσημα πρόσκληση σε κλιμάκιο του Βρετανικού Μουσείου να επισκεφθεί την Αθήνα μέσα στον Σεπτέμβριο, προκειμένου να δει την έκθεση των Γλυπτών του Παρθενώνα και να διαπιστώσουν τα μέλη του ιδίοις όμμασι αν υπάρχει η δυνατότητα επανατοποθέτησης των θραυσμάτων στα σημεία από τα οποία λείπουν. Να σημειωθεί ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει για πρώτη φορά. Το βασικό επιχείρημα με το οποίο πρόκειται να διαπραγματευτεί η ελληνική πλευρά είναι ότι η επανάκτηση της συνολικής εικόνας ενός γλυπτού, ακόμη και με την προσθήκη ενός μικρού σπασμένου μαρμάρου, αποτελεί πρώτα απ’ όλα θέμα επιστημονικής δεοντολογίας.
Μεταξύ των θραυσμάτων που θέλουν πολύ να επιστραφεί στην Αθήνα οι εκπρόσωποι του Μουσείου της Ακρόπολης είναι το πίσω μέρος του άνω κορμού του Ποσειδώνα από το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα, καθώς και το τμήμα του ποδιού μιας Λαπιθίδος που αρπάζει ένας Κένταυρος από τη 12η νότια μετόπη του ναού – μια σύνθεση που σώζεται σχεδόν ολόκληρη στο Μουσείο της Ακρόπολης.
Είναι γεγονός ότι η διάθεση συνεργασίας από τη βρετανική πλευρά φάνηκε από τον Ιούνιο, στο πλαίσιο της 18ης Συνάντησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής της UNESCO, που έλαβε χώρα στο Παρίσι για την προώθηση της επιστροφής των πολιτιστικών αγαθών στις χώρες καταγωγής τους. Ενα από τα κύρια θέματα που συζητήθηκαν εκείνες τις μέρες ήταν φυσικά και τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Αναφορικά με αυτά -δυστυχώς- για μια ακόμη φορά η εκπρόσωπος του υπουργείου Πολιτισμού της Βρετανίας κυρία Μπάουερ επανέλαβε ότι το ζήτημα εμπίπτει στην αποκλειστική εποπτεία και διαχείριση του Συμβουλίου Διοικητών του Βρετανικού Μουσείου. Εδειξε όμως θετική διάθεση για τη συζήτηση της επιστροφής των θραυσμάτων αλλά και για το θέμα της τρισδιάστατης ψηφιακής σάρωσης της ζωφόρου του Παρθενώνα όσον αφορά τα τμήματα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Σε ό,τι αφορά ειδικά τα «αδέσποτα» αρχαία ελληνικά θραύσματα, αξίζει να σημειωθεί ότι δεν βρίσκονται μόνο στο Βρετανικό Μουσείο, αλλά και σε πολλά άλλα πολιτιστικά ιδρύματα του κόσμου, όπως στο Λούβρο και στα μουσεία της Βιένης και του Βερολίνου. Πριν από μερικά χρόνια το πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης επέστρεψε στη χώρα μας ένα τέτοιο θραύσμα. Πρόκειται για το πέλμα ανδρός, θραύσμα της βόρειας ζωφόρου, που έχει ήδη επικολληθεί.
Ηλίας Μαραβέγιας
