Για τον Δανό καθηγητή στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του πανεπιστημίου του Aαρχους Μπιορν Λομπόργκ η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου Ε.Ε. – ΗΠΑ μπορεί να αποτελεί την καλύτερη επιλογή που έχει ο πλανήτης. Σε άρθρο του στη «Huffington Post», ο Λομπόργκ, τον οποίο η βρετανική εφημερίδα «The Guardian» χαρακτήρισε «έναν από τους 50 ανθρώπους που θα μπορούσαν να σώσουν τον πλανήτη», σχολιάζει την πρωτοβουλία του Βρετανού πρωθυπουργού Ντέιβιντ Κάμερον να θέσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων της Συνόδου του G8 στη Βόρεια Ιρλανδία τη συμφωνία Ε.Ε. – ΗΠΑ για το ελεύθερο εμπόριο ως μια κίνηση σωτήριας στην παρούσα χρονική συγκυρία. Ο Κάμερον εκτιμά ότι το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να αυξήσει το παγκόσμιο ΑΕΠ έως και 1 τρισ. δολ. Για τον Λομπόργκ η εκτίμηση αυτή είναι πολύ χαμηλότερη των πραγματικών δυνατοτήτων…
Η Σύνοδος του G8 στο Λοκ Ερν της Βόρειας Ιρλανδίας έδωσε νέα ώθηση στην ιδέα της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ, που θα κατασταλάξει ως σχέδιο τον Ιούλιο στην Ουάσινγκτον. Ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, που επισκέφτηκε και το Βερολίνο, είναι ένθερμος υποστηρικτής, παρά το γεγονός ότι ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες, κάτι που έχουν αποδείξει οι συνεχείς αποτυχίες στις διαπραγματεύσεις στην Ντόχα. «Οι σχέσεις Ε.Ε. και ΗΠΑ είναι οι πιο εκτενείς στον κόσμο. Συνεισφέρουν σχεδόν το μισό του παγκόσμιου εισοδήματος. Εμπορευόμαστε κάθε χρόνο αγαθά και υπηρεσίες αξίας ενός τρισ. δολαρίων. Επενδύουμε, η μία πλευρά στην άλλη, σχεδόν 4 τρισ. δολάρια, που εξασφαλίζουν περίπου 13.000.000 θέσεις εργασίας στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Αυτή η εν δυνάμει πρωτοποριακή συμφωνία θα εμβαθύνει αυτούς τους δεσμούς».
Το σχέδιο, σε μια πρώτη ανάγνωση, προβλέπει τη μείωση των τελωνειακών δασμών και την άρση σειράς εμπορικών περιορισμών, εντός των επόμενων δύο ετών. Η Γερμανίδα καγκελάριος Ανγκελα Μέρκελ χαιρέτισε αυτό το βήμα: «Είμαι μεγάλη υπέρμαχος μίας τέτοιας εμπορικής συμφωνίας. Οι εμπειρίες μάς δείχνουν ότι όπου έχουν συναφθεί τέτοιες συμφωνίες προκύπτει ανάπτυξη και δίνεται ώθηση στο εμπόριο και στην εξέλιξη». Οπως τόνισε ο Βρετανός πρωθυπουργός Ντέιβιντ Κάμερον, ζητούμενο είναι να δοθεί νέα ώθηση στην παγκόσμια οικονομία και να διασφαλιστεί η παράλληλη ανάπτυξη των αναπτυσσόμενων και των βιομηχανικών χωρών, «εξασφαλίζοντας περισσότερες εμπορικές συμφωνίες, ώστε να διατηρούμε χαμηλά τις τιμές, περισσότερη διαφάνεια, ώστε να εγγυηθούμε τα φορολογικά έσοδα των αναπτυσσόμενων χωρών καταπολεμώντας τη φοροδιαφυγή και την εκτεταμένη φοροαποφυγή».
Σύμφωνα με έρευνα, μία τέτοια εμπορική συμφωνία θα αύξανε το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα στην Ε.Ε. κατά 5%. Η αντίστοιχη αύξηση σε ΗΠΑ και Βρετανία μάλιστα εκτιμάται ότι θα υπερέβαινε το 10%. Το γερμανικό ίδρυμα προβλέπει ωστόσο μειονεκτήματα για τις αναπτυσσόμενες χώρες και για παραδοσιακούς εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ, όπως το Μεξικό και τον Καναδά.
Υπάρχουν ωστόσο και τα αγκάθια. Η μεγάλη διαμάχη για την εξαίρεση του οπτικοακουστικού τομέα από τις διαπραγματεύσεις, οδήγησε τον πρόεδρο της Κομισιόν Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο να πει σε συνέντευξή του στην «International Herald Tribune» ότι εκείνοι που φοβούνται μια αμερικανική πολιτισμική εισβολή στην Ευρώπη «έχουν ατζέντα κατά της παγκοσμιοποίησης». Η εξαίρεση του οπτικοακουστικού τομέα αποτελούσε το βασικό αίτημα της Γαλλίας στις διαπραγματεύσεις για τη συνολική διατλαντική εμπορική και επενδυτική εταιρική σχέση. «Η κοινή μας προσπάθεια αποτελεί μέρος της συνολικής μας ατζέντας για την ανάπτυξη και την απασχόληση και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, ενισχύοντας το εμπόριο και τις επενδύσεις. Αποτελεί επίσης ισχυρή ένδειξη της αποφασιστικότητάς μας να διαμορφώσουμε έναν κόσμο ανοιχτό και βασισμένο σε κανόνες» είπε ο Μπαρόζο και επισήμανε ότι η πρόθεση όλων είναι «να προχωρήσουμε γρήγορα». Η συμφωνία ελευθέρου εμπορίου Ε.Ε. – ΗΠΑ θα μπορούσε να ενισχύσει το ΑΕΠ της Ε.Ε. κατά 0,5% ετησίως, καθώς και να συνδράμει στη δημιουργία περίπου 400.000 θέσεων εργασίας στην Ε.Ε., σύμφωνα με την Κομισιόν.
«Αναμένονται τεράστια οικονομικά οφέλη από τη μείωση της γραφειοκρατίας και την αποφυγή διαφορετικών κανόνων μελλοντικά. Θα προτιμούσα οι εταιρίες μας να επενδύουν σε νέα, καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες, καθώς και σε θέσεις εργασίας, παρά σε διπλούς ελέγχους και σε πολλαπλές επιθεωρήσεις ή ακόμα και σε ξεχωριστές γραμμές παραγωγής» είπε ο Μπαρόζο.
Οι Βρυξέλλες και η Ουάσινγκτον ελπίζουν να υλοποιήσουν την υπόσχεσή τους έως το τέλος της θητείας της Κομισιόν, τον Οκτώβριο του 2014. Ωστόσο, πολλοί πιστεύουν ότι το φιλόδοξο χρονοδιάγραμμα δεν είναι ρεαλιστικό, δεδομένου του ότι η Ε.Ε. διαπραγματεύεται συμφωνία ελευθέρου εμπορίου με τον Καναδά εδώ και τέσσερα χρόνια. Αλλοι φέρνουν ως παράδειγμα τη NAFTA, τη Βορειοαμερικανική Ζώνη Ελευθέρων Συναλλαγών, οι διαπραγματεύσεις της οποίας διήρκεσαν 14 μήνες. Παράδειγμα είναι και οι συνεχείς αποτυχίες κατάληξης σε συμφωνία του Γύρου της Ντόχα, που ξεκίνησε πριν από μια δεκαετία και δείχνει την έλλειψη αποφασιστικότητας των ηγετών των 153 κρατών-μελών του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) να αποδεχτούν τα οφέλη νέων κανόνων στο Διεθνές Εμπόριο, προτιμώντας την προσφυγή σε διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες που εξυπηρετούν πρόσκαιρα τα στενά συμφέροντά τους. Μέχρι στιγμής όλες οι προσπάθειες που έχουν καταβληθεί έχουν αποβεί άκαρπες, με εμπόδια επιμέρους τεχνικά θέματα διαπραγματεύσεων στο Εμπόριο Αγροτικών και Βιομηχανικών Προϊόντων καθώς και στις Υπηρεσίες.
Ωθηση στην ανάπτυξη
Το ερώτημα που παραμένει είναι τι αντίκτυπο θα έχει μια τέτοια συμφωνία μεταξύ Ε.Ε. – ΗΠΑ στις σχέσεις με τις αναπτυσσόμενες και αναδυόμενες οικονομίες. Η Ε.Ε. θεωρεί ότι όλοι θα ωφεληθούν. Το βασικό επιχείρημα για τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου είναι ότι η εξειδίκευση και η ανταλλαγή είναι προς όφελος όλων. Τα οικονομικά μοντέλα της Παγκόσμιας Τράπεζας δείχνουν ότι το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να αυξήσει το παγκόσμιο ΑΕΠ κατά εκατοντάδες δισ. δολάρια κάθε χρόνο και να ξεπεράσει έως το τέλος του αιώνα το ένα τρισ. δολάρια, στο οποίο αναφέρθηκε ο Κάμερον. Οι νέες ακαδημαϊκές μελέτες δείχνουν ότι το ελεύθερο εμπόριο μπορεί να δώσει την ώθηση στην ανάπτυξη. Παραδείγματα, κατά τον Λομπόργκ, είναι η Κορέα, από το 1965 και μετά, η Χιλή, μετά το 1974, και η Ινδία, μετά το 1991. Οι εκτιμήσεις είναι ότι το ετήσιο παγκόσμιο ΑΕΠ θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 5 τρισ. δολάρια έως το 2020.
Τα μεγαλύτερη οφέλη θα λάβει (και πάλι) η Γερμανία με διπλασιασμό εξαγωγών
Σύμφωνα με μια νέα έρευνα του ιδρύματος Bertelsmann και του Κέντρου Οικονομικών Μελετών του Μονάχου, μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ θα μπορούσε να έχει τεράστια οφέλη για τη Γερμανία, η οποία θα έχει τη μερίδα του λέοντος στην Ευρώπη, με 181.000 νέες θέσεις εργασίας και αύξηση του κατά κεφαλήν εισοδήματος κατά 4,68%. Η έκθεση διαπίστωσε ότι όλα τα μέλη της ζώνης ελεύθερων συναλλαγών θα επωφεληθούν από τη συμφωνία, με τις ΗΠΑ να εμφανίζονται ως ο μεγαλύτερος νικητής. Σύμφωνα με την έρευνα, η Διατλαντική Συνεργασία Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙΡ) θα παρέχει τα μέγιστα οφέλη στις ΗΠΑ και τη Βρετανία. Το ΑΕΠ ανά κάτοικο θα αυξηθεί κατά 13,4% στις ΗΠΑ και κατά 9,7% στη Βρετανία. Περισσότερες από 1.000.000 νέες θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν στην Αμερική, τουλάχιστον 400.000 στη Βρετανία. Σε ολόκληρη την Ευρώπη ο μέσος όρος ανάπτυξης υπολογίζεται στο 5%.
Για τη μελέτη, οι ερευνητές προσομοίωσαν τις πιθανές επιπτώσεις της ΤΤΙΡ σε 126 χώρες. Το μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε επιτρέπει να δει κανείς πώς θα ήταν το 2010 η παγκόσμια οικονομία, εάν είχε μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου. Εξετάστηκαν δύο σενάρια. Στο πρώτο δεν υπήρχαν τελωνειακοί δασμοί. Στο δεύτερο η συμφωνία ήταν ακόμη πιο ευρεία και περιλάμβανε την εξάλειψη όλων των εμποδίων στο εμπόριο. Σύμφωνα με το πρώτο σενάριο, η συμφωνία ελεύθερου εμπορίου θα είχε μια σχετικά μικρή επίδραση στην οικονομία της Γερμανίας: αντί της αύξησης 4,7% που προκύπτει από μια πλήρη συμφωνία, η απλή κατάργηση των δασμών θα ενισχύσει την οικονομία από μόλις 0,24%. Οι γερμανικές εξαγωγές εκτιμάται ότι θα διπλασιαστούν, ενώ οι αμερικανικές εμπορικές συναλλαγές με τις χώρες που έχουν πληγεί από την κρίση, όπως η Ελλάδα, η Ιταλία και η Πορτογαλία, θα αυξηθούν κατά 90%. Η Γερμανία θα χάσει πολλά όμως στις εμπορικές συναλλαγές της με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους. Το εμπόριο με τη Γαλλία, για παράδειγμα, θα μειωθεί κατά 23%, σύμφωνα με τη μελέτη, και κατά 40% με τη Βρετανία. Το εμπόριο με την Ιταλία, την Ελλάδα και άλλα κράτη-μέλη της Ε.Ε. που πάσχουν από την κρίση του ευρώ θα μειωθεί κατά περίπου 30%
Στέλλα Θεοδώρου
