Με πολλές δεκάδες ύποπτα περιστατικά, κυρίως στη βόρεια Ελλάδα, και 17 επιβεβαιωμένα κρούσματα στο Κιλκίς, στην Κοζάνη, στην Πέλλα, στην Καστοριά και στα Τρίκαλα σε χρονικό διάστημα μόλις έξι μηνών, οι Ελληνες κτηνίατροι και ιολόγοι, οι δήμοι, οι φιλοζωικές ενώσεις και το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης κρατούν αναμμένο τον… πορτοκαλί συναγερμό της αιφνίδιας «επιστροφής» της («εξαφανισμένης» για δεκαετίες) θανατηφόρας λύσσας.
Η μάχη ενημέρωσης-ευαισθητοποίησης κυνηγετικών συλλόγων, μεμονωμένων κυνηγών και ιδιοκτητών κατοικίδιων συνεχίζεται πρωτίστως στην περιφέρεια και λιγότερο στα μεγάλα αστικά κέντρα. «Ο ιός της λύσσας απειλεί ανθρώπους και ζώα, αλλά είναι εγκληματικό να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για την εξόντωση ήμερων ή άγριων ζώων. Δυστυχώς καταγράφονται τέτοια περιστατικά τους τελευταίους μήνες σε διάφορες περιοχές» επισημαίνουν με ανησυχία οι φιλοζωικοί σύλλογοι, συστήνοντας ενημέρωση και πρόληψη, «όχι πανικό ή παραπληροφόρηση». Υπό την αιγίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης, η φιλοζωική ΜΚΟ Νοιάζομαι της συμπρωτεύουσας διοργανώνει σχετική ημερίδα με ομιλητές τρεις καθηγητές της Κτηνιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου σήμερα (18.30- 21.30) στο δημαρχιακό μέγαρο, με ελεύθερη είσοδο για τους πολίτες.
Στην Ελλάδα το τελευταίο κρούσμα λύσσας σε άνθρωπο είχε καταγραφεί το 1970 και σε ζώο (κυνηγόσκυλο στον Εβρο) το 1987. Μετά την πολυετή «απουσία» της, η ασθένεια… μας θυμήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2012, οπότε εντοπίστηκε λυσσασμένη κόκκινη αλεπού στη Σιάτιστα Κοζάνης. Ακολούθησαν και άλλες αλεπούδες, δύο σκύλοι (Καστοριά, Πέλλα, Νοέμβριος, Δεκέμβριος 2012, αντίστοιχα) και μία οικόσιτη γάτα στα Τρίκαλα, στα τέλη Φεβρουαρίου 2013. Πιο πρόσφατα, στα μέσα της περασμένης εβδομάδας, σήμανε νέος συναγερμός στον Κλειτσό Ευρυτανίας, όπου κτηνοτρόφος δέχθηκε επίθεση από αλεπού (η οποία δεν νοσούσε τελικά).
«Η λύσσα δεν είναι πια παρελθόν. Απαιτείται επαγρύπνηση για τον περιορισμό πιθανών περιστατικών. Δεν υπάρχει θεραπεία για τα ζώα που μολύνονται από τον ιό Lyssavirus (ραβδοϊός), ωστόσο ο άνθρωπος μπορεί να σωθεί» προειδοποιούν οι επιστήμονες του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΛΠΝΟ). Από την πλευρά τους, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης εξασφάλισε χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ενωση για πρόγραμμα «επιζωοτιολογικής επιτήρησης και καταπολέμησης της λύσσας σε άγρια ζώα και κατοικίδια», οι δήμοι καλούνται να βάλουν σε προτεραιότητα τον εμβολιασμό των αδέσποτων και οι ιδιώτες κτηνίατροι υπενθυμίζουν -με το «καλημέρα», πλέον- στους φιλόζωους την ανάγκη ετήσιου αντιλυσσικού εμβολιασμού των κατοικιδίων τους. Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν αναγκαία την ενημέρωση των κατοίκων σε περιοχές κοντά στα σύνορα και στα νησιά πλησίον των τουρκικών ακτών. «Τα τσοπανόσκυλα και τα κυνηγόσκυλα ανήκουν στην ευπαθή κατηγορία, καθώς συναντούν άγρια ζώα (αλεπούδες, κουνάβια, λύκους). Κι όμως, πολλοί κυνηγοί επιμένουν να μην τα εμβολιάζουν ή εγκαταλείπουν στην τύχη τους όσα δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες τους» αναφέρει η Πανελλήνια Φιλοζωική Ομοσπονδία.
Ο εμβολιασμός των δεσποζόμενων και αδέσποτων είναι το μοναδικό μέσο πρόληψης. Μέχρι πριν από περίπου 20 χρόνια οι κτηνιατρικές υπηρεσίες διενεργούσαν δωρεάν εμβολιασμούς σε κυνηγετικά και ποιμενικά σκυλιά, σε περιοχές έως 30 χιλιόμετρα από τα σύνορα. Σήμερα τα αντιλυσσικά εμβόλια γίνονται από ιδιώτες κτηνιάτρους με δαπάνη των ιδιοκτητών ή από φιλοζωικά σωματεία. Μόνο στην Ευρώπη καταγράφονται 6.000 κρούσματα, κυρίως σε άγρια σαρκοφάγα, ενώ οκτώ με 10 άνθρωποι πεθαίνουν ετησίως, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. «Ο ιός δεν κολλάει με το… χάιδεμα του ζώου ή μέσω ούρων και αίματος. Μεταδίδεται με το σάλιο κατά το δάγκωμα, επαφή του σάλιου σε δερματικές εκδορές ή από τους υγιείς βλεννογόνους και με εισπνοή του ιού από περιττώματα συνήθως νυχτερίδων» εξηγούν οι επιστήμονες του ΚΕΕΛΠΝΟ.
Σε σκύλους και γάτες η περίοδος επώασης κυμαίνεται από 10 ημέρες έως δύο ή περισσότερους μήνες και στα βοοειδή μεταξύ 25 και 150 ημερών. Στο σάλιο των μολυσμένων ζώων ο ιός υπάρχει περίπου τρεις ημέρες πριν από την εμφάνιση των κλινικών συμπτωμάτων. Στους σκύλους η λύσσα εμφανίζεται με δύο μορφές, τη μανιακή (όπως και στις γάτες) και την καταθλιπτική. Συμπτώματα της μανιακής είναι η αλλαγή συμπεριφοράς του τετράποδου που απομονώνεται σε σκιερά μέρη ή παρουσιάζει νευρικότητα. Συνήθως οι σκύλοι είναι ανόρεχτοι και «πειράζουν» το σημείο όπου έχουν δαγκωθεί. Στην αρχή τρομάζουν με το παραμικρό, αλλά γρήγορα γίνονται επιθετικοί. Από το στόμα ρέουν σάλια, το γάβγισμα γίνεται βραχνό και σταδιακά το σώμα παραλύει. Στην καταθλιπτική μορφή παραλύουν κατευθείαν οι μύες κατάποσης με ταυτόχρονη έντονη σιαλόρροια και νεκρώνουν τα άκρα. Σε αυτήν την περίπτωση συχνά οι φιλόζωοι νομίζουν ότι το κατοικίδιο κατάπιε κάτι μεγάλο και προσπαθούν να το βοηθήσουν εκθέτοντας τελικά τον εαυτό τους στη μόλυνση.
Χτυπά το κεντρικό νευρικό σύστημα και προκαλεί εγκεφαλίτιδα και παράλυση
Στις ομάδες υψηλού κινδύνου που θα πρέπει να εμβολιάζονται προληπτικά κατά της λύσσας ανήκουν όσοι απασχολούνται κοντά σε ζώα, όπως κτηνίατροι, δασικοί υπάλληλοι και εργαζόμενοι σε ζωολογικούς κήπους. Το «ταξίδι» του ιού μέσα στον ανθρώπινο οργανισμό είναι… ανηφορικό και γρήγορο, και η εκδήλωση των συμπτωμάτων εξαρτάται από την περίοδο επώασης του ιού που συνήθως κυμαίνεται μεταξύ δύο και οκτώ εβδομάδων.
Σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, που παρακολουθεί στενά το θέμα, οι έξι «σταθμοί» του ιού είναι οι εξής: Εισέρχεται μέσω του μολυσμένου σάλιου στους ιστούς, πολλαπλασιάζεται στους μυς, χτυπά μέσω των νεύρων το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα, φτάνει στον νωτιαίο μυελό, προσεγγίζει τον εγκέφαλο προκαλώντας θανατηφόρα εγκεφαλίτιδα και τέλος εισέρχεται στους σιαλογόνους αδένες και άλλα όργανα. Η νόσος χτυπά με πονοκέφαλο, μικρή αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, δυσφορία και πόνο ή ερεθισμό στο σημείο του τραύματος. Ακολουθεί περίοδος διέγερσης, που χαρακτηρίζεται από υπερβολική ευαισθησία στο φως και στον ήχο, και αυξημένη σιαλόρροια. Γρήγορα παρατηρούνται σπασμοί, στην αρχή στους μυς κατάποσης και έπειτα σε όλο το σώμα, απώλεια αισθήσεων και παράλυση των άκρων.
Για υπαρκτή απειλή της δημόσιας υγείας μιλούν οι κτηνίατροι και συμβουλεύουν πλέον τους πελάτες τους για τον τρόπο που θα πρέπει να συμπεριφέρονται στα κατοικίδιά τους αλλά και στα αδέσποτα. «Μην πλησιάζετε αδέσποτο, εφόσον δεν το γνωρίζετε ή διαπιστώνετε οποιαδήποτε αλλόκοτη αντίδραση. Χρησιμοποιήστε λουρί στη βόλτα με το κατοικίδιό σας. Για οτιδήποτε ασυνήθιστο ενημερώστε την κτηνιατρική υπηρεσία, τον δήμο ή τη δασική υπηρεσία της περιοχής σας» λένε οι γιατροί του ΚΕΕΛΠΝΟ. Σε περίπτωση σοβαρού δαγκώματος ή απλού γδαρσίματος πρέπει να γίνει άμεση περιποίηση της πληγής. Οι ειδικοί συμβουλεύουν: Καθαρίστε αμέσως τα τραύματα με άφθονο νερό και σαπούνι για 15 λεπτά. Βάλτε σε βάθος είτε οινόπνευμα είτε ιώδιο, αλλά όχι και τα δύο μαζί, και απευθυνθείτε σε γιατρό, περιγράφοντας λεπτομερώς το περιστατικό.
Οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται στο ΚΕΕΛΠΝΟ: 210-5212000, 210-5212054, www.keelpno.gr και [email protected]. Στο υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης: 210-2125725 και 2102125727 (τμήμα Ζωοανθρωπονόσων), www.minagric.gr.
Ελένη Ευαγγελοδήμου
