Εξάπτουν τη φαντασία και κινούνται στα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. Η ανασκαφή στον τύμβο Καστά, στην Αμφίπολη, προκαλεί παγκόσμιο ενδιαφέρον και οι επιστήμονες έχουν επιδοθεί σε μια άνευ προηγουμένου σεναριολογία, σε μια προσπάθεια να προβλέψουν αυτό που θα πει με βεβαιότητα η αρχαιολογική σκαπάνη. Ούτε ένα ούτε δύο αλλά 14 (!) σενάρια έχουν διατυπωθεί για το μεγάλο μυστικό του τάφου της Αμφίπολης, της ανασκαφής που έχει συνεπάρει τους πάντες σε Ελλάδα και εξωτερικό.
Σύμφωνα με τα επικρατέστερα, στην Αμφίπολη βρίσκεται ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο τάφος του Νεάρχου, της Ρωξάνης και του γιου της Αλέξανδρου Δ΄ ή πρόκειται για ένα μνημείο πεσόντων στρατιωτών.
Οσο η αρχαιολογική σκαπάνη δεν ολοκληρώνει το έργο της ανασκάπτοντας το σύνολο του μνημείου στον τύμβο Καστά, η επιστήμη της Αρχαιολογίας μπλέκεται με τους ευσεβείς πόθους να πρόκειται για ένα μνημείο με έναν διάσημο «ένοικο» και τα πιθανά σενάρια για το ποιος έχει ταφεί στον τύμβο Καστά δίνουν και παίρνουν.
Το πρώτο σενάριο που είδε το φως της δημοσιότητας θέλει τον Μέγα Αλέξανδρο να έχει ταφεί στην Αμφίπολη. Το έχουν επαναφέρει πολλές φορές ακόμη και τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, καθώς, όπως φαίνεται, ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν θα αφορούσε μόνο τα στενά γεωγραφικά όρια της χώρας μας αλλά θα προκαλούσε παγκόσμιο πάταγο.
Η εκδοχή αυτή, μάλιστα, φαίνεται να είναι και η πιο δημοφιλής, παρά το γεγονός ότι δεν επιβεβαιώνεται από τις ιστορικές πηγές. Αν και η Αμφίπολη είναι η πόλη από την οποία ξεκίνησε την εκστρατεία του για την Ασία, οι ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι ο Αλέξανδρος πέθανε στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ. Το δημοφιλές σενάριο θέλει τη μητέρα του Αλέξανδρου Ολυμπιάδα να μετέφερε τα οστά του στην Αμφίπολη, παρά το γεγονός ότι οι πηγές αναφέρουν ως τόπο ταφής του την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.
Το σενάριο νούμερο δύο θέλει στην Αμφίπολη να βρίσκεται η σύζυγος του Αλέξανδρου Ρωξάνη. Η εκ Περσίας σύζυγος του Αλεξάνδρου, την οποία παντρεύτηκε για πολιτικούς λόγους, είχε καταφύγει στην Αμφίπολη για να διασωθεί από τους επιγόνους του στρατηλάτη. Η Αμφίπολη υπήρξε μοιραία για εκείνη, αφού τη δολοφόνησε ο Κάσσανδρος, αφού πρώτα την είχε εξορίσει στην Αμφίπολη για τη δική της ασφάλεια.
Το τρίτο σενάριο συνδέεται με το δεύτερο, καθώς μαζί με τη Ρωξάνη δολοφονήθηκε και ο γιος της Αλέξανδρος Δ΄ σε ηλικία μόλις 13 ετών.
Το παιδί-βασιλιάς δολοφονήθηκε από τον Κάσσανδρο, καθώς αποτελούσε εμπόδιο στα σχέδιά του να καταλάβει τον θρόνο. Το σενάριο θέλει η ταφή τους να έχει γίνει μαζί και ίσως το εντυπωσιακό μνημείο να είναι ο τάφος τους.
Αρχαιολόγοι που μίλησαν στη «κυριακάτικη δημοκρατία» θεωρούν πολύ πιθανό στην Αμφίπολη να έχει ταφεί ο ναύαρχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου Νέαρχος. Το σενάριο που έχει διατυπωθεί, μάλιστα, θεωρεί τον ναύαρχο βασικό υποψήφιο. «Με βάση τη λογική, ο συγκεκριμένος στρατηγός είναι πιο πιθανό να βρίσκεται στον τάφο αυτόν, καθώς είναι ο μοναδικός που ήταν Αμφιπολίτης. Είχε γεννηθεί στην Κρήτη, αλλά από μικρή ηλικία είχε πάει με τον πατέρα του στην Αμφίπολη και ήταν πολίτης της. Θεωρώ πιο πιθανό το σενάριο να έχει ταφεί ο Νέαρχος στον τύμβο και όχι κάποιος άλλος στρατηγός, καθώς σε αυτή την περίπτωση, ο τάφος του θα έπρεπε να είχε κατασκευαστεί στην πρωτεύουσα του μακεδονικού βασιλείου» λέει στη «κυριακάτικη δημοκρατία» ο καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Μιχάλης Τιβέριος.
Ενα πέμπτο σενάριο θέλει στην Αμφίπολη την Ολυμπιάδα. Η πριγκίπισσα των Μολοσσών της Ηπείρου και μετέπειτα βασίλισσα των Μακεδόνων, σύζυγος του Φιλίππου Β΄ και μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, δολοφονήθηκε με τον φρικτό τρόπο του λιθοβολισμού έπειτα από εντολή του μεγάλου εχθρού της Κάσσανδρου. Ο θάνατός της έλαβε χώρα το 316 π.Χ., μια από τις περιόδους που συμπίπτουν με τη χρονολογία του μνημείου στην Αμφίπολη, όπως έχει προσδιοριστεί από τους αρχαιολόγους. Η Ολυμπιάδα ήταν ιδιαίτερα προστατευτική με τη Ρωξάνη και τον εγγονό της Αλέξανδρο Δ΄ και δολοφονήθηκε έξι χρόνια πριν από αυτήν. Τα τελευταία χρόνια της ζωής της είχε εξοριστεί στην Αμφίπολη.
Στο ίδιο μνημείο, σύμφωνα με μια έκτη εκδοχή, βρίσκεται η Κλεοπάτρα, κόρη του Φιλίππου Β΄ και της Ολυμπιάδας και αδερφή του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, η Αμφίπολη θα μπορούσε να είναι το μέρος που βρίσκεται ο τάφος του Κάσσανδρου. Γιος του Αντιπάτρου, αντιβασιλιά της Μακεδονίας στα χρόνια της εκστρατείας του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ασία, ο Κάσσανδρος δεν ακολούθησε στην Ασία και παρέμεινε στη Μακεδονία. Ο Κάσσανδρος, όπως προαναφέρθηκε, είναι ο δολοφόνος των μελών της βασιλικής οικογένειας, καθώς εξόντωσε κάθε εξ αίματος συγγενή του Αλέξανδρου που θα μπορούσε να εγείρει ζήτημα διαδοχής. Τελικά πήρε τον πολυπόθητο τίτλο του βασιλιά το 304 π.Χ. και το 298 πέθανε.
Μια άλλη εκδοχή θέλει στην Αμφίπολη τον Φίλιππο Αριδαίο. Γιος του Φιλίππου Β΄ και της Φιλίνας, ετεροθαλής αδελφός του Μεγάλου Αλεξάνδρου, γνωστός και ως Φίλιππος Γ΄, χρησιμοποιήθηκε τόσο από τον Περδίκκα για την εξυπηρέτηση των σχεδίων του όσο και από την Ολυμπιάδα, η οποία τελικά και διέταξε τη δολοφονία του, αφήνοντας τον δρόμο ανοιχτό για τον αγαπημένο της γιο Αλέξανδρο.
Το μυστήριο του τύμβου Καστά έχει οδηγήσει επιστήμονες από όλο τον κόσμο σε μια άνευ προηγουμένου σεναριολογία. Ολοι θέλουν να δώσουν μια δική τους πιθανή εκδοχή, ελπίζοντας ότι η αρχαιολογική σκαπάνη θα τους επιβεβαιώσει.
Σε μια από αυτές εμφανίζεται και ο Ηρακλής, ο πρωτότοκος, νόθος γιος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της Περσίδας ερωμένης του Βαρσίνης, κόρης του Σατράπη Αρταβάζου της Φρυγίας. Παρότι ζούσε σχεδόν ξεχασμένος στην Πέργαμο, δολοφονήθηκε -σε ηλικία 21 ετών- μαζί με τη μητέρα του από τον Πολυσπέρχοντα. Με τον θάνατό του έσβησε και ο τελευταίος απόγονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Τα όχι και τόσο θερμά διατυπωμένα σενάρια θεωρούν ότι πιθανόν στον χώρο του μνημείου τάφηκαν κάποιοι από τους διαδόχους και επιγόνους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπως ο Αντίγονος, ο οποίος ήταν στρατηγός του. Ο Αντίγονος συγκρούστηκε με τον Περδίκκα, συμμάχησε με τον Αντίπατρο και μετά τον θάνατο του Περδίκκα ανέλαβε τη Μικρά Ασία και τη Συρία. Το 311 π.Χ. γίνεται ειρήνη μεταξύ των διαδόχων και αναγνωρίζεται η διαίρεση της επικράτειας: Η Ασία δίνεται στον Αντίγονο Μονόφθαλμο, η Μακεδονία – Ελλάδα στον Κάσσανδρο, η Θράκη στον Λυσίμαχο, η Αίγυπτος στον Πτολεμαίο και οι ανατολικές σατραπείες στον Σέλευκο.
Σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, η Αμφίπολη ήταν η τελευταία κατοικία του Πολυσπέρχονα, στρατηγού του Φιλίππου και του Μεγάλου Αλεξάνδρου που επέστρεψε στη Μακεδονία μετά τον θάνατο του τελευταίου και τοποθετήθηκε από τον Αντίπατρο επίτροπος του κράτους αντί του γιου του Κάσσανδρου.
Ο Φίλιππος
Ο κύκλος των σεναρίων κλείνει με τον Φίλιππο Β΄, μια άποψη που διατυπώνεται από όσους αμφισβητούν την ταύτιση του τάφου που βρέθηκε στη Μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας. Μια παραλλαγή της συγκεκριμένης εκδοχής δεν αμφισβητεί πλήρως τη Βεργίνα αλλά εκφράζει την άποψη ότι απλώς δεν αποκλείεται να υπάρχει και δεύτερο μνημείο προς τιμήν του Φιλίππου.
Ο Ηφαιστίωνας
Μια άλλη θεωρία υποστηρίζει ότι «ένοικος» του τύμβου Καστά μπορεί να είναι ο Ηφαιστίωνας. Πρόκειται για παιδικό φίλο, αξιωματικό και πολύ κοντινό στον Μέγα Αλέξανδρο. Οταν πέθανε ο Ηφαιστίωνας ξαφνικά, από πυρετό, στα Εκβάτανα, ο Αλέξανδρος έμεινε τρεις ημέρες χωρίς τροφή, ενώ λέγεται ότι ο τάφος του χτίστηκε κατά παραγγελία του Μεγ’αλου Αλεξάνδρου το 325 π.Χ.
Επιβλητικό μνημείο πεσόντων στη μάχη
Το επιβλητικό μνημείο θεωρείται από πολλούς ότι δεν φτιάχτηκε για έναν μόνο. Με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα το φημισμένο λιοντάρι που υπήρχε κάποτε στην κορυφή του τύμβου Καστά, παραπέμπει, σύμφωνα με επιστήμονες, σε ένα πολυάνδριο. Αυτό σημαίνει ότι φτιάχτηκε ως μνημείο είτε για πεσόντες σε κάποια μάχη είτε για τους στρατιώτες που επέστρεψαν από την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η μάχη του Δραβίσκου, το 422 η μάχη της Αμφίπολης, ακόμη και η μάχη των Φιλίππων, το 42 π.Χ. -ο εμφύλιος που έκρινε τη μοίρα της Ρώμης, με δυνάμεις που ξεπερνούσαν τους 80.000 στρατιώτες- είναι μόνο μερικές από τις πολεμικές επιχειρήσεις που έλαβαν χώρα στην Αμφίπολη και πιθανώς ο τύμβος Καστά να είναι μνημείο πεσόντων ή κενοτάφιο.
Νίκος Πιτσιακίδης
