Η ώρα του αθηναϊκού κοινού να θαυμάσει από κοντά το ζωγραφικό μεγαλείο του ιδιοφυούς καλλιτέχνη, που κατάφερε να σπάσει τα ακαδημαϊκά εικαστικά στεγανά της εποχής του, του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, ήρθε. Σήμερα στο κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη εγκαινιάζεται -από τη βασίλισσα της Ισπανίας Σοφία- η πολυαναμενόμενη έκθεση με τίτλο «Ο φιλικός κύκλος του Γκρέκο στο Τολέδο», ένα αφιέρωμα που εντάσσεται στον εορτασμό των 400 ετών από τον θάνατο του ζωγράφου.
Αυτή μάλιστα είναι η πρώτη από μια σειρά εκθέσεων που διοργανώνει το Μπενάκη κόντρα στις σοβαρές οικονομικές δυσκολίες που ανέκυψαν, ενώ στη συνέχεια ακολουθεί η διοργάνωση «Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος μεταξύ Βενετίας και Ρώμης» στο κτίριο της οδού Πειραιώς από τις 21 Νοεμβρίου.
Ακόμη θα πραγματοποιηθεί και ένα διεθνές συνέδριο (21/11) με τη συμμετοχή έγκριτων πανεπιστημιακών. Η δεύτερη έκθεση δε αποτελεί συνδιοργάνωση με το Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, όπου παρουσιάστηκε αρχικά το περασμένο καλοκαίρι.
«Είχαμε άγχος αν θα μπορούμε να ανταποκριθούμε στον εορτασμό, αφού από οικονομικής άποψης τα πράγματα ήταν αρκετά δύσκολα» επεσήμανε κατά τη χθεσινή συνέντευξη Τύπου η γενική γραμματέας του υπουργείου Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, διευκρινίζοντας ότι για τη διοργάνωση απαιτήθηκαν περίπου 1.400.000 ευρώ (ποσό που δόθηκε από το ΕΣΠΑ) και ακόμη 250.000 ευρώ, τα οποία προήλθαν από εθνικούς πόρους. Καθοριστική ήταν και η χρηματική συμβολή ιδιωτικού τραπεζικού φορέα.
«Είναι μια έκθεση η οποία αναμφίβολα αξίζει λίγο από τη ζωή μας» επεσήμανε ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και «ψυχή» του εγχειρήματος Νίκος Χατζηνικολάου, ο οποίος ταυτόχρονα εξήγησε ότι ο λόγος του καθυστερημένου εορτασμού -τη στιγμή που στην Ισπανία παρόμοια αφιερώματα έχουν ήδη γίνει- είναι απλός. «Θέλαμε να δώσουμε την πρωτοκαθεδρία στο Τολέδο. Αλλωστε εκεί άφησε την τελευταία πνοή του ο Γκρέκο».
Τα πορτρέτα
Η εντυπωσιακή παρουσίαση που ξεκινά αύριο, με ένα επιβλητικό στήσιμο των έργων και τα πορτρέτα να αιωρούνται από ψηλά, εστιάζει στους διανοουμένους, συλλέκτες και πάτρωνες που αποτελούσαν τον προσωπικό κύκλο του Ελ Γκρέκο. Ανθρωποι που τον ενέπνευσαν και τον στήριξαν σε όλη τη φάση της δημιουργικής του πορείας. «Χωρίς αυτά τα πρόσωπα ένας καλλιτέχνης δεν μπορεί να λειτουργήσει» επεσήμανε ο καθηγητής Ιστορίας στο Johns Hopkins University Ρίτσαρντ Κέιγκαν. «Μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς γεννήθηκαν όλα τα σπουδαία έργα του» συνέχισε. Ο διακεκριμένος πανεπιστημιακός μάλιστα ήταν εκείνος που επέλεξε τα περισσότερα από τα χειρόγραφα που εκτίθενται στην παρουσίαση.
Μεταξύ αυτών και το τελευταίο κείμενο του Θεοτοκόπουλου, στο οποίο εξουσιοδοτεί τον Χόρχε Μανουέλ να συντάξει τη διαθήκη του στις 31 Μαρτίου 1614. Η τρεμουλιαστή υπογραφή του μαρτυρεί ότι ο ζωγράφος είναι σοβαρά άρρωστος. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ακόμη και το έγγραφο από τον εφημέριο του Σαν Τομέ, στο οποίο ο Γκρέκο λαμβάνει οδηγίες για το πώς θα φιλοτεχνήσει ένα από τα πιο σημαντικά έργα του, την «Ταφή του Κόμη Οργκάθ».
Ακόμη ξεχωρίζουν οι προσωπογραφίες, εκείνη του «Χερώνυμο ντε Θεβάγιος» και του «Ροντίγκο ντε λα Φουέντε», δύο πίνακες από το Μουσείο Πράδο. «Λόγω οικονομίας δεν ζητήσαμε κανένα έργο από τα αμερικανικά μουσεία, αφού τα έξοδα μεταφοράς ήταν απαγορευτικά» τόνισε ο κ. Χατζηνικολάου.
Γιώτα Βαζούρα
