Η ευφορία που ακολούθησε την ανατροπή του Χόσνι Μουμπάρακ τον Φεβρουάριο του 2011 φαντάζει πλέον μακρινό παρελθόν. Οσο για την Αραβική Ανοιξη, αποδείχτηκε μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία από την απομάκρυνση δικτατόρων και την επανάσταση ενός λαού. Στην Αίγυπτο πολλοί νοσταλγούν σήμερα τις «ήρεμες» μέρες εξουσίας του Μουμπάρακ και προσπαθούν να ξορκίσουν το κακό του εμφύλιου πολέμου, σαν αυτόν που βιώνει η Συρία. Οι ισλαμιστές των Αδελφών Μουσουλμάνων και ο στρατός συγκρούονται. Και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι από το αποτέλεσμα της μάχης τους θα κριθεί το μέλλον της χώρας. Σε αυτό έχουν δίκιο. Οι αιματηρές ταραχές που ξέσπασαν αυτή την εβδομάδα, με πάνω από 500 νεκρούς και χιλιάδες τραυματίες στο στρατόπεδο των Αδελφών Μουσουλμάνων, αποδεικνύουν ότι πολύ εύκολα η κατάσταση μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο.
Το κλίμα οργής που επικρατεί επιβεβαιώνει την αίσθηση σχεδόν όλων των αναλυτών ότι ο αγώνας για την εξουσία θα αφήσει πίσω του όχι μόνο θύματα αλλά και βαθύ διχασμό στις επόμενες γενιές. Πριν από την ανατροπή του από τις ένοπλες δυνάμεις, ο Μοχάμεντ Μόρσι κυβερνούσε όχι για όλους τους Αιγύπτιους, όπως είχε υποσχεθεί, αλλά για λογαριασμό των οπαδών του που ήταν διψασμένοι για την εξουσία. Αλλωστε από το 1928, οπότε και ιδρύθηκε η Μουσουλμανική Αδελφότητα «έβλεπε» το μέλλον μέσα από αυτό το πρίσμα. Η κοινωνική συνοχή ήταν εξαρχής μια άγνωστη έννοια και μια ιστορία χαμένη από χέρι.
Τώρα, ο αρχηγός του στρατού Αμπντούλ Φατάχ αλ Σίσι και οι οπαδοί του ενεργούν με τον ίδιο τρόπο. Ισχυρίζονται ότι μοναδικός σκοπός τους είναι η επαναφορά των δημοκρατικών θεσμών. Ομως ο Μόρσι ήταν ένας εκλεγμένος πρόεδρος. Κατά πολλούς η κίνηση του στρατού να ανατρέψει τον Μόρσι και να βυθίσει στο αίμα τους οπαδούς του δεν ήταν έξυπνη. Οπως έγραφε και η γερμανική «Welt»: «Τα πράγματα έγιναν όπως έγιναν. Δυστυχώς. Στην Αίγυπτο τα αντίπαλα στρατόπεδα -οι στρατιωτικοί και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι- μάχονται ο ένας τον άλλο. Οι ισλαμιστές δεν βλέπουν καμία βάση συνομιλιών μετά την ανατροπή του εκλεγμένου προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι. Αυτό δεν είναι έξυπνο. Υπό την ηγεσία των στρατιωτικών, υπό τις παρούσες συνθήκες, ο αγώνας μπορεί μόνο με ήττα να τελειώσει. Θα ήταν πολύ πιο σοφό να αναζητήσουν τον διάλογο».
Σε έναν από τους δρόμους που οδηγεί στην πλατεία Ραμπάι αλ Αντουίγια, την πλατεία της διαμαρτυρίας για τους Αδελφούς Μουσουλμάνους, οι γιατροί έστησαν την περασμένη Τετάρτη ένα πρόχειρο νοσοκομείο. Ανάμεσα στα πυρά και στο χάος, προσπαθούσαν να δώσουν τις πρώτες βοήθειες σε εκατοντάδες τραυματίες που κατέφθαναν κάθε λεπτό αιμόφυρτοι στα χέρια διαδηλωτών-οπαδών του φυλακισμένου ισλαμιστή προέδρου Μοχάμεντ Μόρσι. Η Αίγυπτος ζει και πάλι τις πιο ταραχώδεις μέρες από την ανατροπή του Χόσνι Μουμπάρακ το 2011, διανύοντας το σκοτεινό τούνελ της θρησκευτικής βίας αλλά και της σύγκρουσης δύο αντίπαλων δυνάμεων, του στρατού με τους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Οι εικόνες από το καμένο τζαμί Ραμπάι αλ Αντουίγια στο Κάιρο, γύρω από το οποίο είχαν κατασκηνώσει οι υποστηρικτές του Μόρσι από την ανατροπή του στις 3 Ιουλίου, κάνουν τον γύρο του κόσμου πυροδοτώντας αντιδράσεις σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης. Τα επικίνδυνα επεισόδια θρησκευτικής βίας που ακολούθησαν προκαλούν έντονη ανησυχία για την επόμενη μέρα.
Οι ισλαμιστές δεν είναι πρόθυμοι να υποχωρήσουν, καθώς επιμένουν στην αποκατάσταση του Μόρσι στην προεδρία, όρος που δεν επρόκειτο να δεχθεί η μεταβατική κυβέρνηση.
Ομως και η παραίτηση του Μοχάμεντ Ελ Μπαραντέι δυσχεραίνει περαιτέρω την κατάσταση. Ο αντιπρόεδρος, νομπελίστας της ειρήνης, ο οποίος είχε εγκρίνει την επέμβαση των στρατιωτικών, παραιτήθηκε σημειώνοντας ότι αρνείται «να υποστεί τις συνέπειες αποφάσεων με τις οποίες δεν συμφωνεί». Πριν από αυτόν, ο ιμάμης του Αλ-Αζχαρ, της ανώτατης Αρχής του σουνιτικού ισλάμ, είχε καταδικάσει τις βιαιότητες εξηγώντας ότι δεν γνώριζε τις μεθόδους που σκόπευαν να χρησιμοποιήσουν οι δυνάμεις της τάξης. Ο Τύπος -που σε μεγάλο βαθμό υποστηρίζει τον στρατό- όπως η κυβερνητική εφημερίδα «Αλ-Ακμπαρ» χαιρετίζει «Το τέλος του εφιάλτη Αδελφοί Μουσουλμάνοι».
Στις φλόγες κοπτικές εκκλησίες
Μετά το αιματοκύλισμα των οπαδών των Αδελφών Μουσουλμάνων, εκκλησίες Κοπτών χριστιανών πυρπολήθηκαν από πλήθη ισλαμιστών σε πόλεις της κεντρικής Αιγύπτου, ενώ στις φλόγες τυλίχτηκε ένας καθολικός ναός στο Σουέζ. Εκκλησίες Κοπτών βρέθηκαν στο στόχαστρο στις πόλεις Μίνια, Σοχάγκ και Ντίλγκα, σε επιθέσεις αντιποίνων. Στην περιοχή της Μίνια, όπου κατοικεί πολυπληθής κοπτική κοινότητα, συγκρούσεις ξέσπασαν ανάμεσα στις δυνάμεις ασφαλείας και στους διαδηλωτές, που απέκλεισαν δρόμους και πυρπόλησαν λάστιχα αυτοκινήτων. Οπως επισήμανε σε άρθρο της η «Frankfurter Allgemeine Zeitung», ο κίνδυνος διάλυσης της αιγυπτιακής κοινωνίας είναι κάτι παραπάνω από ορατός. «Οι Αιγύπτιοι, παρά τις ιδεολογικές διαφορές τους, ήταν πάντα πολύ υπερήφανοι να ανήκουν στον ίδιο λαό. Οι εντάσεις όμως του πρόσφατου παρελθόντος έσπειραν διχόνοια στην κοινωνία. Οι τρεις πιο σημαντικοί θεσμοί, οι οποίοι στο παρελθόν τάχθηκαν υπέρ της συνοχής της χώρας και κρατήθηκαν εκτός πολιτικής, τώρα τάσσονται υπέρ του πραξικοπήματος: ο στρατός, το ισλαμικό πανεπιστήμιο Αλ Αζχάρ και η Εκκλησία των Κοπτών. Ηταν τα στηρίγματα της κοινωνίας, κανείς δεν αμφισβητούσε τον ρόλο τους. Οι οπαδοί του Μόρσι αμφισβητούν τώρα τον ρόλο τους και βλέπουν τους θεσμούς αυτούς σαν πολιτικούς εχθρούς».
Η Δύση κρατά αποστάσεις, ενώ ο Ερντογάν πιέζει και απαιτεί τη λήψη μέτρων
Για τη διεθνή κοινότητα, η επέμβαση του στρατού με τον τρόπο που έγινε και τον μεγάλο αριθμό των θυμάτων είναι μια «καυτή πατάτα» που πρέπει να διαχειριστεί. Γιατί, παρά το γεγονός ότι κανείς δεν μίλησε για πραξικόπημα τις τελευταίες εβδομάδες μετά την ανατροπή του Μόρσι, είναι πολύ δύσκολο να δεχτεί ένα μακελειό. Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία κάλεσαν τους Αιγύπτιους πρέσβεις τους ενώ ο Μπαράκ Ομπάμα ανακοίνωσε ότι η Ουάσινγκτον ακυρώνει κοινές ασκήσεις με τον αιγυπτιακό στρατό, λέγοντας ότι οι σχέσεις με τη μεταβατική κυβέρνηση στο Κάιρο «δεν μπορούν να συνεχιστούν σαν να μη συνέβη τίποτα» μετά την αιματηρή επέμβαση της Τετάρτης. Στην πρώτη αντίδραση του Λευκού Οίκου στο μακελειό στην Αίγυπτο, ο Ομπάμα αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση Μόρσι «δεν περιλάμβανε όλες τις πλευρές στην Αίγυπτο» αλλά απομακρύνθηκε σαφώς από τη στάση της μεταβατικής κυβέρνησης. «Χιλιάδες Αιγύπτιοι ζητούσαν αλλαγή, αλλά όχι βία» τόνισε στο ηχητικό μήνυμά του το απόγευμα της Πέμπτης.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υπογράμμισε ότι η Ουάσινγκτον «δεν συντάσσεται με καμία πλευρά» στη διαμάχη και κάλεσε εκ νέου σε διάλογο. Σημείωσε ότι οι ΗΠΑ θέλουν να διατηρήσουν τη στενή συνεργασία τους με την Αίγυπτο, την οποία θεωρούν σημαντικό εταίρο και πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή. Ο Τούρκος πρωθυπουργός Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να συνεδριάσει άμεσα για να συζητήσει το ζήτημα της Αιγύπτου και επέκρινε την «υποκρισία» της Δύσης μπροστά σε αυτήν την «πολύ σοβαρή σφαγή». Στο Παρίσι, ο πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ κάλεσε τον Αιγύπτιο πρεσβευτή και ζήτησε «να γίνει ό,τι είναι δυνατόν για να αποφευχθεί ο εμφύλιος πόλεμος» στην Αίγυπτο» με τη διεξαγωγή εκλογών το συντομότερο δυνατόν. Το χρονοδιάγραμμά τους, με βάση την ανακοίνωση του στρατού, είναι οι αρχές του 2014. Μέχρι τότε η Αίγυπτος θα ζει επικίνδυνα…
