«Ο πατέρας έβλεπε σε μαγνητοσκόπηση έναν αγώνα ποδοσφαίρου στην τηλεόραση. Η μάνα έπλενε κάτι πιάτα στην κουζίνα κι εγώ μόλις είχα σκουπίσει τα χέρια μου στην κουζίνα. Και τότε έγινε. Ηταν λίγα λεπτά μετά τις 11 το βράδυ και το σπίτι μας άρχισε να ταρακουνιέται βίαια. Πιάτα έφευγαν από τα ράφια, διακοσμητικά έσπασαν, τα πολύφωτα αναβόσβηναν και χτυπούσαν στο ταβάνι. Ο βόμβος, αυτός ο φρικτός θόρυβος, δεν θα ξεχαστεί ποτέ…»
Ο Γιώργος Παπαδάκης ήταν στα 15 όταν σημειώθηκε ο φοβερός σεισμός 6,5 Ρίχτερ στη Θεσσαλονίκη, στις 11.07 στις 20 Ιουνίου 1978. Εκεί έχει «παγώσει» ο χρόνος στο ρολόι που βρίσκεται στην πρόσοψη της στοάς Μαλακοπής, όταν σημειώθηκε ο καταστροφικός σεισμός, που «κόστισε» 49 ανθρώπινες ζωές και σημάδεψε για πάντα τη Θεσσαλονίκη.
Οι ιστορίες από εκείνη τη φρικτή ημέρα και τους μήνες που ακολούθησαν, όπου ολόκληρη η πόλη νέκρωσε κυριολεκτικά, είναι χιλιάδες. Οι πιο παλιοί θυμούνται με… ανατριχίλα την ιστορία, στα όρια του θρύλου, ότι κυκλοφορούσε μια μαυροφορεμένη γυναίκα επί μέρες στην πόλη, έμπαινε στα ταξί και προμήνυε «μεγάλο κακό».
Το βράδυ της 20ής Ιουνίου είχε κουφόβραση. Λίγα λεπτά μετά τις 11 το βράδυ η Θεσσαλονίκη «χτυπήθηκε». Εκατοντάδες χιλιάδες ψυχές στριμώχτηκαν κάτω από τραπέζια και καμάρες κουφωμάτων, έτρεξαν στις σκάλες πολυκατοικιών για να προλάβουν να βγουν από τα κτίρια. Ουρλιαχτά, πανικός, φόβος. Η εικόνα των 12ώροφων πολυκατοικιών στην οδό Λαγκάδα να ταλαντεύονται σαν παιδικό παιχνίδι ακόμη σοκάρει όσους τη φέρνουν στη μνήμη τους. Για δευτερόλεπτα σταμάτησε ο χρόνος και ολόκληρη η Βόρεια Ελλάδα άκουσε το ουρλιαχτό του Εγκέλαδου. Μετά σιωπή.
Εκατοντάδες αντίσκηνα στήθηκαν στις μεγάλες αλάνες της πόλης, αλλά και στις αυλές των σχολείων. Η πολεοδομία εξέταζε τις πολυκατοικίες της πόλης και ανάλογα με το μέγεθος των ζημιών κολλούσε τη σχετική σήμανση. Υπήρχαν τρία χρώματα: κόκκινο (ακατάλληλο), κίτρινο (με ζημιές αλλά κατοικήσιμο), πράσινο (κατάλληλο).
Από το βράδυ της Τρίτης 20ής Ιουνίου σχηματίστηκαν ουρές αυτοκινήτων και μποτιλιάρισμα στις εξόδους της πόλης για την Πιερία και τη Χαλκιδική. Η Θεσσαλονίκη άδειασε, τα παιδιά πήγαν για διακοπές στον παππού και στη γιαγιά στο χωριό ή σε κατασκηνώσεις. Η πόλη επανήλθε στα πρώτα φοβισμένα βήματα ζωής ουσιαστικά το φθινόπωρο.
Το επόμενο πρωί φάνηκαν οι καταστροφικές συνέπειες. 49 νεκροί, οι 29 εκ των οποίων στην πολυκατοικία της πλατείας Ιπποδρομίου, 220 τραυματίες και περίπου 800.000 άστεγοι στον νομό.
Το τραγούδι του σεισμού
Υστερα από λίγους μήνες κυκλοφόρησε και το τραγούδι από τον Ηλία Κλωναρίδη σε στίχους του Πυθαγόρα και μουσική του Γιώργου Κατσαρού για τον σεισμό της Θεσσαλονίκης.
Αγέρας τ’ αυτοκίνητο για τη Θεσσαλονίκη.
Στην Κένεντι με πρόσμεναν
η Τζένη και η Βίκυ.
Κι ο ήλιος όπως έγερνε
κι ανάβανε τα φώτα,
η Σαλονίκη φάνταζε
καλύτερη από πρώτα.
Κορίτσια απ’ τη Βέροια,
κοπέλες απ’ την Ξάνθη,
το χάσμα π’ άνοιξε ο σεισμός
κι ευθύς εγιόμισ’ άνθη.
Η Σαλονίκη φόρεσε
το άσπρο της το ρούχο.
Αχ πόλη μου, αχ μάτια μου
με το σεβντά που σού’ χω.
Παρέα να τα πίνουμε
η νύχτα δε θα φτάσει
και στην υγειά σου φίλε μου
κι εβίβα σου καρντάση.
Η πολυκατοικία στην Ιπποδρομίου που έθαψε 29 ενοίκους!
Στην πλατεία Ιπποδρομίου συναντά κανείς σήμερα το Κέντρο Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης στο Μέγαρο Μπίλλη. Η πολυκατοικία που βρισκόταν στο σημείο κατέρρευσε και 29 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Ο Θόδωρος Κατσικάς διατηρεί ακόμη και σήμερα ραφείο στην οδό Μανουσογιαννάκη, λίγα μέτρα μακριά από το σημείο όπου βρισκόταν η πολυκατοικία.
«Επέστρεψα στο σπίτι μου και βρήκα τη σύζυγό μου. Είχε ενός έτους το ένα μας παιδί στην αγκαλιά και το δεύτερο στην κοιλιά. Κάθισα να δω στην τηλεόραση την ταινία «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» με τον Φούντα. Λίγα λεπτά μετά τις 11 συνέβη. Καθίσαμε με τους γείτονες αντάμα σε ένα ραδιοφωνάκι. Εκεί ακούσαμε ότι είχε καταρρεύσει πολυκατοικία στην Ιπποδρομίου. Ξημερώματα ξεκίνησα για το μαγαζί, δεν ξέραμε ποια πολυκατοικία είχε πέσει. Εκεί όπου μέχρι πριν από λίγες ώρες στεκόταν αυτό το θηρίο, πλέον υπήρχε ένα γκροτέσκο κενό. Μπάζα παντού και σκόνη, απίστευτη σκόνη παντού, δύο δάχτυλα είχε μέσα στο μαγαζί» περιγράφει ο κ. Κατσικάς.
Στο ραφείο του κ. Κατσικά βρήκαμε τον Βασίλειο Κωστάκη και τον Νίκο Ρένγκο, που είδαν μπροστά στα μάτια τους να καταρρέει η πολυκατοικία. «Η πολυκατοικία δεν έπεσε αμέσως. Πέρασαν 5-6 λεπτά από το φοβερό ταρακούνημα και ξαφνικά βυθίστηκε σαν φτιαγμένη από χώμα. Σοκαριστήκαμε, τα χάσαμε, νιώθαμε ότι είχαμε ψευδαισθήσεις» θυμάται ο κ. Ρένγκος.
«Βοηθούσαμε κι εμείς, βρήκαμε ένα παιδί κλεισμένο μέσα σε ντουλάπα, σώθηκε επειδή το είχαν βάλει εκεί οι γονείς του. Εκείνοι, ωστόσο, δεν γλίτωσαν. Βρήκαμε και μια ηλικιωμένη που είχε καθίσει στην κουνιστή πολυθρόνα της, στον 7ο όροφο της οικοδομής. Δεν κουνήθηκε, ακόμη κι όταν έπεσε η πολυκατοικία. Εκεί την βρήκαμε ζωντανή μέσα στα χαλάσματα, στην κουνιστή πολυθρόνα της» περιέγραψε ο κ. Κωστάκης.
Εκεί άφησε την τελευταία του πνοή και ο εργολάβος του κτιρίου, με τη σύζυγο και το παιδί του.
Β.Παπαζάχος: Δεν κινδυνεύει τα επόμενα δέκα χρόνια
Οταν ο φονικός εγκέλαδος «χτύπησε» τη Θεσσαλονίκη το 1978, όλοι κρέμονταν από τα χείλη του Βασίλη Παπαζάχου. Αν και τότε «φρέσκος» καθηγητής στο τμήμα Γεωλογίας του ΑΠΘ, στο πρόσωπό του βρέθηκε ο άνθρωπος που κλήθηκε να διαχειριστεί την κρίση που δημιούργησε ο σεισμός.
«Λίγες ημέρες πριν από τον σεισμό των 6,5 Ρίχτερ είχα εκλεγεί τακτικός καθηγητής στο ΑΠΘ. Ο Εγκέλαδος χτύπησε κι άφησε πίσω του δεκάδες νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και χιλιάδες αστέγους. Τότε διαπίστωσα ότι δεν υπήρχαν βασικά όργανα και κυρίως σεισμογράφοι για να μας παρέχουν δεδομένα και στοιχεία, ώστε οι σεισμολόγοι να εκτιμήσουμε το φαινόμενο και να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα για την εξέλιξή του» τονίζει στη «δημοκρατία» ο Βασίλης Παπαζάχος, θέλοντας να δείξει το μεγάλο μέγεθος των τεχνικών ελλείψεων που υπήρχαν.
«Πριν σημειωθεί ο κύριος σεισμός, έγιναν αισθητοί πολλοί προσεισμοί. Παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζαμε λόγω έλλειψης εξοπλισμού, προσπαθούσαμε να ενημερώσουμε τον κόσμο να λάβει μέτρα για την προστασία του» αναφέρει ο κ. Παπαζάχος.
Οι επιστήμονες μετά τον σεισμό προσπαθούσαν να καθησυχάσουν τον κόσμο και να επαναφέρουν την ψυχραιμία. «Βγήκαμε στους δρόμους, συγκροτήσαμε συνεργεία και κάναμε ελέγχους στα κτίρια. Τότε πίεσα όσο μπορούσα για να δημιουργηθεί τελικά το 1979 το Ινστιτούτο Τεχνικής Σεισμολογίας και Αντισεισμικών Κατασκευών, που συνέβαλε στην αντισεισμική θωράκιση των κτιρίων στον ελληνικό χώρο» σημειώνει ο κ. Παπαζάχος.
Μετά τον φονικό σεισμό της Θεσσαλονίκης τοποθετήθηκαν και σεισμογράφοι. «Σήμερα, χάρη στα δεδομένα που έχουμε και στις έρευνες που κάνουμε, είμαστε στη θέση να εκτιμήσουμε ότι τα επόμενα δέκα χρόνια δεν αναμένεται να σημειωθεί στη Θεσσαλονίκη μεγάλος σεισμός» επισημαίνει ο κ. Παπαζάχος.
Αριστείδης Μάτιος, Θάνος Χερχελετζής
