Στις αρχές Οκτωβρίου και λίγο πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας θα αποκτήσουν τα ελληνικά πιστωτικά ιδρύματα μια πιο σφαιρική εικόνα για το τελικό ποσό που θα γράψει ο «λογαριασμός» από τα τεστ αντοχής. Το αποτέλεσμα είναι καθοριστικής σημασίας για την ελληνική οικονομία, καθώς θα επηρεάσει τη διαπραγμάτευση για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους, η οποία προς το παρόν έχει μπει στον «πάγο».
Ο άγνωστος Χ των κεφαλαιακών αναγκών των τραπεζών παραμένει το σημαντικότερο αγκάθι για τη διαπραγμάτευση του χρέους. Ετσι, παρά την άποψη του ΔΝΤ ότι πρέπει να βρεθεί μια λύση άμεσα, η έναρξη της συζήτησης τοποθετείται για τον Νοέμβριο μετά την οριστική δημοσίευση των αποτελεσμάτων των ευρωπαϊκών τεστ αντοχής.
Ακόμη, η κυβέρνηση ελπίζει ότι τα περίπου 11 δισ. ευρώ που έχουν μείνει ως μαξιλάρι από το παλιό πρόγραμμα διάσωσης των τραπεζών θα μπορέσουν να χρησιμοποιηθούν αλλιώς και να αξιοποιηθούν για την εξυγίανση του Προϋπολογισμού. Στόχος του υπουργείου Οικονομικών είναι οι όποιες ανάγκες προκύψουν για τις τράπεζες να χρηματοδοτηθούν απευθείας από τις αγορές, ώστε τα διαθέσιμα του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας να χρησιμοποιηθούν είτε για την κάλυψη των αναγκών του προγράμματος είτε για την ελάφρυνση του χρέους. Εάν κάτι τέτοιο γινόταν αποδεκτό, θα μπορούσε να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό του προγράμματος χωρίς νέο πακέτο στήριξης. Ακόμη, η αξιοποίηση του ΤΧΣ για τις τράπεζες θα μείωνε την αξία των ιδιωτών επενδυτών σε αυτές, κάτι που κυβέρνηση και επενδυτές θα ήθελαν να αποφευχθεί.
Αυτή την περίοδο η ΕΚΤ εξετάζει με πυρετώδεις ρυθμούς τα δανειακά χαρτοφυλάκια των ελληνικών τραπεζών σε βάθος δεκαετίας, όπως και ακόμη περίπου 150 ευρωπαϊκών. Από τον έλεγχο αυτό εκτιμάται ότι μπορεί να προκύψουν νέες κεφαλαιακές ανάγκες, το ύψος των οποίων αυτή τη στιγμή είναι δύσκολο να εκτιμηθεί.
Οι υπολογισμοί
Παράγοντες της τραπεζικής αγοράς σημειώνουν ότι «είναι ακόμη εξαιρετικά δύσκολο να γίνουν ακριβείς υπολογισμοί», συμπληρώνοντας πως είναι δύσκολο να εκτιμηθεί κατά πόσο είναι βάσιμα τα ποσά που ακούγονται.
Είναι πολύ πιθανό τελικά τα χρήματα αυτά να χρησιμοποιηθούν για τον αρχικό στόχο τους, δηλαδή για την κάλυψη των πρόσθετων κεφαλαιακών αναγκών των τραπεζών. Σύμφωνα με έκθεση της SNL Financial, οι ελπίδες της κυβέρνησης αποδεικνύονται φρούδες, καθώς σημειώνεται ότι οι ελληνικές τράπεζες θα χρειαστούν επιπλέον 12 δισεκατομμύρια ευρώ. Οπως επισημαίνεται, τα «κόκκινα» δάνεια αποτελούν τη μεγαλύτερη πρόκληση για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα και ένα πρόβλημα που δύσκολα θα ξεπεραστεί.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, από την πλευρά του, έχει εκφράσει την ανησυχία του για το ελληνικό τραπεζικό σύστημα λόγω του τεράστιου όγκου των «κόκκινων» δανείων που έχουν συσσωρευθεί. Σε έκθεσή του μάλιστα επισημαίνει ότι με βάση το δυσμενές σενάριο είναι πιθανόν να προκύψουν πρόσθετες απώλειες 4 δισ. ευρώ λόγω του πιστωτικού κινδύνου και επιπλέον απώλειες 2 δισ. ευρώ λόγω της επιδείνωσης στον τομέα της στεγαστικής πίστης. Ομως στις αρχές Ιουνίου ο Πολ Τόμσεν είχε σημειώσει ότι τα NPLs μπορεί να επιδεινώσουν περαιτέρω την κατάσταση.
Ούτε οι Βρυξέλλες φαίνεται να συμμερίζονται την άποψη της κυβέρνησης για το μαξιλάρι των 11 δισ. ευρώ, καθώς πέρα από το ύψος του τελικού ποσού που θα προκύψει, ενδέχεται να προκύψουν και νομικά προβλήματα από την αναδιανομή των κονδυλίων. Ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας Κλάους Ρέγκλινγκ δήλωσε πρόσφατα ότι τα κεφάλαια του ΤΧΣ είναι διαθέσιμα για τις τράπεζες.
Δεν λείπουν μάλιστα και οι προειδοποιήσεις των πιστωτών ότι αν το «μαξιλάρι» των 11 δισ. ευρώ δεν χρησιμοποιηθεί για τις τράπεζες, θα πρέπει να επιστραφεί. Βέβαια αν αυτό συμβεί, το ποσό θα αφαιρεθεί από το δημόσιο χρέος, συμβάλλοντας στην ελάφρυνσή του κατά 5% του ΑΕΠ.
Πάντως, από την άλλη, εγχώριοι τραπεζικοί κύκλοι κάνουν λόγο για ένα ποσό που δεν θα υπερβεί τα 3-5 δισεκατομμύρια ευρώ και σημειώνουν ότι το καλό σενάριο έχει αρχίσει να κερδίζει έδαφος. Σύμφωνα με τους τραπεζίτες, η ελληνική πλευρά πέτυχε να πείσει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να αφαιρέσει από το τελικό ποσό των αναγκών που θα προκύψουν το ποσό της αναδιάρθρωσης των τραπεζών.
Με στοιχεία του 2013
Δηλαδή, παρά το γεγονός ότι ο έλεγχος πραγματοποιείται με βάση τα στοιχεία του 2013, θα συνυπολογιστεί τελικά το ποσό ύψους 8 δισ. ευρώ που συγκεντρώθηκε τους τελευταίους μήνες από την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, καθώς και οι υπόλοιπες κινήσεις αναδιάρθρωσης τις οποίες έχουν ήδη ξεκινήσει να πραγματοποιούν οι τράπεζες (εξοικονόμηση κόστους από κλείσιμο υποκαταστημάτων, εθελουσίες εξόδους προσωπικού που έχουν ήδη συντελεστεί και ρευστοποιήσεις περιουσιακών στοιχείων που έχουν ήδη γίνει ή προγραμματιστεί). Το γεγονός αυτό ευνοεί ιδιαίτερα την Εθνική, της οποίας το εγκεκριμένο πλάνο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει την πώληση μέρους της Finansbank. Ακόμη, θα συνυπολογισθούν τα κεφάλαια που χρησιμοποίησαν οι τράπεζες για να αποπληρώσουν κρατική βοήθεια (εξαγορά προνομιούχων μετοχών), κάτι που έγινε από την Alpha Bank και την Πειραιώς.
Το δεύτερο βήμα που δείχνει «χαλάρωση» του σκληρού ελέγχου που είχε υιοθετήσει το προηγούμενο διάστημα η ΕΚΤ είναι ότι φαίνεται να υιοθετείται ένα μεικτό μοντέλο για την αξιολόγηση των ενήμερων επιχειρηματικών δανείων. Με βάση αυτό θα λαμβάνονται υπόψη τόσο η σχέση του καθαρού δανεισμού των τραπεζών προς τα EBITDA όσο και οι μελλοντικές ταμειακές ροές. Λαμβάνεται δηλαδή υπόψη το ότι η ελληνική οικονομία επιχειρεί να εξέλθει από μία βαθιά ύφεση.
Ετσι, δεν θα είναι πολλά τα επιχειρηματικά δάνεια τα οποία, ενώ είναι ενήμερα, θα καταστούν από τους υπολογισμούς των stress tests προβληματικά, αυξάνοντας και το τελικό ύψος των προβλέψεων των τραπεζών. Βέβαια η κίνηση αυτή δεν θα έχει κανένα νόημα αν τελικά δεν επιτευχθεί η ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας.
Οι νέες αυξήσεις του κεφαλαίου
Αναλυτές της Citibank βλέπουν πλεόνασμα κεφαλαίων για τις ελληνικές τράπεζες τόσο με βάση το βασικό σενάριο όσο και με το δυσμενές και υποστηρίζουν ότι οι τράπεζες δεν θα χρειαστούν νέες αυξήσεις κεφαλαίου. Ο οίκος βέβαια διευκρινίζει ότι τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν κάνοντας μια ανανέωση των στοιχείων με βάση το μοντέλο που χρησιμοποίησε η ΤτΕ, το οποίο είναι πιθανό να διαφέρει από αυτό που θα χρησιμοποιήσει για τα stress tests η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Και παζάρι για αποτίμηση ενεχυριασμένων ακινήτων
Πλέον το πιο καυτό μέτωπο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα αποτιμηθούν από την ΕΚΤ οι κατοικίες που διαθέτουν τα ιδρύματα ως ενέχυρα δανείων. Σύμφωνα με την πρώτη άσκηση που είχε διεξαχθεί στο πλαίσιο του ελέγχου της ποιότητας του ενεργητικού των τραπεζών (AQR), τα ακίνητα είχαν αποτιμηθεί στο 85% της τιμής που έχουν στα βιβλία τους, λαμβάνοντας υπόψη το ότι η αξία των ακινήτων έχει πέσει.
Υπάρχει όμως ανησυχία ότι το ύψος του «κουρέματος» θα αυξηθεί κι άλλο, φθάνοντας έως και το 30%. Η κυβέρνηση πιέζει να αναγνωριστεί ότι η οικονομία ανακάμπτει και άρα οι αξίες των ακινήτων θα ακολουθήσουν ανάλογη πορεία. Πρόκειται όμως για δύσκολο εγχείρημα, γιατί και η μεθοδολογία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών προβλέπει πτώση των τιμών των ακινήτων τόσο στο βασικό σενάριο όσο και στο δυσμενές.
Ειδικότερα, οι τιμές των κατοικιών με το βασικό σενάριο προβλέπεται να υποχωρήσουν 7,7% φέτος, 3,7% το 2015 και 1,2% το 2016. Υπό το δυσμενές σενάριο, προβλέπεται να υποχωρήσουν 11,1% φέτος, 9,9% το 2015 και 7,9% το 2016. Με το δυσμενές σενάριο το haircut ανέρχεται αθροιστικά στο 29%.
Η μεθοδολογία της αξιολόγησης της EKT θα γίνει γνωστή το προσεχές διάστημα, οπότε και έως τις αρχές Σεπτεμβρίου οι ελληνικές τράπεζες θα έχουν μια πρώτη εικόνα για το πού θα βαδίσουν τα μεγέθη των stress tests.
Τα stress tests πραγματοποιούνται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός που σημαίνει ότι μοιραία θα υπάρξει σύγκριση με χώρες των οποίων οι οικονομίες βρίσκονται σε ανάκαμψη, αλλά και με τράπεζες με υψηλές κεφαλαιακές ανάγκες, παρά το καλό περιβάλλον στο οποίο βρίσκονται.
H τεχνική δυσκολία που θα προκύψει μετά την ολοκλήρωσή τους είναι ότι ο ευρωπαϊκός τραπεζικός κλάδος θα προσφύγει μαζικά στη διεθνή αγορά αναζητώντας αρκετά κεφάλαια. Αυτό το στοιχείο αντικατοπτρίζεται και στις τιμές των μετοχών των τραπεζών σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, οι ανησυχίες για τα stress tests κοκκινίζουν συνεχώς στο ταμπλό τις μετοχές του τραπεζικού κλάδου.
Πολυτίμη Οικονόμου
