Η ανεργία, τα πετσοκομμένα εισοδήματα και τα χρέη οδηγούν έναν ολόκληρο… λαό στο αδιέξοδο, στην κατάθλιψη και στον «αφανισμό». Οι δραματικές επιπτώσεις του οικονομικού «πολέμου» που βιώνει η χώρα μας τα τελευταία χρόνια αποτυπώνονται σε δύο πρόσφατες πανελλαδικές έρευνες, οι οποίες ουσιαστικά πιστοποιούν τη δεινή οικονομική και κατ’ επέκταση ψυχολογική κατάσταση πλήθος Ελλήνων στα χρόνια της οικονομικής ύφεσης.
Και μόνο η σκέψη της (χρωστούμενης) δόσης του δανείου «τρελαίνει» πέντε στους 10 ανθρώπους που αδυνατούν να την πληρώσουν, ενώ τέσσερις στους 10 δυσκολεύονται να εξοφλήσουν τρέχοντες λογαριασμούς (ρεύμα, τηλέφωνο, νερό). Επιπλέον, το 30% κινδυνεύει να βρεθεί στον δρόμο, από τη στιγμή που δεν μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο, ενώ οι οικογένειες (επίσης τρεις στις 10) δεν έχουν χρήματα για τα φροντιστήρια των παιδιών. Ο εφιάλτης της ανεργίας και τα καθημερινά αδιέξοδα για πολλά ελληνικά νοικοκυριά μεταφράζονται άλλωστε σε δραστική μείωση των εξόδων στο σούπερ μάρκετ, ακόμη και για τα απολύτως αναγκαία είδη.
Μία ακόμη δραματική επίπτωση -που επίσης αποτυπώνεται στις έρευνες- αποτελεί και το γεγονός ότι τρεις στους 10 πολίτες «αραιώνουν» τις δόσεις των φαρμάκων τους, κάνοντας και εκεί μία «επικίνδυνη» προσπάθεια για οικονομία, ενώ το 50% δηλώνει ότι διέκοψε τη θεραπευτική αγωγή γιατί δεν έχει χρήματα!
Τα παραπάνω τραγικά στοιχεία αποτελούν ένα μέρος από τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας που διεξήγαγε το Ερευνητικό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγιεινής (ΕΠΙΨΥ) με θέμα «Η επίδραση της οικονομικής κρίσης στην ψυχική υγεία του ελληνικού πληθυσμού» και της έρευνας της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Υγείας (ΕΣΔΥ) με θέμα «Ενημέρωση υψηλού κινδύνου: Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και Δημόσια Υγεία».
Αποτέλεσμα της φτώχειας, της ανεργίας, της βαθιάς ανασφάλειας, της αβεβαιότητας και της βίαιης ανατροπής του βιοτικού επίπεδου των πολιτών είναι το γεγονός ότι τον τελευταίο χρόνο έχουν αυξηθεί κατά 50% τα περιστατικά των ανθρώπων που παρουσιάζουν κατάθλιψη και μάλιστα χρειάζονται άμεσα θεραπευτική αντιμετώπιση.
Σύμφωνα με την έρευνα της δρος Εφης Σίμου, επιστημονικής συνεργάτιδος της ΕΣΔΥ, που πραγματοποιήθηκε σε 1.227 άτομα στις 19-20 Σεπτεμβρίου, έξι στους 10 Ελληνες δήλωσαν ότι η οικονομική κρίση επηρέασε την υγεία τους, ενώ το 50% δήλωσε ότι αισθάνεται ανασφάλεια και φόβο για την ψυχική του υγεία και τις σχέσεις του.
Επίσης, σύμφωνα με την πανελλαδική έρευνα του ΕΠΙΨΥ που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο Μάιο σε 2.188 άτομα, φέτος, σε σχέση με το 2011, έχουν αυξηθεί κατά 50% τα «μείζονα καταθλιπτικά επεισόδια», δηλαδή εκείνα τα περιστατικά που χρήζουν άμεσης θεραπευτικής αγωγής.
Ειδικότερα, η μηνιαία επικράτηση της μείζονος κατάθλιψης ανέρχεται για το 2013 σε ποσοστό 12,3% του ελληνικού πληθυσμού, γεγονός που υποδηλώνει ότι κατά τον μήνα που προηγήθηκε της έρευνας, περίπου 12 στους 100 κατοίκους της χώρας βρέθηκαν να πληρούν τα κλινικά κριτήρια κατάθλιψης και χρειάζονται άμεση θεραπεία! Σε σύγκριση με το αντίστοιχο ποσοστό του 2011 (8,2%), το ποσοστό του 2013 (12,3%) παρουσιάζει αύξηση 50%, υποδεικνύοντας ότι η κλινική μείζων κατάθλιψη σημειώνει ραγδαία άνοδο, που σχετίζεται άμεσα με την εντεινόμενη οικονομική κρίση.
Να σημειωθεί ότι τα ευρήματα της μελέτης έρχονται να προστεθούν σε στοιχεία των προηγούμενων μελετών του ΕΠΙΨΥ, στα οποία αποτυπώνεται μια συνεχής και εντυπωσιακή αύξηση της επικράτησης της μείζονος κατάθλιψης στον ελληνικό πληθυσμό, από 3,3% το 2008 σε 6,8% το 2009 και 8,2% το 2011.
«Από την έναρξη της οικονομικής κρίσης έως και σήμερα καταγράφεται προοδευτική αύξηση της κατάθλιψης, η οποία παίρνει ανησυχητικές διαστάσεις αν λάβει κανείς υπόψη το μικρό χρονικό διάστημα (2008-2013) στο οποίο συντελείται» εξηγεί η επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας Μαρίνα Οικονόμου, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Το προφίλ όσων εμφανίζουν σημάδια της νόσου
Αυτοί που πάσχουν από μείζονα κατάθλιψη είναι κυρίως γυναίκες ηλικίας 35-44 και 55-64 ετών, άτομα με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο, όσοι έχουν εισόδημα έως 400 ευρώ, άνεργοι και υποαπασχολούμενοι. Ενας στους δύο Ελληνες (50%) με οικογενειακό εισόδημα χαμηλότερο των 400 ευρώ πληροί τα κριτήρια της μείζονος κατάθλιψης, όπως και οι άνεργοι σε ποσοστό 19,8%, το οποίο μάλιστα είναι υπερδιπλάσιο από το αντίστοιχο των ατόμων που εργάζονται (9,8%).
Το ανησυχητικό αυτό εύρημα υπογραμμίζει τη σύνδεση ανάμεσα στην κατάθλιψη και στο χαμηλό εισόδημα!
Ο «εύκολος στόχος» της νόσου φαίνεται ότι είναι οι γυναίκες, καθώς πλήττονται σε μεγαλύτερο ποσοστό (15,6%) από τους άνδρες (9%). Αυτό το στοιχείο εξηγείται πιθανώς τόσο από βιολογικούς παράγοντες όσο και από την πολυπλοκότητα των κοινωνικών ρόλων της σύγχρονης γυναίκας, σύμφωνα με τους ειδικούς.
Οσον αφορά το εκπαιδευτικό επίπεδο, η επικράτηση της κατάθλιψης παρουσιάζεται υψηλότερη στα άτομα με χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο (20,9%) και μικρότερη σε αυτά με ανώτερο ή ανώτατο εκπαιδευτικό επίπεδο (7,2%).
Η τάση αυτή μπορεί να ερμηνευθεί ως απόρροια των μειωμένων επαγγελματικών προσόντων όσων έχουν χαμηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο, τα οποία αφενός τους καθιστούν ιδιαιτέρως ευάλωτους σε μια επικείμενη απόλυση και αφετέρου τους κάνουν λιγότερο ελκυστικούς υποψηφίους για ανεύρεση εργασίας.
Αναφορικά με τις ώρες εργασιακής απασχόλησης, το 16,9% αυτών που υποαπασχολούνται παρουσιάζουν μείζονα κατάθλιψη. Αυτό το ποσοστό είναι μεγαλύτερο από αυτό των ανθρώπων που εργάζονται με κανονικό ωράριο (7,2%) και όσων εργάζονται περισσότερες από 40 ώρες την εβδομάδα (8,1%).
Το γεγονός αυτό πιθανώς οφείλεται στις μειωμένες οικονομικές απολαβές που συνδέονται με την υποαπασχόληση, αλλά και το άγχος ανεύρεσης συμπληρωματικής εργασίας.
Κίνδυνος για όλους
Σύμφωνα με τους ειδικούς του ΕΠΙΨΥ, από τα συγκριτικά στοιχεία της έρευνας του 2011 και του 2013, αναφορικά με τη συσχέτιση της επικράτησης της κατάθλιψης και της οικονομικής δυσχέρειας, προκύπτει παρόμοια αύξηση της επικράτησης της κατάθλιψης τόσο για αυτούς που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα (από 20,9% σε 33,8%) όσο και για αυτούς με λιγότερα (από 6,2% σε 10,7%).
Δηλαδή, με απλά λόγια, η κατάθλιψη στον καιρό του Μνημονίου μάς απειλεί όλους. Και όσους εργάζονται και όσους προσπαθούν να επιβιώσουν από τον εφιάλτη της ανεργίας.
Μάλιστα, όπως αναφέρουν οι εδικοί του ΕΠΙΨΥ, τα συγκριτικά ευρήματα του 2011 και του 2013 αποτυπώνονται στο γεγονός ότι καθώς η οικονομική κρίση βαθαίνει, κανένας δεν μένει ανεπηρέαστος από την επίδρασή της στην ψυχική υγεία, γι’ αυτό η κατάθλιψη αναδεικνύεται σε μείζον κοινωνικό πρόβλημα που μας απειλεί όλους.
Ρίτα Μελά
